GaPs.ir - Geology and Petroleum Science - زمین شناسی ایران

*برای دانلود نقشه ها بر روی آنها راست کلیک نمایید*

مقدمه

ایران بخشی از سرزمین‎های نیمه‎خشك و خشك آسیا با بارش سالانه به نسبت كم است. به همین‎رو، آب‎های داخلی (دریاچه‎ها) آن كم، و اغلب در فروافتادگی‎های زمین‎ساختی جوان، قرار دارند. با وجود این، پاره‎ای از دریاچه‎های ایران، مانند دریاچه‎های تار و گَهَر در بلندی‎ها قرار دارند.دریاها و دریاچه‎های ایران، به جز مطالعات پراكنده، چندان مورد توجه نبوده‎اند. به همین دلیل، اطلاعات زمین‎شناسی چندانی از آنها در دسترس نیست، در حالی كه سازوكار تشكیل و تأثیر آنها بر زمین‎شناسی و اقتصاد ایران درخور توجه است و باید مورد توجه ویژه قرار گیرند، به گونه‎ای كه «زمین‎شناسی دریایی» یكی از شاخه‎های فعال علوم زمین ایران باشد.دریاچه‎های دائمی ایران بیشتر به مناطق پر باران شمال – باختری و جنوب باختری ایران محدود است در مناطق خشك و صحرایی، دریاچه‎ها از نوع فصلی و پایانه‎ای بوده و آب شور دارند. در این فصل ابتدا دریاچه‎های عمده (بر حسب حروف الفبا) شرح داده می‎شوند و بعد به بحث دریاها می‎رسیم.

مقدمه

در زمین‎شناسی ایران، افیولیت به مجموعه‎ای از سنگ‎های مافیك و اولترامافیك گفته می‎شود كه ممكن است منظم و لایه لایه باشند و یا در اثر تنش‎های زمین‎ساختی با یكدیگر مخلوط شده باشند (علوی تهرانی، 1358) به این مجموعه‎ها كه همراهانی از سنگ‎هـای رسوبی نواحی ژرف دارنـــد «كمـپلكس‎ افیـولیتـیOphiolitic Complex »، «سری افیـولیتیOphiolitic Series »،«آمیزه‎های افیـــولیتیOphiolitic Melange » و سرانجام «آمیزه‎های رنگیــنColoured Melange »نیز گفته شده، كه از میان آنها، واژه «آمیزه‎های رنگین» كاربرد بیشتری دارد كه اغلب به عنوان یك واحد سنگ‎چینه‎ای به كار می‎رود.آمیزه‎های رنگین ایران، بیشتر به صورت نوارهای باریك و كم و بیش پیوسته‎ای هستند كه اغلب در امتداد گسل‎های طولی اصلی رخنمون دارند.

شواهد زمین‎شناسی به ویژه بررسی شیمی این مجموعـه‎هـا از نظر نسبت‎های ایزوتوپی Sr 86/ Sr 87 و نحوه پراكنش عناصر خاكی كمیاب نشانگر آن است كه تركیب شیمیایی آنها همانند سنگ‎كره اقیانـوسی Oceanic Lithosphere است لذا پذیرفته شده كه مجموعه‎های افیولیتی ایران باقیمانده اشتقاق‎های درون قاره‎ای هستند كه در اثر كافتی شدن Rifting شكل گرفته و در اثر فرارانش Obduction و در هنگام جابه‎جایی قاره‎ها و خردقاره‎ها، در محل و امتداد زمیندرزهای كهنPaleo – Geosuture جای گرفته‎اند. جدا از مسائل ژئودینامیكی پوسته، داشتن كرومیت، سولفید مس توده‎ای، كانی‎های گروه پلاتین، عناصر خاكی كمیاب و ... از ویژگی‎هایی است كه به مجموعه‎های افیولیتی ایران ارزش اقتصادی می‎دهند.

مقدمه

یكی از رویدادهای زمین‎ساختی عمده و سرنوشت‎ساز ایران، حركت‎های كوهزایی است كه با رخداد كاتانگایی (Katangan) در قاره گندوانا و یا رخداد بایكالی (Baikalian) در قاره اوراسیا قابل قیاس است.

سن‎سنجی سنگ‎های پركامبرین ایران به روش پرتوسنجی، به ویژه شواهد سنگی و حتی زیستی گویای آن است كه كوهزایی یاد شده (كاتانگایی) در زمان پروتروزوییك پسین و به احتمالی در فاصله زمانی دو آشكوب ریفئن (Riphean) و وندین (Vendian) روی داده است. پیامدهای كوهزایی وابسته به این رویداد سبب شده تا بتوان همه سنگ‎های پركامبرین ایران را به دو گروه بزرگ تقسیم كرد. گروه نخست مجموعه‎های دگرگون و دگرشكل اند كه به طور عموم از آنها به عنوان پی‎سنگ پركامبرین (Precambrian Basement) ایران یاد می‎شود و در زیر ناپیوستگی كاتانگایی قرار دارند.

 گروه دوم بیشتر ردیف‎های كنار قاره‎ای هستند كه پس از رخداد كاتانگایی انباشته شده و سنگ‎های پركامبرین پسین (Late Precambrian) نام دارند.سنگ‎های قدیمی‎تر از پركامبرین پسین ایران، به لحاظ نبود و یا كمبود آثار حیاتی قابل استناد و به ویژه تأثیر فرآیندهای دگرگونی و دگر شكلی، با ابهام توصیف شده‎اند. به گونه‎ای كه مقایسه و هم‎ارزی آنها در نقاط مختلف دشوار است. با این حال، در نقاطی كه تأثیر فرآیندهای كوهزایی كمتر بوده، نتایج پرتوسنجی سنگ‎ها، نشانگر سن 600 تا 1000 میلیون سال است. با استناد به نتایج پرتوسنجی می‎توان نتیجه گرفت كه بخش درخور توجهی از پی‎سنگ پركامبرین ایران، سن نوپروتروزوییك دارد. به گفته دیگر، وجود هسته‎های قدیمی آركئن در ایران، پرسش‎آمیز است.در بیشتر ایران، سنگ‎های پركامبرین متشكل از سنگ‎های رسوبی – آذرین دگرگون شده و یا نادگرگونی با خاستگاه قاره‎ای است. پژوهش‎های زمین‎شناسی انجام شده در ناحیه انارك نشان می‎دهد كه در این ناحیه و شاید در بعضی نقاط دیگر، مجموعه‎های افیولیتی با خاستگاه اقیانوسی وجود دارد كه ممكن است به سن پركامبرین باشند. افزون بر دو نوع پوسته قاره‎ای و اقیانوسی، می‎توان توده‎های نفوذی آذرین و هم ردیف‎های خروجی آنها را كه هم‎زمان با سخت شدن پی‎سنگ و یا پس از آن شكل گرفته‎اند، نوع سوم سنگ‎های پركامبرین ایران دانست. بدین‎سان می‎توان سنگ‎های پركامبرین ایران را به سه دسته بزرگ زیر، با سه خاستگاه متفاوت تقسیم كرد (هوشمندزاده و همكاران، 1368).

1- پوسته‎های اقیانوسی

2- پوسته‎های قاره‎ای كه ممكن است دگرگون (قدیمی) و یا نادگرگون (جدیدتر) باشد.

3- سنگ‎های ماگمایی درونی و بیرونی.

زمین شناسی ایران - فصل اول - کلیات

زمین شناسی ایران - فصل دوم - پهنه‌های اصلی رسوبی – ساختاری ایران

زمین شناسی ایران - فصل سوم - پرکامبرین در ایران

زمین شناسی ایران - فصل چهارم - کامبرین تا دونین

زمین شناسی ایران - فصل چهارم - کربونیفر تا پرمین

زمین شناسی ایران - فصل پنجم - مزوزوییك در ایران - تریاس

زمین شناسی ایران - فصل پنجم - مزوزوییك در ایران - ژوراسیک

زمین شناسی ایران - فصل پنجم - مزوزوییك در ایران - کرتاسه

زمین شناسی ایران - فصل ششم - سنوزوئیک در ایران - قسمت اول

زمین شناسی ایران - فصل ششم - سنوزوئیک در ایران - قسمت دوم

زمین شناسی ایران - فصل هفتم - افیولیت‎های ایران

زمین شناسی ایران - فصل هشتم - رخدادهای زمین‎ساختی ایران

زمین شناسی ایران - فصل دهم - دریاچه‎ها و دریاهای ایران