دانلود مقاله

دیاپیریسم Diapirism

تاریخ انتشار پست : 14 خرداد, 1393 بازدید : 225

دیاپیریسم Diapirism

دسته : دانلود مقاله , مطالب علمی علوم زمین و نفت , ژئوتوریسم , زمین شناسی ایران , تکتونیک، ژئوتکنیک و زلزله ,

برچست ها : Diapirism,دیاپیریسم

لیست مجلات زمین شناسی

تاریخ انتشار پست : 13 اسفند, 1392 بازدید : 204

لیست مجلات زمین شناسی

List of Journals in Geology
SNO.	TITLE OF THE JOURNAL	IMPACT FACTOR
1	Acta Palaeontologica Polonica	1.067
2	Alcheringa	1.578
3	Am.Assoc.Petroleum Geologists (AAPG) Bulletin	1.848
4	American Journal of Science	3.216
5	American Mineralogist	2.026
6	Annales de Paléontologie	0.333
7	Annales of Glaciology	0.935
8	Applied Geochemistry	2.35
9	Applied Water Science	-
10	Arabian Journal of Geosciences	-
11	Asian Journal of Earth Sciences	-
12	Atmospheric Environment	3.435
13	Atmospheric Research	1.597
14	Basin Research	2.264
15	Biogeochemistry	2.674
16	Bullatine OF Indian Geologists’ Association	_
17	Bulletin de la Societe Geologique de France	0.634
18	Bulletin of Canadian Petroleum Geology	-
19	Bulletin of Engineering Geology & Environment	0.648
20	Bulletin of Geosciences.	1.2
21	Bulletin of the Seismological Society of America	1.231
22	Bulletin of Volcanology	2.436
23	Carbonates and Evaporites	0.389
24	CATENA	2.398
25	Chemical Geology	3.722
26	Chemie der Erde / Geochemistry	1.525
27	Chinese Journal of Geochemistry	-
28	Clay Minerals	1.341
29	Clays and Clay Minerals	1.631
30	Climate of the Past	3.826
31	Climate Research	2.11
32	Climatic Change	1.870
33	Cold Regions Science and Technology	1.594
34	Comptes Rendus Geoscience	0.88
35	Comptes Rendus Palevol	0.889
36	Computers & Geosciences	1.632
37	Continental Shelf Research	2.278
38	Contributions to Mineralogy and Petrology	3.418
39	Coral Reef	3.78
40	Cretaceous Research	1.706
41	Current Sciences	0.782
42	Doklady Earth Sciences	-
43	Earth and Planetary Science Letters	4.853
44	Earth Interactions	1.911
45	Earth Science Frontiers	-
46	Earth Sciences Research Journal
47	Earth Surface Processes and Landforms	2.111
48	Earth-Science Reviews	7.772
49	Economic Geology	2.221
50	Elements	3.105
51	Engineering Geology	1.643
52	Environmental & Engineering Geoscience	-
53	Environmental Earth Sciences	0.678
54	Environmental Geochemistry and Health	1.66
55	Environmental Geology	1.078
56	Environmental Geosciences	-
57	Episodes	2.041
58	European Journal of Mineralogy	1.469
59	Exploration and Mining Geology	-
60	Facies	1.657
61	G Cube: Geochemistry, Geophysics and Geosystem	3.368
62	Gems and Gemology	1.541
63	Geophytology	-
64	Geobios	0.658
65	Geochemical Journal	0.802
66	Geochemical Transactions	1.92
67	Geochemistry International	0.655
68	Geochemistry: Exploration, Environment, Analysis	1.098
69	Geochimica et Cosmochimica Acta	4.517
70	Geoderma	2.806
71	Geodiversitas	-
72	GEOFLUIDS	1.533
73	Geoheritage	_
74	GeoInformatica	1.357
75	Geologica Acta
76	Geological Magazine	2.207
77	Geologie en Mijnbouw (Geology and Mining)	-
78	Geology	4.026
79	Geology of Ore Deposits	0.368
80	Geo-Marine Letters	1.73
81	Geomorphology	2.903
82	Geosciences Journal	0.612
83	Geotectonics	0.9
84	Global and Planetary Change	3.602
85	Gond. Geol. Mag.	-
86	Gondwana Research	5.503
87	GSA Bulletin	4.327
88	Ground water	1.37
89	GSA Today	-
90	Himalayan Geology	-
91	Hydrogeology Journal	1.326
92	Indian Journal of Geochemistry	0.214
93	Indian Journal of Geology	-
94	INTERNATIONAL GEOLOGY REVIEW	1.629
95	International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation	2.039
96	INTERNATIONAL JOURNAL OF CLIMATOLOGY	2.479
97	International Journal of Coal Geology	2.069
98	INTERNATIONAL JOURNAL OF geoscience	-
99	International Journal of Earth Science and Engineering	-
100	INTERNATIONAL JOURNAL OF REMOTE SENSING	1.182
101	International Journal of Sediment Research	1.708
102	International Journal of Earth Sciences (Earlier as Geologische Rundschau)	1.98
103	journal of applied geophysics	1.185
104	Journal Ecology and Sustainable Development
105	Journal of frican Earth Sciences	2.063
106	Journal of Applied Geochemistry	-
107	Journal of Applied Volcanology	-
108	Journal of Asian Earth Sciences	2.24
109	Journal of Environmental Hydrology (Electronic)	-
110	Journal of Earth Science	0.286
111	Journal of Earth System Science (Proceeds of Ind Acad Sci)	0.941
112	Journal of Economic Geology and Georesource Management	-
113	Journal of Foraminiferal Research	-
114	Journal of Geochemical Exploration	2.125
115	Journal of Geodynamics	1.425
116	Journal of Geological Society	2.976
117	Journal of Geological Society of India	0.448
118	Journal of Geology	2.978
119	Journal of Geophysical Research	3.303
120	Journal of Hydrodynamics	1.475
121	Journal of Hydrology	3.118
122	Journal of Indian Association of Sedimentologists	-
123	Journal of Indian Geological Congress	-
124	Journal of Metamorphic Petrology	3,417
125	Journal of Micropalaeontology	0.258
126	Journal of Paleoliminology	2.676
127	Journal of Paleontology	1.087
128	Journal of Petrology	4.561
129	Journal of Sedimentary Research	2.075
130	Journal of South American Earth Sciences	2.003
131	Journal of Structural Geology	2.388
132	Journal of Systematic Palaeontology	1.647
133	Journal of the Indian Society of Remote Sensing	-
134	Journal of Vertebrate Paleontology	2.241
135	Journal of Volcanology and Geothermal Research	2.372
136	Journal Palaeontological Society of India	-
137	Lithology and Mineral Resources	0.476
138	Lithos	3.637
139	Lithosphere	1.781
140	Marine and Petroleum Geology	3.073
141	Marine Geology	2.975
142	Marine Micropaleontology	2.516
143	Micropaleontology	0.647
144	Mine Water and Environment	1.039
145	Mineralium Deposita	2.061
146	Mineralogical Magazine	0.949
147	Mineralogy and Petrology	1.287
148	Natural Hazards	1.398
149	Natural Resources Research	-
150	Nature	30.616
151	Nature Geoscience	10.392
152	Naturwissenschaften · The Science of Nature	2.25
153	Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen	0.663
154	Ore Geology Reviews	2.2
155	Organic Geochemistry	2.911
156	Palaeo 3 - Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology	3.162
157	Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments	-
158	Palaeobotanist	-
159	Palaeontologica Electronica	0.881
160	Palaeontology	1.025
161	Palaeoworld	_
162	Paläontologische Zeitschrift	0.912
163	Paleobiology	3.225
164	Paleontological Journal	0.591
165	Petroleum Exploration and Development	_
166	Petroleum Science	0.423
167	Petrology	1.069
168	Physics and Chemistry of Minerals	1.876
169	Physics and Chemistry of the Earth	1.211
170	Physics of the Earth and Planetary Interiors	2.64
171	Precambrian Research	4.116
172	Proceedings of the Geologists' Association	2.156
173	Quaternary Geochronology	3.238
174	Quaternary International	2.092
175	Quaternary Research	3.31
176	Quaternary Science Reviews	5.504
177	Radiation Measurements	1.311
178	Remote Sensing Letters	-
179	Remote Sensing of Environment	3.951
180	Resource Geology	1.609
181	Review of Palaeobotany and Palynology	2.325
182	Revue de Micropaléontologie	-
183	Rivista Italiana Di Paleontologia E Stratigrafia	0.483
184	Russian Geology and Geophysics	1.051
185	Science	30.361
186	Sedimentary Geology	2.375
187	Sedimentology	2.166
188	Special Papers in Palaeontology Series	0.714
189	Stratigraphy and Geological Correlation	0.833
190	Swiss Journal of Geoscience	1.739
191	Tectonophysics	2.509
192	Terra Nova	2.574
193	The Canadian Mineralogist	1.289
194	The Leading Edge	-
195	Water Research	4.966
196	Water Resources Management	2.201
197	Zeitschrift für Geologische Wissenschaften ZGW (Journal for the Geological Sciences)	-
198	Zeitschrift fur Geomorphologie	1.08

دسته : دانلود مقاله ,

برچست ها : ژورنال ها و مجلات علوم زمین و زمین شناسی,لیست مجلات زمین شناسی

کاربرد آناليز خوشه اى چند متغيره داده هاى لاگ در تعيين رخساره الکتریکی

تاریخ انتشار پست : 11 اسفند, 1392 بازدید : 139

کاربرد آناليز خوشه اى چند متغيره داده هاى لاگ در تعيين رخساره هاى الکتريکى و زون بندى مخازن نفتى، با مثالى از ميدان مارون

فرايند خوشه بندى

از انجا که عوامل بسيار متعددى در پاسخهاى اين نمودارها موثر است، لذا طبيعى است که پاسخ يک ابزار در برابر رخساره اى خاص در موارد گوناگون تا حدى متفاوت باشد هرگاه به جاى يک لگ از مجموعه لاگها استفاده گردد تا همزمان خصوصيات بيشترى به يک رخساره خاص تعلق کيرد، پاسخهاى مجموعه ابزارها به مراتب پيچيده تر مى گردد تا آنجا که چشم انسان قادر به تقسيم بندى رخساره ها نخواهد بود. براين اساس تجزيه و تحليل دقيق داده ها با روشهاى آمارى و گروه بندى آنها در دسته هاى جدا، اجتناب ناپذير است.
روشى که دراين مقاله مورد استفاده قرار مى گيرد، براساس گروه بندى داده هايى است که پاسخهاى لاگ آنان حداکثر نزديکى به يکديگر را داشته و لذا بيشترين همسانى ( homegeneity) را نشان ميد هند طبيعى است که اين داده ها مى توانند در رخساره اى خاص قرار گيرند و اين رخساره به وسيله زمين شناسى تفسير گرديده و خصوصيات آن بيان گردد. براى محاسبه اين نزديکى ، قرائتهاى لاگ به عنوان مشاهده و ليه لاگهاى مورد استفاده به عنوان ارزش مشاهده مورد استفاده قرار مى گيرند. روشهاى مختلفى براى محاسبه فاصله وجود دارد که در اين مقاله از روش City Block (از روشهاى موجود در نرم افزار مت لب ) استفاده مى گردد. اين روش در داده هاى به کار رفته بهترين ضريب همبستگى را نشان ميد هد. هرگاه تعداد I قرائت وجود داشته و j لاگ به آن نسبت داده شود.
درستونى از قرائتهاى لاگ از 1 تا m فاصله براى تمام زوج نقاط محاسبه مى گردد. به عبارت بهتر هرگاه y را پاسخ محاسبه فوال بدانيم، آرايش آن به صورت زير خواهد بود :

Y=d(1,1),d(1,2),d(1,3), … ,d(1,m),d(2,3),d(2,4), …,d(m-1,m)
که در آن d فاصله و عددها نشان دهنده قرائتهاى لاگ مى باشند. در فرايند آناليز خوشه اى ، کوچکترين فواصل براى تشکيل خوشه به يکديگر متصل مى گردند. خوشه هاى مراتب پايينتر به نوبه خود به يکديگر متل شده و خوشه بزرگترى را تشکيل مى دهند تا آنجا که تمامى داده ها تبديل به يک خوشه بزرگ مى گردند. مى توان به سادگى کوچکترين قرائتهاى لاگ را در دو خوشه براى اتصال ملاک مقايسه قرار داد. به عبارت ديگر هرگاه قرائت I خوشه P داراى کمترين فاصله با قرائت J خوشه q بود، دو خوشه به يکديگر متصلمى گردند. اما با اين کار از تعداد زيادى از داده ها صرفنظر مى گردد. لذا در اينجا از روش « اتصال مرکزى» استفاده شده است. درا ينروش به جاى حداقل فاصله اعضا، از ميانگين داده هاى يک خوشه به عنوان شاخص خوشه استفاده گرديده و خوشه هايى که داراى حداقل فاصله بين شاخصهاى خود باشند، براى اتصال و تشکيل يک خوشه بزرگتر، کانديد مى گردند.
از آنجا که تعداد داده هاى لاگ بسيار زياد بوده و بررسى اين خوشه ها از روى اعداد به دست آمده امکان پذير نمى باشد، نتايج حاصل از اين محاسبات به وسيله نمودار دندروگرام به نمايش درآمده است. اين نمودار به صورت مجموعه اى از خطوط رسم مى گردد که داده هايى را که در محاسبات فوق صدق مى کنند، به يکديگر متصل مى سازند، تا انجا که تعداد خوشه ها به يکى مى رسد (شکل 2). در اين نمودارها، محور افقى نشان دهنده فاصله محاسبه شده بين خوشه ها است. بايد توجه داشت که در عمل اين فاصله چندان مورد توجه نبوده و قطع شدگى داده ها بيانگر اختلاف گروه هاى مختلف مى باشد. با توجه به توضيحات فوق، طبيعى است که داده هاى همسان به يکديگر متصل دشه و مابين خوشه هايى که با يکديگر اختلاف دارند، فاصله مى افتد.

بايد توجه داشت که خصوصيات سنگها بسيار متفاوت بوده و ما در آناليز لاگها ، همان چيزى را دسته بندى مى کنيم که به وسيله لاگها به دست آمده و از آنجا که ابزارهاى لاگ بسيار حساس هستند، لزومى ندارد که اين رخساره ها کاملاً بر مرزهاى ليتولوژيکى منطبق باشند. اما از آنجا که يکى از موارد عمده تاثيرگذار بر داده هاى لاگ ، ليتولوژى فواصل مختلف مى باشد، لذا انتظار مى رود تا در صورت کاربرد لاگهايى که به طور عمده تحت تاثير ليتولوژى بوده و براى تعيين ليتولوژى به کار ميروند، رخساره هاى به دست آمده از اين فراند تا حد زيادى با رخساره هاى ليتولوژى ( Lithofacies) منطبق باشند. مسأله اى که در اينجا باقى مى ماند آنست که مى تون براى يک نمودار دندروگرام بى نهايت بريدگى (Cutoff) تعريف نموده و از اين رو افراد مختلف مى توانند تعداد رخساره هاى مختلفى را براى يک نمودار در نظر بگيرند، اما مرزهاى تعيين شده تغيير نخواهد کرد و در صورت کاهش عدد بريدگى ، تنها تعداد رخساره ها بيشتر خواهد شد ولى مرزهاى رخساره هاى اصلى ثابت باقى مى مانند.
بحث نتايج حاصل از اعمال روش در ميدان مارون روش آناليز خوشه اى در موارد مختلف با الگوريتمهايى غير از آنچه که در اينجا استفاده گرديده و با استفاده از نرم افزارهاى مخصوص اين کار (مانند C ONISS) ) ، هم بر روى سنگهاى آوارى و هم بر روى کربناتها آزمايش گرديده و نتايج قابل قبولى از آن به دست آمده است (براى مثالGill et al., 1993 ) . در اينجا الگوريتم جديدى از اين فرايند با استفاده از نرم افزار رياضياتى مت لب برنامه نويسى گرديده و مورد آزمايش قرار گرفته تا توانايى آن براى تعيين رخساره هاى لاگ و کاربرد اين رخساره ها مشخص گردد. اين مطالعه مورد بررسى رخساره هاى لاگ سازند آسمارى در يکى از چاه هاى ميدان مارون مى باشد که در کنار اين مطالعه تجزيه و تحليل کاملى از مغزه ها و مقاطع نازک آن نيز صورت گرفته است.
سازند آسمارى در ميدان مارون توسط پژوهشگران شرکت اينترا به لايه ها و زير لايه هايى تقسيم گرديده است. از انجا که اين تقسيم بندى مخزنى تا حد زيادى بر ليتولوژى لايه ها استوار گرديده و بر تقسيم بندى قلى پور ( Cholipour , 1989) نيز منطبق مى باشد (تقسيم بندى قلى پور شامل زيرلايه ها نمى گردد) در اينجا اين تقسيم نبدى مبناى کار قرار گرفته است. خصوصيات ليتولوژى و عمق شروع اين لايه ها در چاه مورد مطالعه در جدول 1 ارائه شده است. لاگهايى که در اين مطالعه مورد بررسى قرار گرفته اند، چهار لاگ بسياررايج LDL, CGR Sonic, و GR مى باشند. کاربرد فراوان اين مجموعه لاگ باعث گرديده تا در اکثر چاههاى نفتى رانده شوند. به منظور نشان دادن درجه اطمينان (reliability) اين روش ، از لاگهاى ليتولوژى استفاده گرديده تا رخساره هاى به دست آمده توسط اين روش با رخساره هاى اينترا انطباق داشته باشند. کليه لاگها در فواصل 15 سانتى مترى قرائت شده و جهت همسان سازى داده ها براى پردازش ، ميانگين داده هاى يک لاگ از هر قرائت کسر گرديده و حاصل بر انحراف معيار داده ها بخش گرديده است.
Z=(V-mean (V))std(V)
که در آن V: ستون قرائتهاى يک لاگ
std: انحراف از معيار
در مرحله بعد داده ها مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته اند. لانگهاى مورد استفاده ، تقسيم بندى رخساره اى و نمودار دندروگرام متناظر در شکل 1 نشان داده شده است. در دندروگرام حاصله هر چه که از چپ به راست حرکت کنيم، شاهد کاهش تعداد خوشه ها و به عبارت ديگر ، رخساره ها خواهيم بود. نمودار افقى نشان دهنده فاصله و محور قائم، نشان دهنده عمق مى باشد . از انجا که در هر زمان تنها تعداد معينى از خوشه ها مورد نظر ما مى باشند، در قسمتى از دندروگرام، اين نمودار بريده مى شود. اين حد را فاصله بريدگى ( Cutoff) مى نامند درشکل فوق ، اين مقدار مساوى 8/0 قرار داد شده است در اين حد بريدگى ، در آسمارى ميانى و بالايى (بالاتر از زير لايه 10/4 ) تعداد 11 رخساره لاگ تعريف گرديده است که 8 عدد از اين رخساره ها دقيقاً بر مرزهاى رخساره هاى اينترا منطبق است. در نتيجه 3 رخساره جديد بر آنها افزوده شده است که با توجه به کلى بودن تقسيم بندى اينترا و تنوع ليتولوژيکى در داخل هر زون ، طبيعى است که استفاده از اين روش با دقت بالاتر ، منجر به بيشتر شدن تعداد رخساره ها گردد. علت به وجود امدن اين رخساره ها ، تقسيم بندى دقيقتر بازه ها و تصحيحات لازم، از موارد تحت بررسى ميباشد.

هرگاه حد بريدگى را کمتر کنيم، شاهد خواهيم بود که کليه مرزهاى ليتولوژيکى بر مرزهاى رخساره هاى لاگ منطبق هستند. اما تعداد رخساره هاى لاگ افزايش مى يابد که اين امر با توجه به تنوع ليتولوژيکى در زونهاى اينترا، دقت بالاى اين داده ها را نشان مى دهد. با توجه به اينکه چاه مورد مطالعه داراى ستونکامل مغزه ازسازند اسمارى است و مى توان دندروگرامرا به راحتى با مرزهاى ليتولوژيکى منطبق ساخت، بهترين حد بريدگى براى اين سازند در اين ميدان براى تطابق با تقسيم بندى اينترا ، عدد 8/0 مى باشد. از انجا که تقسيمات جزئى تر در بخش آسمارى زيرين بجز دربازه 80/40 صورت نگرفته و از آنجا که حاصل اين نوع پردازش تعيين دقيق تغييرات برحسب داده هايلاگهاى ورودى مى باشد، لذا تعداد رخساره هاى تعيين شده توسط اين روش در آسمارى پايينى در حد چشمگيرى بيشتر از تعداد رخساره هاى ليتولوژيکى مى باشد. جهت بررسى دقيقتر رخساره هاى تعيين شده ،آسمارى پايينى با حد بريدگى کمترى مورد بررسى قرار گرفت (شکل 3). در اين حد بريدگى در آسمارى پايينى ، 14 رخساره لاگ از يکديگر تفکيک گرديد. اين رخساره ها از F1 تا F12 نام گذارى شده و دو رخساره ليتولوژيکى توصيف شده توسط اينترا در بازه هاى 80/40 و 60/50 به دليل آنکه به واحدهاى کوچکترى تقسيم نشدند، با نام خود ذکر شدند. دقت شگفت انگيز اين نوع از پردازش در تعيين رخساره ها در اينجا به خوبى نمايان مى شود. خصوصيات اين رخساره ها در جدول 2 ذکر شده است

دسته : دانلود مقاله ,

برچست ها : تعيين رخساره الکتریکی,کاربرد آناليز خوشه اى چند متغيره داده هاى لاگ

هدف از نوشتن مقاله و ساختارهای انواع مقالات

تاریخ انتشار پست : 3 اسفند, 1392 بازدید : 139

هدف از نوشتن مقاله و ساختارهای انواع مقالات

برای نوشتن مقاله اهداف متنوعی ممکن است وجود داشته باشد مانند استفاده از امتیازات دانشگاهی و شرکتی، قبولی بدون آزمون در دکترا، استفاده از امتیازات آن برای apply کردن، برجسته شدن و یا اینکه صرفا دارای یک مقاله باشند. اگر تنها برخی از این اهداف مد نظر باشند، ممکن است که نویسنده پس از مدتی کار در مقاله زمینه را رها کند و آن را ادامه ندهد. برای مثال اگر شخص به دنبال امتیازات دانشگاهی یا شرکتی باشد با رسیدن به این هدف دیگر لزومی در ادامه کار نوشتن مقاله نمی بیند. هدف اصلی در نوشتن مقاله در حقیقت بایستی کمک به پیشبرد و توسعه علم در یک رشته خاص و ثبت ایده و نظرات باشد. با داشتن این هدف تمام اهداف دیگر نیز حاصل می شود اما تفاوت اساسی در این است که شخص از کار خود خسته نمی شود و با انگیزه و علاقه هر چه بیشتر به کار خود و مطالعه در آن زمینه خاص ادامه می دهد.

هر مقاله شامل بخش هایی است که در زیر به آن ا اشارهه می گردد.

ساختار مقالات:

•ساختار کلی مقالات:

عنوان مقاله (Title)

عنوان مقاله اولین بخشی است که نظر خواننده را به خود جلب می کند. در حقیقت عنوان به صورت مختصر و مفید بیان کننده مفهوم و مطالب موجود در مقاله است. افرادی که به دنبال مقاله در یک زمینه خاص هستند در ابتدا به نام مقاله توجه می کنند. به همین دلیل ضروری است که عنوان به گونه ای باشد که خواننده را به خواندن مطالب مقاله علاقمند کند. برای حفظ شیوایی عنوان مقاله باید از اختصارات و عبارات نا آشنا استفاده نشود. اگرچه با تعداد کلمات بیشتر می توان مفاهیم را به صورت دقیق تر بیان کرد ضروری است که عنوان مقاله تا حد امکان کوتاه باشد حتما برای شما نیز پیش آمده است که از خواندن نام طولانی یک مقاله صرف نظر کرده اید!

چکیده مقاله (Abstract)

این بخش پس از اتمام سایر مراحل نوشتن انجام می شود. چکیده خلاصه جامعی است از کار های انجام گرفته در بدنه اصلی مقاله که تمامی اجزای اصلی مقاله را به نحوی در خود دارد. طول چکیده از لحاظ تعداد کلمات دارای محدودیت است. این محدودیت در ژورنال های مختلف متفاوت است که با مراجعه به سایت ژورنال می توان از آن آگاه شد.

چکیده دارای چهار بخش اصلی است.

1. معرفی در رابطه با اهمیت موضوع مورد مطالعه

2. بیان هدف

3. روش های مورد استفاده

4. خلاصه ای از نتایج کار

کلمات کلیدی (Key Words)

این بخش که پس از چکیده می آید، به خواننده نشان می دهد که مفاهیم و موضوعاتی که در این مقاله مد نظر هستند چیست. در تعداد کلمات کلید نیز محدودیت وجود دارد.

مقدمه (Introduction)

بخش ابتدای متن اصلی مقدمه است. در این بخش به بیان کلیات مطالعه شامل طرح مسئله، ضرورت و اهداف مسئله و همچنین بررسی تاریخچه پرداخته می شود. در تاریخچه مطالعه موارد دارای ارتباط مستقیم بایستی ذکر شوند و در ادامه به خواننده نشان داده شود که مطالعه پیش رو ادامه کار بر روی همان مسئله است. اولین بخشی که در انجام هر مقاله انجام می گیرد، مطالعه تاریخچه تحقیق و نگارش آن است.

مقدمه دارای بخش های زیر است:

·مقدمه ای کامل در رابطه با موضوع مورد مطالعه

·طرح مسئله

·تاریخچه تحقیق

·بیان ضرورت مطالعه و هدف اصلی

روش ها (Methodology)

اهمیت این بخش در آن است که خواننده بتواند با روند کار انجام شده به خوبی آشنا شود تا در صورت لزوم بتواند از شیوه معرفی شده استفاده کند و همچنین قادر باشد در مورد نتایج ارائه شده داوری کند. این بخش به طور معمول در مقالات آزمایشگاهی (Experimental) شامل مواد مورد استفاده (Materials) و چینش آزمایشگاهی (Experimental Set Up) و در مقالات مدل سازی شامل شیوه دستیابی به داده های مورد استفاده (Data Acquisition)، توضیحات در مورد مدل به کار گرفته شده/ ایجاد شده (Model Development) و بررسی دقت و اعتبار مدل (Model Accuracy) است.

نتایج و بحث (Result And Discussion)

در این بخش خروجی کار مقاله ارائه می شود. برای بیان ساده تر به طور معمول در این بخش از اشکال و جداول استفاده می شود. توضیحات و بحث در مورد یافته های تحقیق باید جامع و دقیق و در عین حال مختصر و مفید باشد.

نتایج (Conclusion)

این بخش به صورت خلاصه و موردی یافته های تحقیق را بازگو می کند. در این بخش پیشنهاد ها برای ادامه مطالعه در این زمینه خاص نیز بیان می شود.

فهرست علائم و اختصارات (Nomenclature)

در این بخش ، متغیر ها، ثابت ها، زیروند ها، کلماتی که به اختصار ارائه شده اند و غیره توضیح داده می شود. تمامی این موارد بایستی به ترتیب حروف الفبا بیان شوند. این بخش می تواند شامل موارد زیر باشد:

·بخش اختصارات (Abbreviations)

·بخش متغیرها (Variables)

·بخش ثابت ها (Constants)

·بخش زیروندها (Subscripts)

·بخش بالاوندها (Superscripts)

منابع و مراجع (References)

هر مطلبی و اصولی که عنوان می شود و مطالبی که از کار های گذشته نقل قول می شود باید دارای مرجع باشد. ارائه مرجع تاییدی است بر دقت و صحت مطالب ارائه شده. در مقالات علمی این امر کاری ضروری است و نبود و ناقص بودن آن یکی از مواردی است که به طور معمول توسط Reviewer تذکر داده می شود. منابعی که در متن به آن ها ارجاع داده می شود در انتهای مقاله لیست می شود. هر ژورنال دارای فرمت خاصی است. شیوه ای که برای مرجع گذاری توصیه می شود استفاده از نرم افزار Endnote است که با استفاده از آن می توان به راحتی هر فرمت دلخواه را بسته به ژورنال مورد نظر پیاده سازی کرد.

•مقالات آزمایشگاهی

مقاله آزمایشگاهی گزارشی است از فعالیتی که درون آزمایشگاه و به صورت عملی انجام گرفته است. در این مقالات شیوه کار و دستگاه‌های آزمایشگاهی توضیح داده می‌شود و در نهایت نتیجه کار در قالب متن، نمودار و یا جدول گزارش می‌شود. ساختار پایه این مقالات نیز در بخش ساختار کلی مقالات توضیح داده شده است. باید این نکته را در نظر داشت نتیجه گیری از یک کار آزمایشگاهی ضرورتا همواره در جهت مثبت نیست. برای مثال ممکن است در یک کار آزمایشگاهی تزریق نوع خاصی از فوم در ازدیاد برداشت مورد بررسی قرار گیرد. اینگونه نیست که اگر تزریق فوم باعث افزایش بهره وری شد و روند مثبت داشت کار آزمایشگاهی خوب انجام شده است، شاید نتیجه برعکس باشد و این کار در ازدیاد برداشت تاثیر منفی داشته باشد.

•مقالات مدلسازی

در مقالات مدل سازی سعی بر این است که با استفاده از داده‌های موجود رابطه داده‌های ورودی با خروجی مورد نظر مدل سازی شود. شیوه جمع آوری داده‌ها باید ذکر شود. داده‌های ممکن به صورت مستقیم و از کار آزمایشگاهی حاصل شوند و یا از مقالات و کارهای گذشته استخراج شوند. مدل ایجاد شده بایستی به صورت کامل و دقیق توصیف شود. مدل سازی انواع مختلفی دارد و ممکن است با نرم افزاری خاص و یا از طریق کد نویسی و شبکه عصبی مصنوعی به دست آید. نتایج حاصل از مدل با پارامترهای آماری باید با جزئیات بیان شود و در صورت امکان دقت مدل ارائه شده را با مدل‌های ارائه شده قبلی سنجید و برتری آن را نشان داد.

•مقالات مروری (Review Article)

یک مقاله مروری تحقیقات اخیر در یک موضوع تحقیقی را بگونه ای خلاصه و سازماندهی می کند که بتواند به دیگران در فهم و تجمیع آن موضوع کمک کند.

یک مقاله مروری دانش زمینه ای لازم در آن موضوع را به عنوان یک فرض در نظر می گیرد و به آن نمی پردازد و در عوض به طبقه بندی تحقیقات انجام شده در آن موضوع و دورنمای این موضوع تحقیقاتی در آینده و ارزیابی و مقایسه راهکار ها و روشهای موجود می پردازد.

* برخی از مزایای نگارش مقالات علمی پژوهشی و ISI:

·پذیرش ساده تر در مقطع دکتری و کارشناسی ارشد بدون آزمون کنکور.

·ثبت ایده و نظر به صورت جهانی و دائمی

·امتیاز برای گرفتن بورس تحصیلی از دانشگاه های خارجی‌ (apply)

·امتیاز برای پذیرش در شرکت های دولتی و خصوصی

·امتیاز برای پذیرش به عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه ها

·ارتقا رتبه در در ادارات و شرکت های دولتی و خصوصی و همچنین در دانشگاه ها برای اعضای هیئت علمی.

·افزایش حقوق و مزایای شغلی

·امتیاز برای عضویت در بنیاد ملی نخبگان

برای جستجوی مقالات از موتورهای جستجوگر علمی استفاده می‌شود. در ادامه تعدادی از برترین موتورهای جستجوگر علمی معرفی می‌شوند.

* موتورهای جستجوی علمی

1. Scholar.google.com

گوگل اسکولار یکی از سرویس‌های گوگل است که امکان جستجوی هر متن علمی را فراهم می‌آورد. همان طور که از نام این سرویس پیدا است، نتیجه‌ای که برای جستجو بگردانده می‌شود تماماً منابع علمی است و در بین آن مطالب تبلیغی یا فروش به هیچ وجه وجود ندارد. این سرویس علاوه بر جستجوی مطالب علمی بسیاری از خدمات دیگر را نیز ارائه می‌کند.

2. libra.msra.cn

لایبرا موتور جستجوگر آکادمیک شرکت مایکروسافت است. اگر bing.com را معادل با google.com در نظر بگیریم، آنگاه لایبرا نیز معادل با گوگل اسکولار است. از مزایای این سایت این است که فیلد مورد نظر را در کنار موضوع مورد مطالعه می‌توان تعیین کرد.

3. www.Scirus.com

این موتور جستجوگر علمی توسط شرکت Elsevier ارائه شده است و منحصراً بر روی سایت‌هایی با محتوای علمی تمرکز دارد. این موتور جستجو علاوه بر محتوای ژورنال‌های علمی شامل صفحه خانگی دانشمندان، مواد اطلاعاتی قبل از چاپ، پروانه‌های ثبت اختراع نیز می‌شود.

4. www.ojose.com

کلمه OJOSE مخفف عبارت Online Journal Search Engine است که به معنای موتور جستجوگر آن‌لاین مقالات است. با استفاده از این موتور جستجوگر می‌توان به راحتی مقالات مورد نظر را در دیتابیس‌های مختلف جستجو کرد. در خود این سایت نحوه چگونگی جستجو به صورت مرحله به مرحله توضیح داده شده است.

5. ebooks-search-engine.com

جستجوگرهای خاصی تنها فایل‌های pdf را بر می‌گردانند که می‌توان از آن‌ها برای جستجو مقالات و کتاب‌ها استفاده کرد.

6. www.whereisdoc.com

در این موتور جستجو می‌توان پسوند فایل مورد نظر را تعیین کرد که از آن بین می‌توان به pdf، doc، ppt و... اشاره کرد. اکثر خروجی‌های این موتور جستجوگر قابلیت دانلود دارند.

7. www.intute.ac.uk

این جستجوگر یک موتور جستجوی علمی رایگان است که با استفاده از آن می‌توان مطالب علمی در زمینه‌های مختلف را جستجو کرد.

8. www.onepetro.org

این جستجوگر مختص مقالات نفتی است. بسیاری از کنفرانس ها و مقالات مهم مرتبط با رشته مهندسی نفت در پایگاه داده این سایت قرار دارد که می توان به راحتی به آن ها دست پیدا کرد.

ژورنال های داخلی مرتبط با علوم نفتی شامل ژورنال های ISI، علمی پژوهشی، علمی ترویجی و علمی تخصصی می شود ولی بخش اعظم آن را ژورنال های علمی پژوهشی تشکیل می دهد. در لیستی که در ادامه قرار داده شده، نام ژورنال، انتشارات و سایت اختصاصی مقاله ارائه شده است.

برای مشاهده لیست ژورنال های داخلی اینجا کلیک کنید.

ژورنال های متعددی در زمینه علوم نقتی فعال هستند. در لیستی که در ادامه قرار داده شده است حدود 100 ژورنال معرفی شده است که از انتشارات مختلف و معتبر هستند. تمامی ژورنال های ارائه شده در این لیست ISI و دارای ضریب تاثیر هستند. در این لیست آدرس سایت اختصاصی هر ژورنال نیز ذکر شده است که برای اطلاعات بیشتر می توان به آن مراجعه کرد.

name of journal	publication	impact factor 5 years	impact factor 2012	site
Fuel	elsevier	4.059	3.357	http://www.journals.elsevier.com/fuel/
energy and fuels	ACS	2.4786	2.853	http://pubs.acs.org/journal/enfuem
Fuel Processing Technology	elsevier	3.493	2.816	http://www.journals.elsevier.com/fuel-processing-technology/
SPE Reservoir Evaluation & Engineering	SPE	0.6922	0.538	http://www.spe.org/publications/REEjournal.php
SPE Journal	SPE	2.6807	1.011	http://www.spe.org/publications/SPEjournal.php
Journal of Petroleum Science and Engineering	elsevier	1.297	0.997	http://www.journals.elsevier.com/journal-of-petroleum-science-and-engineering/
Oil & Gas Science and Technology	IFP	1.367	1.258	http://ogst.ifpenergiesnouvelles.fr/
Energy Sources, Part A: Recovery, Utilization, and Environmental Effects	taylor and Francis	0.614	0.516	http://www.tandfonline.com/action/journalInformation?journalCode=ueso20
Journal Of Canadian Petroleum Technology	SPE	0.2924	0.208	http://www.spe.org/publications/jcpt.php
SPE Production & Operations	SPE	0.2988	0.3	http://www.spe.org/publications/POjournal.php
SPE Drilling & Completion	SPE	0.2298	0.27	http://www.spe.org/publications/DCjournal.php
Marine and Petroleum Geology	elsevier	2.397	2.111	http://www.journals.elsevier.com/marine-and-petroleum-geology/
Journal of Petroleum Geology	wiley	1.009	0.837	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1111/(ISSN)1747-5457
JOURNAL OF THE JAPAN PETROLEUM INSTITUTE		0.5934	0.6	https://www.jstage.jst.go.jp/browse/jpi
Petroleum Chemistry	springer	0.383	0.451	http://www.springer.com/chemistry/industrial+chemistry+and+chemical+engineering/journal/11494
PETROLEUM GEOSCIENCE	EAGE	1.1966	1.161	http://www.eage.org/?evp=7987
Petroleum Science	springer		0.534	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/geology/journal/12182
PETROLEUM SCIENCE AND TECHNOLOGY	taylor and Francis	0.281	0.3	http://www.tandfonline.com/toc/lpet20/current
Journal of Offshore Mechanics and Arctic Engineering	ASME	0.3892	0.506	http://offshoremechanics.asmedigitalcollection.asme.org/journal.aspx?journalid=130
Journal of Porous Media	begellhouse	0.6098	0.53	http://www.begellhouse.com/journals/porous-media.html
TRANSPORT IN POROUS MEDIA	springer	1.2536	1.551	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/environmental+science+%26+engineering/journal/11242
Chinese Journal of Geophysics	wiley	0.7404	0.667	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)2326-0440
Geochemistry, Geophysics, Geosystems	wiley	2.9866	2.939	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)1525-2027
Geofluids	wiley	1.5946	2.379	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1111/(ISSN)1468-8123
Geophysical Journal International	wiley	2.4676	2.42	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1111/(ISSN)1365-246X
Geophysical Prospecting	wiley	1.3584	1.36	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1111/(ISSN)1365-2478
Geophysical Research Letters	wiley	3.4884	3.982	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)1944-8007
Greenhouse Gases: Science and Technology	wiley		2.679	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)2152-3878
Journal of Geophysical Research: Solid Earth	wiley	3.1454	3.174	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)2169-9356
Journal of Petroleum Geology	wiley	0.7716	0.837	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1111/(ISSN)1747-5457
Natural Resources Forum	wiley	0.8382	0.98	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1111/(ISSN)1477-8947
Reviews of Geophysics	wiley	10.1886	13.906	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)1944-9208/homepage/ProductInformation.html
International Journal of Energy Research	wiley	1.7826	1.987	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)1099-114X/homepage/ProductInformation.html
Surface and Interface Analysis	wiley	1.1834	1.22	http://onlinelibrary.wiley.com/journal/10.1002/(ISSN)1096-9918/homepage/ProductInformation.html
Journal of the American Oil Chemists'' Society	springer	1.6518	1.592	http://www.springer.com/chemistry/industrial+chemistry+and+chemical+engineering/journal/11746
Chemistry and Technology of Fuels and Oils	springer	0.1042	0.116	http://www.springer.com/chemistry/industrial+chemistry+and+chemical+engineering/journal/10553
Petroleum Science	springer		0.534	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/geology/journal/12182
Transport in Porous Media	springer	1.2536	1.551	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/environmental+science+%26+engineering/journal/11242
Fluid Dynamics	springer		0.313	http://www.springer.com/physics/classical+continuum+physics/journal/10697
Solid Fuel Chemistry	springer		0.175	http://www.springer.com/chemistry/physical+chemistry/journal/11985
Petroleum Chemistry	springer	0.383	0.451	http://www.springer.com/chemistry/industrial+chemistry+and+chemical+engineering/journal/11494
Applied Geophysics	springer		0.398	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/geophysics/journal/11770
Acta Geophysica	springer	0.7434	0.91	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/geophysics/journal/11600
Surveys in Geophysics	springer	3.344	4.125	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/geophysics/journal/10712
Marine Geophysical Research	springer		1.055	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/oceanography/journal/11001
Pure and Applied Geophysics	springer	1.2874	1.617	http://www.springer.com/birkhauser/geo+science/journal/24
Izvestiya, Physics of the Solid Earth	springer	0.372	0.402	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/geophysics/journal/11486
Geosciences Journal	springer	0.6114	0.618	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/journal/12303
Theoretical and Computational Fluid Dynamics	springer	1.3946	0.881	http://www.springer.com/materials/mechanics/journal/162
Computational Geosciences	springer	1.2708	1.422	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/journal/10596
Journal of Earth Science	springer		0.395	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/journal/12583
Environmental Earth Sciences	springer		1.445	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/geology/journal/12665
Experiments in Fluids	springer	1.7148	1.572	http://www.springer.com/materials/mechanics/journal/348
Fluid Dynamics	springer		0.313	http://www.springer.com/physics/classical+continuum+physics/journal/10697
Environmental Fluid Mechanics	springer		1.899	http://www.springer.com/earth+sciences+and+geography/journal/10652
Theoretical and Computational Fluid Dynamics	springer	1.3946	0.881	http://www.springer.com/materials/mechanics/journal/162
Industrial & Engineering Chemistry Research	ACS	2.0334	2.206	http://pubs.acs.org/journal/iecred
Journal of Chemical & Engineering Data	ACS	1.9088	2.004	http://pubs.acs.org/journal/jceaax
Journal of Chemical Information and Modeling	ACS	4.0652	4.304	http://pubs.acs.org/journal/jcisd8
Advances in Colloid and Interface Science	elsevier	8.01	6.169	http://www.journals.elsevier.com/advances-in-colloid-and-interface-science/
Applied Geochemistry	elsevier	2.304	1.708	http://www.journals.elsevier.com/applied-geochemistry/
Chemical Engineering Journal	elsevier	3.691	3.473	http://www.journals.elsevier.com/chemical-engineering-journal/
Chemical Engineering Research and Design	elsevier	2.055	1.927	http://www.journals.elsevier.com/chemical-engineering-research-and-design/
Chemical Engineering Science	elsevier	2.653	2.386	http://www.journals.elsevier.com/chemical-engineering-science/
Chemical Engineering and Processing: Process Intensification	elsevier	2.197	1.95	http://www.journals.elsevier.com/chemical-engineering-and-processing-process-intensification/
Computers & Chemical Engineering	elsevier	2.367	2.091	http://www.journals.elsevier.com/computers-and-chemical-engineering/
Current Opinion in Colloid & Interface Science	elsevier	7.036	6.629	http://www.journals.elsevier.com/current-opinion-in-colloid-and-interface-science/
Experimental Thermal and Fluid Science	elsevier	1.777	1.595	http://www.journals.elsevier.com/experimental-thermal-and-fluid-science/
Fluid Phase Equilibria	elsevier	2.338	2.379	http://www.journals.elsevier.com/fluid-phase-equilibria/
Fuel	elsevier	4.059	3.357	http://www.journals.elsevier.com/fuel/
Fuel Processing Technology	elsevier	3.493	2.816	http://www.journals.elsevier.com/fuel-processing-technology/
international Journal of Adhesion and Adhesives	elsevier	1.928	1.295	http://www.journals.elsevier.com/international-journal-of-adhesion-and-adhesives/
International Journal of Heat and Fluid Flow	elsevier	2.473	1.581	http://www.journals.elsevier.com/international-journal-of-heat-and-fluid-flow/
International Journal of Multiphase Flow	elsevier	2.167	1.715	http://www.journals.elsevier.com/international-journal-of-multiphase-flow/
Journal of Colloid and Interface Science	elsevier	3.39	3.172	http://www.journals.elsevier.com/journal-of-colloid-and-interface-science/
Journal of Industrial and Engineering Chemistry	elsevier	1.955	2.145	http://www.journals.elsevier.com/journal-of-industrial-and-engineering-chemistry/
Surface Science Reports	elsevier	22.281	15.333	http://www.journals.elsevier.com/surface-science-reports/
The Journal of Chemical Thermodynamics	elsevier	2.256	2.297	http://www.journals.elsevier.com/the-journal-of-chemical-thermodynamics/

همچنین می توانید لیست ژورنال های خارجی را از اینجا دریافت کنید.

دسته : دانلود مقاله ,

برچست ها : برخی از مزایای نگارش مقالات علمی پژوهشی و ISI,هدف از نوشتن مقاله و ساختارهای انواع مقالات

انواع مقالات

تاریخ انتشار پست : 3 اسفند, 1392 بازدید : 95

انواع مقالات

مقالات در حالت کلی به دو دسته علمی پژوهشی و علمی ترویجی تقسیم می‌شوند. اصطلاح ISI که به طور کلی برای دسته بندی مقالات به کرات مورد استفاده قرار می‌گیرد در حقیقت زیرمجموعه‌ای از مقالات علمی پژوهشی هستند. به دلیل اهمیت بالای این نوع از مقالات برای دانشجویان، اساتید و محققان، مقالات ISI به طور مفصل توضیح داده خواهند شد:

1) مقالات علمی-پژوهشی

هر تولیدی که به دنبال جستجوی حقایق و برای کشف بخشی از معارف و نشر آن در میان مردم و به قصد حل مشکلی یا بیان اندیشه‌ای در موضوعی از موضوع‌های علمی، از طریق مطالعه‌ای نظاممند، برای یافتن روابط اجتماعی میان پدیده‌های طبیعی به دست آید و از دو خصلت اصالت و ابداع برخوردار باشد و نتایج آن‌ها به کاربردها، روش‌ها و مفاهیم و مشاهدات جدید در زمینه علمی با هدف پیشبرد مرزهای علمی و فن آوری منجر گردد، علمی - پژوهشی قلمداد می‌شود. مخاطبین اصلی این گونه مجلات پژوهشی، اساتید دانشگاه‌ها، دانشجویان دوره‌های دکتری و کارشناسی ارشد، پژوهشگران شاغل در مراکز علمی، تحقیقاتی و تولیدی هستند.

2) مقالات علمی-ترویجی

این گونه مقالات به مقالاتی گفته می‌شود که به ترویج یکی از رشته‌های علوم می‌پردازد و سطح آگاهی‌ها و دانش خواننده را ارتقاء می‌بخشند و او را با مفاهیم جدید علمی آشنا می‌سازد. این گونه مقالات می‌توانند به صورت تألیف و یا ترجمه باشند. اصولاً مقالات ترویجی فقط برای اشاعه دانش بشری و عالمانه کردن آن و جهان پیرامونی آن است و هدف دیگری ندارد. این‌گونه مجلات دستاوردهای علمی، فنی و حرفه‌ای آموزنده و جالب را به زبانی ساده برای افراد دارای تحصیلات دانشگاهی، دانش آموزان سال‌های بالای دبیرستان‌ها، صنعتگران، مخترعین، مبتکرین و افراد دارای تحصیلات غیرکلاستیک ارائه می‌دهند.

3) مقالات ISI

ISI یا همان موسسه اطلاعات علمی (Institute for Scientific Information)موسسه‌ای با اعتبار بین‌المللی با استانداردهای بالای علمی و ارزیابی است. معیارهای ارزیابی و بررسی این موسسه به صورت جهانی مورد قبول تمام مراکز علمی و پژوهشی است. این موسسه در سال 1960 توسط یوگن گرفیلد تاسیس شد و بعدها به وسیله تامسون و هلت گیر خریداری شد و در حال حاضر به عنوان موسسه اطلاعات علمی تامسون شناخته می‌شود.

مجلات دارای این استاندارد علمی از نظر فاکتورهای سنجشی این موسسه مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند و تایید شده‌اند. این فاکتورها عبارتند از:

1- رعایت استانداردهای بانک اطلاعاتی ISI ،

2- کمیته علمی منتخب مجله،و ارزیابی اعضاء هیئت تحریریه،

3- تنوع بین‌المللی مقالات چاپ شده در ژورنال،

4- نشر به موقع مجله و جایگاه نشر آن،

5- شاخص فاکتور اثر Impact Factor،

6- شاخص فوری Immediacy Index و

7- نیمه عمر استناد.

نحوه تشخیص دادن ISI بودن یک ژورنال

آسان‌ترین شیوه مراجعه به سایت Thomson Reuters و وارد شدن به بخش Master journal list به این آدرس است. در این بخش می‌توان نام ژورنال را جستجو کرد و در صورت موجود بودن، ژورنال مورد نظر دارای استاندارد ISI است. در این بخش به سه صورت می‌توان ژورنال مورد نظر را جستجو کرد:

Word title: در این حالت یکی از کلمات کلیدی عنوان ژورنال را وارد کرده سپس تمامی ژورنال‌های ISI که در عنوانشان کلمه مذکور وجود دارد قابل مشاهده خواهد بود ضمناً از این طریق نیز می‌توان ژورنال‌های ISI مربوط به حیطه کاری خود را پیدا کرد

full title: در این حالت باید نام کامل ژورنال را دقیقاً وارد کرد در غیر این صورت نتیجهsearch موفق نخواهد بود و یا قابل اطمینان نیست

ISSN: در این حالت مطمئن‌ترین روش برای اطمینان از اینکه یک ژورنال ISI هست یا نه می‌باشد ابتدا باید از طریق وب سایت ژورنال ، شماره سریال آن ژورنال ( ISSN) را اخذ نمود و سپس اعداد مذکور را در بخش فوق وارد نمود

متأسفانه موتور جستجو گر این سایت از قدرت کافی برخوردار نیست و اغلب نتیجه مورد نظر را حاصل نمی‌کند. برای جبران این ضعف می‌توان از جستجو گر گوگل استفاده کرد. برای این کار باید نام ژورنال را در سایت تامسون رویترز به وسیله گوگل جستجو کرد. به این منظور در نوار جستجوی گوگل این عبارت را می‌نویسیم:

“Journal Name” site: thomsonreuters.com

که به جای Journal Name نام ژورنال مورد نظر را می‌گذاریم.

دسته : دانلود مقاله ,

برچست ها : مقالات ISI,مقالات علمی ترویجی,لات علمی پژوهشی,انواع مقالات

کلیه کتاب ها و مقالات کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

تاریخ انتشار پست : 17 مرداد, 1392 بازدید : 104

کلیه کتاب ها و مقالات کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

بانک کتاب های کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

فايل كتابهاي كميته ملي آبياري و زهكشي ايران

فايل كتابهاي قديمي

بانک مقالات کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

مجموعه مقالات كنگره هاي بين‌المللي

مجموعه مقالات سمينارهاي ملي

مجموعه مقالات كارگاههاي فني

مجموعه مقالات ساير همايشها و سمينارها

دسته : دانلود کتاب , دانلود مقاله ,

برچست ها : کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران,دانلود رایگان کتاب های هیدرولوژی,کلیه مقالات کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران,هیدروژئولوژی,هیدرولوژی,ژئولوژی,کلیه کتاب های آبیاری و زهکشی

انواع نحوه آنالیز رخساره ها و ریز رخساره ها

تاریخ انتشار پست : 12 مرداد, 1392 بازدید : 431

انواع نحوه آنالیز رخساره ها و ریز رخساره ها

دسته : دانلود مقاله , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : انواع نحوه آنالیز رخساره ها و ریز رخساره ها

مخازن نفتی و گازی در ایران و اکتشافات جدید

تاریخ انتشار پست : 12 مرداد, 1392 بازدید : 80

مخازن نفتی و گازی در ایران و اکتشافات جدید

دسته : دانلود مقاله , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : مخازن نفتی و گازی در ایران و اکتشافات جدید

ارتباط چینه نگاری زیستی و چینه نگاری سکانسی

تاریخ انتشار پست : 12 مرداد, 1392 بازدید : 85

ارتباط چینه نگاری زیستی و چینه نگاری سکانسی

Relation between biostratigraphy and sequence stratigraphy

دسته : دانلود مقاله ,

برچست ها : biostratigraphy and sequence stratigraphy,ارتباط چینه نگاری زیستی و چینه نگاری سکانسی

سنگ شناسی دگرگونی و تقسیم بندی سنگ های دگرگونی

تاریخ انتشار پست : 6 مرداد, 1392 بازدید : 625

سنگ شناسی دگرگونی و تقسیم بندی سنگ های دگرگونی

عوامل‌ دگرگون ‌ساز

مهمترين عوامل فيزيكي فشار و درجه حرارت است كه باعث فعل‌انفعالاتي مانند چند شكلي (پلي‌مورفيسم ) تبلور دوباره و تبادل يوني مي‌شود. هر كاني در فشار و درجه حرارت معيني تشكيل مي‌گردد و اگر شرايط دما و فشار تغيير كند ناپايدار گشته و براي رسيدن به حالت تعادل با اين شرايط به كانيهاي ديگري تبديل مي‌شود.

به غير از عوامل فيزيكي فوق مي‌توان به زمان، سيالات، آب، حتي مواد فرار گازها نيز اشاره نمود. حال نگاهي كوتاه به تأثيرات اين عوامل در فرآيند دگرگوني مي‌اندازيم.

وقتي شرايط حالت بحراني داشته باشد سيال‌هاي گازي مثل مايعات عمل مي‌كنند. آنها در شكاف سنگها نفوذ كرده در آنها باقي مانده و بر سنگ تأثير مي‌گذارند. اين تأثيرات ممكن است كه يا به صورت جذب در سنگ تبادل يوني و يا دگرسان كردن سنگ و تجزيه آن جلوه كند.

حضور آب باعث سرعت در فرآيند تبلور دوباره بوده و حالت كاتاليزور در ‏فرآيندهاي دگرگوني دارد.

حتي اگر تمام شرايط مورد لزوم فراهم باشد زمان هم مثلاً كانيها در كنار برخي سيالهاي فعال در حالت تبادل باشند باز هم در اثر گذر زمان در اين سيستم بسته نيز به عنوان مثال حتي اگر شرايط دگرگوني ايجاد شده و فعل انفعالاتي چون دگرساني و يا تعادل يوني صورت مي‌گيرد همچين گذر زمان باعث آزاد شدن و ايجاد گازهايي چونCO2و H2O مي‌باشد كه فشار اين گازها خود عاملي براي ايجاد تركهايي در سنگ مي‌گردد.

بسته به عوامل مؤثر در دگرگوني درجات دگرگون شدن سنگها متفاوت است.

تغيير شكل كانيها در سنگهاي دگرگوني

در سنگهاي دگرگوني، تغيير شكلهاي مختلفي به وجود مي‌آيد. سنگي كه تحت تأثير دما و فشارهاي همه ‌جانبه قرار بگيرد ممكن است به صورت‌هاي زير تغيير شكل دهد.

جهت يافتگي

در اثر فرآيندهاي فيزيكي جهت يافتگي اتفاق مي‌افتد. اگر نيروي اعمال شده در يك جهت و بيشتر از قدرت شكستگي باشد، دانه‌هاي بزرگتر به كوچكتر تبديل شده و بر روي سطوح لغزشي جابه‌جا مي‌شوند. و انتقال ماده و جهت يافتگي اتفاق مي‌افتد.

در اين فرآيند كانيهايي كه حالت صفحه‌اي دارد مانند ميكاها و يا آندسته كه حالت منشور مانند دارند مانند آمفيبولها در امتداد محور طويلشان جهت‌دار مي‌شود و به حالت موازي كنار يكديگر قرار بگيرند:

هر گاه استرس و فشار روي يك قسمت از يك سنگ داده شود كانيها در جهت جايي كه فشار كمتر است اجتماع مي‌كند و در آن قسمت رشد مي‌كنند. كه اين فرآيند يا به وسيله سيالاتي كه دانه‌ها را احاطه كرده‌اند، يا از طريق منتشر شدن از طريق منتشر خارجي دانه‌ها و يا انتقال درون شبكه تبلور آنها صورت خواهد گرفت.

رشد بلورها :

در محيطهايي كه پديده دگرگوني اتفاق مي‌افتد و انرژي حرارتي و شيميايي تغيير مي‌كند. باعث رشد بلورها در حالت جامد هم مي‌شوند كه اين فرآيند به صورت رشد كانيهاي قبلي و يا رشد كانيهاي جديد و تغيير در كانيهاي قديمي و ظهور اشكال جديد است.

درجات دگرگوني:

در واقع اصطلاحي است كه به منظور مشخص كردن شدت دگرگوني در يك منطقه بكار مي‌رود.

دما و فشار معرف شرايط فيزيكي و دگرگوني و درجه دگرگوني معرف اثر آنها مي‌باشد.

در دگرگوني، مجموعه‌هاي مختلف كانيهايي با تركيب شيميايي يكسان ولي در شرايط دمايي متفاوت به وجود مي‌آيد. و اين مجموعه‌هاي متفاوت نشانگر درجات دگرگوني از قبيل درجات ضعيف، متوسط و شديد مي‌باشد. مثلاً در درجات دگرگوني ضعيف، مجموعه كانيها عمدتاً آبدار بوده و كانيهاي كربناته نيز ديده مي‌شود. ولي در مجموعه‌هاي درجات شديدتر آب و CO2 هم وجود دارد. هرقدر سنگ، درجات دگرگوني بيشتري را تحمل كند اندازه كاني درشت‌تر مي‌شود. چون در دماي زياد، انتشار مواد در حد بين دانه‌ها به سرعت بيشتري انجام مي‌شود.

سه روش در تعيين درجات دگرگوني بكار مي‌رود

تعيين درجه دگرگوني بر حسب عمق:

در اين روش پوسته زمين را به سه منطقه داراي عمق كم، عمق متوسط و عمق زياد تقسيم مي‌كنند:

الف) منطقه عمق كم: كه دما و فشار به ترتيب كم تا متوسط و كم است.

ب) منطقه عمق متوسط: كه دما و فشار از منطقه قبلي بيشتر است.

ج) منطقه عمق زياد: كه در آن هم دما و هم فشار بالا است.

تعيين درجه دگرگوني بر حسب مناطق دگرگوني:

كه در آن به مناطق دگرگوني و حد مرزهاي آنها توجه مي‌شود.

تعيين درجه دگرگوني بر اساس رخساره‌اي دگرگوني:

در اين روش تعيين درجات دگرگوني به دليل تعدد رخساره‌ها و زير رخساره‌ها آسان نيست و تا حدي با استفاده از نمودارها و دياگرامهاي مختلف و مطالعات آزمايشگاهي و تحقيقاتي ممكن مي‌شود.

سنگهای دگرگونی

سنگهایی که از تغییر شکل سنگهای قبلی(رسوبی، آذرین و دگرگونی) به علت تغییر شرایط فیزیکی(دما و فشار) یا شیمیایی در حالت جامد به وجود می آیند.

بطور کلی دگرگونی پاسخی است که هر سنگ در مقابل تغییرات محیط شیمیایی یا فیزیکی بصورت تبلور مجدد و یا پدیدار شدن کانیهای جدید و تخریب بعضی دیگر تجلّی می کند.

الف) حد زیرین:

مرز بین دیاژنز-هوازدگی با دگرگونی است که با ظهور کانیهایی نظیر لومونتیت و لاوسونیت و ... مشخص می شود.

حد و مرز آغاز دگرگونی در سنگهای مختلف متفاوت بوده و به ترکیب سنگ اولیه بستگی دارد.

ب) حد فوقانی:

این حد با ظهور سنگهای میگماتیت مشخص می گردد.

چند شکلی (پلی مورفیسم)

پدیده ای است که به موجب آن یک ماده ممکن است تحت شرایط فیزیکی متفاوت به بیش از یک شکل متبلور شود.

اصولا شکلی از چند شکلی پایدار است که در شرایط فیزیکی خاص نظم و آرایش اتمی آن در حد کمترین انرژی انجام شود.

برای تعیین شرایط فشار و دمای تشکیل سنگ، از نمودارهای تغییر حالت چند شکلی ها استفاده می شود.

برای مثال چند شکلی آراگونیت- کلسیت که کلسیت در شرایط حرارت و فشار معمول در سطح زمین متبلور شده ولی آراگونیت در درجه حرارت اتاق و فشار زیاد به وجود می آید.

وجود آراگونیت در چشمه های آهکی و غارها به علت حضور مقادیری از استرونسیوم و منیزیوم به حالت یونی است.

متداولترین چند شکلی ها در سنگهای دگرگونی Al2Sio5 است که به نامهای آندالوزیت(کانی فشار و درجه حرارت کم)، کیانیت (کانی فشار زیاد و درجه حرارت کم)و سیلیمانیت(کانی فشار و درجه حرارت زیاد) معروفند.

واکنشهای ناکامل در حالت جامد

هالۀ واکنشی نشانۀ واکنشهای ناکامل (نیمه پایدار) بوده که کانیهای ناپایدار در هاله ای از کانیهای پایدار قرار می گیرند. کانیهای اخیر در نتیجۀ واکنش بین کانیهای مجاور به وجود می آیند.

سنگی که در زمان طولانی تحت تأثیر درجه حرارت و فشار قرار گیرد به مجموعۀ کانیهای جدیدی که در شرایط تازه پایدار بوده و دارای کمترین انرژی پتانسیل هستند، تبدیل می شود.

مجموعۀ کانیهایی است که شرایط تشکیل و پایداری آنها مشابه هم بوده و از نظر شیمیایی و ترمودینامیکی با هم در تعادل می باشند.

برای مثال هر مجموعه پاراژنزی به صورت زیر نوشته می شود:

کوارتز + آنورتیت + گرونا + دیوپسید

علائم تعادل در سنگها

- مجموعۀ کانیهای پاراژنز با مرز مشخص

- بافت باید در نتیجۀ تبلور دوباره در سنگ دگرگونی به وجود آید.

- عدم وجود نشانه های منطقه بندی شیمیایی

- عدم حالت جانشینی مانند حاشیۀ واکنشی یا علائم دگرسانی در طول شکستگی های سنگ

- بافت گرانوبلاستیک

در تحولات دگرگونی بلور جدید ضمن رشد با کنار زدن یا از بین بردن و یا جانشین شدن با مواد قبلی جای خود را باز می کنند.

عوامل مؤثر بر شکل کانی:

1- قابلیت انعطاف پذیری کانی در محیط جامد

2- بافت اولیۀ سنگ

3- فشارهای مختلف در محیط تشکیل سنگ دگرگونی

الف) سیستم باز:

در طی عمل دگرگونی ترکیب شیمیایی تودۀ سنگ تغییر کرده و مقداری ماده به آن اضافه یا کم می شود.

- این نوع دگرگونی را آلوشیمیایی گویند که شایع ترین آنها متاسوماتیسم است.

ب) سیستم بسته:

اگر در طی عمل دگرگونی ترکیب شیمیایی سنگ تغییر نکند و ثابت باقی بماند این نوع دگرگونی را ایزوشیمیایی یا توپو شیمیایی گویند.

- سیستم بسته ای واقعی وجود ندارد بلکه حالتی نسبی است.

- برای مثال هالۀ دگرگونی توده های نفوذی هووالد در داخل شیستهای استیژ

عوامل دگرگون ساز

الف) عوامل فیزیکی:

مهمترین عوامل فیزیکی فشار و درجه حرارت است که هر کانی در فشار و درجه حرارت معینی تشکیل و در شرایط جدید ناپایدار بوده و برای رسیدن به شرایط تعادلی جدید به کانیهای دیگری تبدیل می شود.

ب) عوامل شیمیایی:

شامل سیالاتی نظیر آب، مواد محلول در آب و سیال گازی می باشد.

- حضور آب، سرعت تبلور مجدد کانیها را افزایش می دهد و در واقع نقش کاتالیزور دارد.

ج) زمان:

در طی زمان لازم، فرایندهای دگرگونی به سمت کامل شدن و ایجاد تعادل ترمودینامیکی پیش می روند.

فشار همه جانبه

فشاری است که به طور یکسان از هر طرف به یک نقطه وارد می شود.

الف) فشار هیدروستاتیک: فشار آب بر روی یک نقطه که معادل وزن ارتفاع آب در بالای آن نقطه است.

ب) فشار لیتواستاتیک: این فشار ناشی از وزن سنگهای فوقانی است و از رابطۀ زیر به دست می آید:

فشار لیتواستاتیک، Z عمق ، g شتاب ثقل و d چگالی سنگها است.

عملکرد فشار لیتواستاتیک:

- ماده را متراکم و وزن حجمی را زیاد می کند.

- با افزایش تراکم، سرعت عبور امواج زلزله سریعتر می گردد.

- درجه حرارت ذوب کانیها و سنگها را افزایش می دهد.

فشار وارده بر سنگها در بعضی جهات بیشتر از جهات دیگر است. این فشار 2000 تا 3000 هزار بار بیشتر از فشار لیتواستاتیک است.

عملکرد فشار جهت دار:

- تورق جدید در سنگها

- گسیختگی و شکستگی (سنگهای شکننده)

- چین خوردگی (تغییر شکل پلاستیک)

فشاری که مواد فرار موجود در منافذ یا شکافهای ریز سنگها بر سنگ اعمال می کنند.

عملکرد فشار سیالات، همانند فشار لیتواستاتیک است.

رابطۀ بین فشار سیالات و لیتواستاتیک:

الف)Pf>pl : ایجاد شکستگی در سنگها

ب) Pf=pl : رابطۀ بین عمق و فشار لیتواستاتیک برقرار است.

ج) Pfl: در اعماق زیاد در دگرگونی درجات شدید مانند رخسارۀ گرانولیت و اکلوژیت مشاهده می شود.

- این پدیده را می توان ادغامی از عملکرد فشار جهت دار و فشار سیالات در نظر گرفت.

- کانی تحت تأثیر فشار جهت دار در جهت بیشترین فشار(پر انرژی)، انحلال و در جهت عمود بر آن رشد و تبلور می یابد.

- در اثر انحلال ناشی از فشار کانیهایی مانند کوارتز که به پهن و مسطح تغییر شکل می یابند.

* جریان حرارتی عبارت از میزان گرمایی است که در واحد زمان از سطح زمین خارج می شود.

* این جریان در نقاط مختلف زمین متفاوت بوده بطوریکه در اقیانوسها بیشتر از قاره ها است.

* در اقیانوسها محورهای برآمدۀ وسط آنها جریان بیشتری داشته و در امتداد گودالها به حداقل می رسد.

عملکرد درجه حرارت در دگرگونی

1- منظور از دگرگونی درجات شدید، بیشتر افزایش درجۀ حرارت است تا فشار

2- پختن آجر در کوره های آجرپزی در نتیجۀ اقزایش حرارت، نوعی دگرگونی حرارتی است که نظیر آن درنتیجۀ حرکت گدازه ها در سطح زمین به وقوع می پیوندد.

3- بسیاری از واکنشهای دگرگونی در درجۀ حرارت زیاد و در اعماق زمین اتفاق می افتد.

4- گرما موجب تحرک مواد سیال شده که نقش مهمی را در دگرگونی به عهده دارد به ویژه در دگرگونی مجاورتی که موجب خشک شدن رسوبات در نقاط مجاور تودۀ نفوذی شده و نفوذ همین آب در نقاط دیگر موجب دگرگونی هیدروترمال می شود.

5- در سنگهای درونی زمین به علت گرمای دریافتی دارای خاصیت انعطاف پذیری بیشتری بوده و تحت تأثیر فشار جهت دار حالت خمیری پیدا کرده که درایجاد تغییر شکلها و دگرگونی های ناحیه ای اهمیت بسیاری دارد.

منطقۀ سطحی (اپی زون)

- بالاترین زون دگرگونی

- درجه حرارت کم تا متوسط (300) <

- فشار هیدرواستاتیک کم

- فشارجهت دار شدید و موجب خرد شدگی

- فعالیت دگرسانی شیمیایی با حضور آب زیاد و در نتیجه تشکیل سیلیکاتهای آبدار و کربناته

- سنگهای اصلی: اسلیت، فیلیت، سریسیت شیست،کلریت شیست

- سطح تماس توده های آذرین با سنگهای مجاور مشخص وهمراه با زون برشی

منطقۀ میانی (مزوزون)

- عمق متوسط، درجه حرارت حدود 300 تا 500 درجه سانتیگراد

- فشار هیدرواستاتیک و جهت دارمتوسط

- بسیاری از شیستها و بعضی آمفیبولیتها در این منطقه به وجود می آید.

- سطح تماس توده های آذرین با سنگ مجاور ناگهانی تا تدریجی

منطقۀ عمیق (کاتازون)

- پایین ترین عمق دگرگونی در داخل زمین

- درجۀ حرارت بین 500 تا 700 درجه سانتیگراد

- فشار هیدرواستاتیک زیاد و حرکات خشک شدگی کم یا هیچ

- سطح تماس توده با سنگهای مجاور نامشخص

- فعالیت متاسوماتیسم کم یا هیچ

- سنگهای حاصله آمفیبولیتهای درجۀ شدید، گنیس و ...

اقسام دگرشکلی

الف) دگرشکلی الاستیکی: جسم پس از برداشت نیرو، شکل و اندازه اولیه خود را بدست آورد. مانند عبور امواج زلزله در زمین

ب) دگرشکلی پلاستیک: وقتی مقدار نیرو از حد خاصی تجاوز کند جسم به حالت اولیه خود باز نمی گردد.

ج) دگرشکلی شکننده: حالتی که نیرو بیش از مقاومت نهایی جسم بوده و می شکند.

1- کششی: افزایش حجم ماده، مانند ساخت سوسیسی

2- فشردگی: کاهش حجم و ایجاد چین خوردگی

3- لغزشی(برشی): تغییر شکل بدون تغییر حجم با افزایش فشار همه جانبه، سنگ تدریجا از حالت شکنندگی خارج و به صورت شکل پذیر در می آید.

عملکرد استرسهای متفاوت در رفتار سنگ ،تحت فشار همه جانبه

1- در فشار همه جانبۀ یک اتمسفر: با افزایش استرس در جهت قائم، سنگ رفتاری شکننده دارد(a).

2- در فشار همه جانبۀ 5/3: مانع گسترش شکستگی کششی ولی باعث سهولت شکستگی لغزشی می شود(b).

3- در فشار همه جانبه در حد معین: دگرشکلی الاستیک و در نهایت حالت خزش(c) بوجود می آید.

5- با افزایش فشار همه جانبه بیشتر دگر شکلی پلاستیک داریم(d).

عوامل مؤثر در تغییر شکل سنگها

1- فشار: با افزایش فشار همه جانبه، مقدار جریان جامدو مقاومت شکنندگی سنگ زیادتر می شود.

2- درجۀ حرارت: افزایش درجه حرارت باعث تسریع تغییر شکل و حالت پلاستیکی سنگها می شود.

3- زمان: هرقدرنیروی وارد بر سنگها کم، ولی در زمان طولانی اثر نماید، مقاومت سنگها زیاد می شود برای مثال پدیدۀ کریپ

4- محلولها: وجود خلل و فرج در سنگها که حاوی مواد محلول می باشد موجب سهولت تغییر شکل شده و به ویژه در تبلور دوبارۀ کانیها اهمیت بسزایی دارد.

5- عامل غیر یکنواختی سنگ: اگر سنگهای لایه لایه تحت تأثیر استرس قرار گیرند در سه جهت فضایی بطور ناهماهنگ عمل کرده و موجب تغییر شکل می شوند.

تغییر شکل کانیهای سنگ

1- تغییر شکل الاستیک: ردیفهای اتمی تغییر شکل پیدا کرده و فاصله بین اتمی آنها کوچکتر و بزرگتر می شود.

2- تغییر شکل پلاستیک:

الف) لغزش انتقالی: این تغییر شکل با لغزش در جهت بلور شناسی صورت گرفته و در نتیجه شکل خارجی بلور و بافت سنگ تغییر کرده و کانی جدیدی به وجود نمی آید.

ب)لغزش دوقلویی یا ماکلی: بخشی از ساختمان نسبت به بخش مجاور جابجا شده ولی به حالت متقارن باقی می ماند. مانند ماکل تکراری در پلاژیوکلاز و کربناتها

اقسام دگرشکلی ها در سنگهای دگرگونی

الف) جهت یافتگی فیزیکی (کاتاکلاستیک):

اگر استرس اعمال شده بر سنگ در یک جهت بیشتر از قدرت شکستگی سنگ باشد، سنگ به صورت یک ماده شکننده گسیخته می شود و میلونیت از نمونۀ بارز آن است.

ب) جهت یافتگی شیمیایی:

بر اثر انتقال ماده یا جهت یافتگی برتر کانیها در نتیجه فرایندهای شیمیایی کانیهای صفحه ای مانند میکاها (فابریک لپیدوبلاستی) و منشوری (فابریک نماتوبلاستی) مانند آمفیبولها در امتداد محور تحویل خود جهت دار شده و کمابیش به موازات هم قرار می گیرد.

راههای انتشار ماده از محل پر انرژی (ناپایدار) به کم انرژی (پایدار)

1- از خلل شبکه

2- از قشر خارجی دانه ها

3- از طریق سیالات احاطه کننده

مکانیسم جهت یافتگی دانه های سازندۀ سنگ در یک محیط تکتونیکی

الف)دگرشکلی پلاستیک در مقیاس شبکۀ تبلور

ب)پیدایش هسته های تبلور و رشد دانه ها در جهت معین

ج)چرخش کانیهای مختلف البعد و مقاوم

د)جریان تراوشی یا انحلال بر اثر فشار

رشد بلور درحالت جامد

رشد بلورها در حالت جامد پاسخی در جهت کاهش انرژی کل محیط است و در مجموع شامل:

- پیدایش نطفه کانی های نوظهور و رشد آنها است که این کانی ها در شرایط جدید پایدارتر هستند.

- تغییر یا تنظیم حدود کانیهای قدیمی و ایجاد اشکال جدید که از نظر اندازه و فرم پایدارترند.

حالتهای فوق به این طریق انجام شدنی است:

- افزایش دما: برای مثال تشکیل مجموعۀ کریستالوبلاستی

- واکنشهای شیمیایی: برای مثال رشد یک متاکریست بر اثر واکنش شیمیایی

*-* رشد تراوشی

* در این حالت بلورها در فضای خالی داخل سنگ تشکیل می شوند.

*فضای خالی ممکن است اولیه ( در یک ماسه سنگ دانه درشت) یا ثانویه در نتیجۀ فشارهای جهت دار به وجود آید.

*برای مثال: ایجاد ساخت نواری و عدسی ها یا نوارهای کوارتز در میکا شیستها

*-* رشد کنکرسیونی

*در این حالت فضای رشد بلورها با کنار زدن بلورها و مواد مجاور تأمین می شود.

*نیروی تبلورکانیها باعث خرد شدن و کنار زدن می گردد.

*در تشکیل نطفه یک بلور جدید شرایط فیزیکی-شیمیایی و محیط فوق اشباع از ماده لازم است.

*اصولا ساخت چشمی در نتیجۀ این رشد به وجود می آید.

*-* رشد جانشینی

* در این حالت ، کانی جانشین حجمی می شود که قبلا به وسیلۀ کانی دیگری اشغال شده که این مسألۀ بسیار پیچیده ای است.

* در فشار ثابت با افزایش درجه حرارت سیلیماتیت جانشین دیستن می شود.

* در دگرگونی پیش رونده: به علت حجم کمتر جانشینی معمولا به ندرت اتفاق می افتد.

* در دگرگونی قهقرایی: بیشترعکس این پدیده به چشم می خورد برای مثال جانشینی کلریت به جای گرونا و...

* از پدیده های جانشینی وجود انکلوزیون و ساخت پوئی کیلوبلاستیک می باشد.

اصولا پورفیرو بلاستها نسبت به کانیهای زمینه، دارای استحکام بیشتر و در نتیجه در مقابل تغییر شکل مقاومت زیادتری ازخود نشان می دهند.

رابطۀ بین فولاسیون زمینه و دانه های پورفیرو بلاست:

الف) رشد پورفیروبلاستها بعد از حادثۀ تکتونیکی:

- پورفیروبلاست دارای بافت پوئی کیلوبلاستی است.

- شیستوزیتۀ داخلی و خارجی هم جهت و در یک امتداد و حادثۀ تکتونیکی بعد از رشد اتفاق نیفتاده است.

ب)انکلازیون پورفیروبلاست نشانۀ دو دگرگونی:

- تفاوت شیستوزیته داخلی و خارجی

- رشد پورفیروبلاست قبل از شیستوزیته خارجی

ج) پورفیروبلاستهای همزمان با تکتونیک:

- انکلوزیونهای موجود در پورفیروبلاست حالت تاب خورده داشته و چرخش آنها در ضمن رشد به صورت گلوله برفی می باشد.

A) با ابعاد محدود و محلی:

مجاورتی، اصابتی

B) در مقیاس بزرگ و قابل نقشه برداری: ناحیه ای، تدفینی، کف اقیانوسها

- به تشکیل دهانه یا بر جستگی در محل برخورد (شبیه برخورد قطرۀ آب به سطح زمین)

- ایجاد امواج ضربه ای و تشکیل مخروطهای خرد شدگی

- تشکیل کانیهای فشار بالا مانند کوئزیت و استی شوویت

جز دگرگونی های اصابتی، سایر اقسام دگرگونی با همدیگر و با حرکت صفحات لیتوسفری زمین در ارتباط می باشند.

نوعی از دگرگونی دینامیکی که بصورت ساختمانهای دایره ای شکل در نتیجۀ برخورد سنگهای آسمانی یا نتیجۀ انفجارهای هسته ای بوجود می آید.

نشانه های دگرگونی اصابتی

- تشکیل دهانه یا بر جستگی در محل برخورد (شبیه برخورد قطرۀ آب به سطح زمین)

- ایجاد امواج ضربه ای و تشکیل مخروطهای خرد شدگی

- تشکیل کانیهای فشار بالا مانند کوئزیت و استی شوویت

دگرگونی مجاورتی

*این دگرگونی دارای دامنۀ محدود و منجر به تشکیل سنگهای دگرگونی در مجاورت توده های نفوذی می شود.

*عوامل مؤثربراین دگرگونی:

دما، ترکیب شیمیایی تودۀ نفوذی و سنگهای میزبان و نوع سیالاتی که از ماگما خارج می شوند.

*غالبا در دگرگونیهای مجاورتی هورنفلس به وجود می آید.

*هالۀ دگرگونی، حالت منطقه بندی است که نتیجۀ تغییرات بافتی وکانی شناسی می باشد و ضخامت آن بستگی دارد به:

الف) وضع هندسی تودۀ نفوذی: حجم، نوع تودۀ مذاب، عمق استقرار

ب) سنگ میزبان: نوع، دما، وضع لایه بندی، سیالات(آب و...) و تراوایی آن

مشخص بودن هالۀ دگرگونی بستگی به عمق تودۀ نفوذی دارد بطوریکه در اپی زون یا مزوزون هاله های منطقه ای جالبی بوجود می آیند ولی ضخامت کمتری خواهند داشت.

دگرگونی دینامیکی

این دگرگونی در ارتباط با سطوح گسلی بزرگ یا روراندگی های مهم قابل مشاهده است.

ذوب مالشی یا اصطکاکی:

سنگها تحت تأثیر حرکات مکانیکی ممکن است به علت گرمای اصطکاک، تبلور مجدد یافته و نیز گاهی ذوب شده و تشکیل سنگهای پسدوتاکی لیتی را دهد.

گوژ گسلی:

بر اثر فرسایش و تخریب سریع برش گسلی و تبدیل آن به مادۀ رسی که در آن قطعات درشت پراکنده اند، گوژ گسلی به وجود می آید.

نوع سنگ میزبان پیرامون گسل:

1- سنگهای توده ای شکل و مقاوم(کوارتزیت و گرانیت و...): تشکیل میلونیت

2- سنگ میزبان از نوع شیل، اسلیت یا شیست: تشکیل فیلونیت

دگرگونی ناحیه ای

* وسعت و گسترش زیاد و خاص نوارهای کوهزایی

* همزمان با تکتونیک (سن تکتونیک)

* دارا بودن فابریک آنیزوتروپی (فولیاسیون، شیستوزیته و ...)

* درجات دگرگونی مختلف

* لازمۀ ایجاد آن تغییرات فشار جهت دار و درجه حرارت

در گسترش این نوع دگرگونی وضعیت هندسی صفحات، سرعت و میزان همگرایی آنها، نوع صفحات و فرایندهای حرارتی صادره از آستنوسفر و لیتوسفر مؤثر است.

مناطقی را که می توان با کمک کانیهای ردیاب مشخص و حتی نقشه برداری کرد.

در سنگهای پلیتی بوسیلۀ تیلی زونهای زیر به ترتیب از درجه ضعیف به شدید ارائه گردید:

- کلریت

- بیویت

- گرونا

- استروتید

- دیستن

- سیلیمانیت

- عامل این دگرگونی درجه حرارت و فشار ناشی از وزن طبقات فوقانی

- عدم ارتباط با کوهزایی و توده های نفوذی

- محفوظ ماندن ساخت اولیه سنگ و تغییر ترکیب کانی شناسی

- فقدان ساخت جهت دار و فابریک آنیزوتروپی نشانۀ فشار همه جانبه

- تبلورکانیهای جدید بموازات لایه بندی اولیه

- این دگرگونی در مجاورت ریفتهای داخل اقیانوسی دیده می شود و دارای وسعت و گستردگی زیادی است.

- نوع سنگهای دگرگونی شامل شیست سبز، سرپانتیت و ندرتا آمفیبولیت می باشد.

- عدم وجود رخسارۀ پرهنیت- پومپله ایت در بین رخسارۀ زئولیت و شیست سبز به دلیل عملکرد ناچیز فشار در این نوع دگرگونی است.

آب دو درجه با Ph نزدیک به 8 پس از نفوذ در داخل شکستگی ها به جوش آمده و همراه با افزایش دما و انحلال گازهای So2 تدریجا حالت اسیدی پیدا می کند و باعث دگرسانی کانیها و ورود عناصر بصورت محلول در آب دریا می شود.

فعل و انفعالاتی است که بین سیالات داغ با سنگهای اطراف انجام می شود و به موجب آن بعضی از مواد این سیالات به سنگ مجاور وارد و بعضی دیگر از آن خارج شده و موجب تشکیل کانیهای جدید می گردد که به آن دگرگونی یا دگرسانی هیدروترمال می گویند.

انواع دگرسانی

متاسوماتیسم

الف) انتشاری: مواد سازنده در بین حفره های ساکن در جهتی که تمرکز آن کم باشد منتشر می شود.

ب) تراوشی: مواد در حفره هابصورت محلول حرکت نموده و در سنگهای اطراف نفوذ می کند.

دگرسانی فینیتی شدن

پدیده ای است که در اطراف توده های نفوذی کربناتیتی صورت گرفته و ناشی از نشت سیالات از این نوع ماگما به سنگهای اطراف بوده که گروههای فلدسپات حالت پایدار و گروههای کوارتز حالت ناپایدار داشته و حمل می شوند و به جای آن حفراتی باقی می ماند که سنگ حاصل را اپی سینیت گویند.

وقتی یک تودۀ ماگمایی با حضور سیالات خود باعث تغییرات و تحولات خاصی نظیر تشکیل کانیهای آبدارتر، تغییر در فرم و شکل کانیها وسرانجام در ترکیب آنها می شود، به این نوع دگرگونیاتومتامرفیسم گویند.

در صورتی که حادثه دگرگونی پایانی از نظر شدت یا مدت برای محو کردن فابریکهای دگرگونی و ترکیب کانی شناسی آن کافی نباشد، می توان به وجود دگرگونی چند گانه پی برد.

الف)پیش رونده: دگرگونیهایی که در آن شدت دگرگونی در مراحل بعدی زیادتر باشد.

ب)پس رونده(قهقرایی یا دیافتورز): دگرگونیهایی که شدت دگرگونی بعدی کمتر از اول باشد که تشخیص آن آسان است.

در این نوع چند دگرگونی حضور آب الزامی است و اساسا در مناطق خرد شدن و گسل خورده با سهولت صورت می گیرد.

دسته : دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : تقسیم بندی سنگ های دگرگونی,سنگ شناسی دگرگونی

سنگ شناسی رسوبی و تقسیم بندی سنگ های رسوبی

تاریخ انتشار پست : 6 مرداد, 1392 بازدید : 79

سنگ شناسی رسوبی و تقسیم بندی سنگ های رسوبی

مقدمه:

سنگ شناسی رسوبی از دو کلمه Sedimentary به معنی رسوبی و Petrology به معنی سنگ شناسی گرفته شده است.

سنگهای رسوبی به دلیل داشتن منابع مهم نظیر نفت ، گاز ، ذغال ، آهن ، اوارنیم و نیز مواد مورد نیاز در مصالح ساختمانی مانند آهک ، گچ و غیره از اهمیت خاصی برخوردارند لذا سنگ شناسی رسوبی یکی از مهمترین شاخه‌های علوم زمین محسوب می‌گردد. در حدود 70٪ از سنگهای سطح زمین ، دارای منشا رسوبی هستند، و این سنگها عمدتا از ماسه سنگها ، سنگهای آهکی ، شیل ها و به مقدار کمتری اما با همان معروفیت از رسوبات نمک ، سنگهای آهندار ، ذغال و چوب تشکیل شده است.

تاریخچه سنگ شناسی رسوبی

مطالعه سنگهای رسوبی از نظر مشخصات ساختی ، بافتی و ترکیب شیمیایی آنها ، اولین بار در سال 1879 توسط سوربی انگلیسی انجام گرفت. وی مطالعه سنگهای رسوبی در مقاطع نازک را برای اولین بار ابداع نمود. بعدها در 1899 ، کایوی فرانسوی پاره‌ای از مشخصات میکروسکوپی و مشخصات ماکروسکوپی بعضی از سنگهای رسوبی در کشور فرانسه را ، به صورت مصور تشریح و تفسیر کرد.

از آن تاریخ به بعد ، به پیروی از کایو ، بررسیهای سنگهای رسوبی و کوشش اکثر سنگ شناسان ، عمدتا بر کانی شناسی و تشخیص کانی‌های تشکیل دهنده این سنگها متمرکز گردید. که در این میان ماسه سنگها و رسوبات ماسه‌ای و از میان کانی‌ها هم ، کانیهای سنگین (دارای وزن مخصوص بیش از 2.85) ، بیشتر مورد توجه قرار گرفتند.

در سال 1919 ، ونت ورث آمریکایی برای سنجش اندازه ذرات و دانه های تشکیل دهنده رسوبات تخریبی مقیاسی ارائه داد و به کمک مقیاس ونت ورث مطالعه دانه سنجی و تجزیه‌های کمی و مکانیکی رسوبات بر مبنای اندازه دانه ها و فراوانی آنها ، میسر گردید.

سرانجام در 1933 ، آدن و کرمباین ، مقیاس‌های جدیدتری برای اندازه گیری دانه‌های رسوبی ارائه دادند و در مکانیسم تجزیه‌های مکانیکی رسوبات تخریبی ، تسهیلات زیادتری ایجاد کردند. امروز هم ، مقیاسهای اندازه گیری متداول برای مطالعات رسوب شناسی و سنگهای رسوبی ، به نام همین افراد معروف بوده و مورد استفاده سنگ شناسان و رسوب شناسان قرار دارد.

گروههای اصلی سنگهای رسوبی

رسوبات سیلیسی آواری

رسوبات سیلیسی آواری (همچنین تحت عنوان رسوبات تریجنوس یا اپی کلاستیک خوانده می‌شوند) آنهایی هستند که از خرده سنگهای قبلی که توسط فرآیند فیزیکی حمل و رسوب کرده‌اند، تشکیل شده‌اند. این گروه شامل سنگها زیر می‌باشد:

کنگلومراها

در این سنگها ، مواد دانه درشت گرد شده در زمینه‌ای از مواد دانه ریز قرار دارند.

برش‌ها

مواد دانه درشت گرد نشده در زمینه‌ای از مواد دانه ریز قرار دارند.

ماسه سنگها

اندازه دانه‌ها در ماسه سنگها ، کمتر از 2 میلیمتر است.

گلسنگها

اندازه دانه‌ها کمتر از 2 میکرون می‌باشد.

رسوبات بیوژنیک ، بیوشیمیای و آلی

رسوباتی هستند که بیشتر منشا بیو ژنیکی ، بیو شیمیایی و آلی دارند و شامل:

سنگهای آهکی

سنگهای آهکی می‌توانند هم از طریق ته نشست مستقیم CaCo3 از آب دریا و هم از طریق رسوب کردن اسکلت‌های کربناتی موجودات به وجود آید.

چرت‌ها

چرت ، یک واژه خیلی کلی برای رسوبات سیلیسی دانه ریز ، با منشا شیمیایی ، بیو شیمیایی یا بیوژنیکی است.

فسفاتها

یکی از مهمترین کانی‌های رسوبی فسفاتها ، آپاتیت می‌باشد.

زغال و شیل نفتی

ذغال و شیلهای نفتی که از بقایای موجودات زنده قدیمی می‌باشند، انعکاسی از فرآیندهای دیانژ و دگرگونی دارند.

رسوبات شیمیایی

این رسوبات منشا شیمیایی دارند و شامل موارد زیر می‌باشند:

تبخیر‌ی‌ها:

تبخیری‌ها عمدتا رسوبات شیمیایی هستند که پس از تغلیط نمک‌های محلول در آب (بر اثر تبخیر) رسوب کرده‌اند.

سنگهای آهن‌دار:

آهن ، عملا بر اندازه چند در صد در تمام سنگهای رسوبی وجود دارد، ولیکن بطور غیر معمول ، در جایی که مقدار آهن بیش از 15٪ باشد، سنگهای آهن‌دار را تشکیل می‌دهد.

رسوبات آذر آواری

رسوبات آذر آواری رسوباتی هستند که عمدتا از دانه‌های با منشا ولکانیکی ، که از فعالیت‌های آتشفشانی همزمان سرچشمه گرفته‌اند، تشکیل شده‌اند. و شامل موارد زیر می‌باشند:

رسوبات اتوکلاستیک:

سنگهای ولکانوژیکی هستند که توسط برشی شدن در جای لاوا تشکیل شده‌اند.

رسوبات پیروکلاستیک – ریزشی :

این رسوبات به راحتی از طریق خرده‌های آتشفشانی خارج شده از یک مجرا یا یک شکاف ، بر اثر انفجار ماگماتیکی ، تشکیل می‌شوند.

رسوبات ولکانی کلاستیک – جریانی :

این رسوبات توسط انفجارات فورانی در محیط‌های خشکی ایجاد می‌شوند.

هیدروکلاستیک‌ها :

هنگامی که لاوای خارج شده ، با آب تماس پیدا کند، سرد شدن و خاموشی سریع ، باعث قطعه قطعه شدن لاوا می‌شود. این قطعات پس از حرکت در آب و دانه دانه شدن رسوبات هیدروکلاستیک را تشکیل می‌دهند.

رسوبات اپی کلاستیک :

رسوباتی هستند که از حرکت و ته نشست مجدد رسوبات ولکانی کلاستیک ایجاد شده‌اند.

اهمیت مطالعه سنگهای رسوبی

•سنگهای رسوبی در ادوار گذشته زمین شناسی در محیطهای طبیعی متفاوتی که امروزه وجود دارد، رسوب کرده‌اند. مطالعه این محیطهای عهد حاظر و رسوبات و فرآیندهای آنها به درک بیشتر معادل قدیمی آنها کمک می‌کند.

دلایل زیادی برای مطالعه سنگهای رسوبی وجود دارد زیرا ارزش اقتصادی کانی‌ها و مواد موجود در آنها کم نمی‌باشد. سوخت‌های نفت و گاز از پختگی مواد آلی در رسوبات مشتق شده و سپس این مواد به یک سنگ مخزن مناسب ، که عمدتا یک سنگ رسوبی متخلخل است، مهاجرت می‌کند. ذغال ، سوخت فسیلی دیگری است که البته در توالی‌های رسوبی نیز وجود دارد. روشهای رسوب شناسی و سنگ شناسی به طور گسترده در پی جویی ذخایر جدید این منابع سوختی و سایر منابع طبیعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. سنگهای رسوبی بیشتر آهن ، پتاس ، نمک و مصالح ساختمانی و بسیاری دیگر از مواد خام ضروری را تامین می‌کنند.

محیطها و فرآیندهای رسوبی و جغرافیای قدیمی و آب و هوای قدیمی ، همگی را می‌توان از مطالعه سنگهای رسوبی استنباط کرد. اینگونه مطالعات به شناسایی و درک تاریخ زمین شناسی زمین کمک فراوانی می‌کند. سنگهای رسوبی حاوی زندگی گذشته زمین ، به فرم فسیل‌ها هستند که اینها مفاهیم اصلی انطباق چینه شناسی در فازوزوئیک می‌باشند.

دسته : دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : تقسیم بندی سنگ های رسوبی,سنگ شناسی رسوبی

انواع سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی

تاریخ انتشار پست : 6 مرداد, 1392 بازدید : 80

انواع سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی

سنگهای قیمتی سنگهای جذاب معدنی هستند که پس از برش و پرداخت برای ساخت جواهر بکار می رود. ارزش این سنگها مربوط به رنگ، درخشش یا کمیاب بودنشان است. این سنگها همواره در جایگاه با ارزشی در طول تاریخ قرار داشته اند بخصوص در شرق که از آنها برای زیورآلات در جشنهای تشریفاتی و مذهبی استفاده می شده است، برای آشنایی بیشتر با سنگهای قیمتی تعدادی از آنها را با هم مرور می کنیم:

اگیت یا عقیق:

سنگی که در ساخت مقبره اوزیریس خدای جهان اموات استفاده شده است، عقیق به خانواده سنگهای آتش زنه (سنگ یمانی) متعلق است و از ته نشین شدن سیلیس در حفره تخته سنگ بوجود می آید. به دلیل شرایط پیدایش، دارای رنگهای متنوعی است و حالت صدف گونه اش امکان پرداخت تا حد زیاد را امکان پذیر می کند.

تا قرون وسطی خواص شفابخشی زیادی برای آن شمرده شده است. گفته شده بود که خاصیت خنثی کردن همه نوع سم و از بین بردن عفونت بیماری های مسری را دارد. چنانچه در دست گرفته شده یا در دهان گذاشته شود، تب را کاهش می دهد.

در افسانه ها گفته شده که عقاب در لانه اش عقیق را می گذارد تا جوجه هایش از گزیدن حیوانات سمی در امان باشند و عقیق سرخ نیز قدرت تیزبینی می بخشد. در حال حاضر تفاوت عقیق با عقیق سلیمانی در روش برش سنگ است، اگر بریده شود بطوریکه لایه های رنگین دیده شود، عقیق است، اگر موازی با خطوط لایه بریده شود، عقیق سلیمانی است.

یاقوت بنفش (لعل):

دوازدهمین سنگ و آخرین سنگی که در ساخت اورشلیم و مقبره یساکار (فرزند یعقوب) استفاده شده است. در یونان باستان باور بر این بوده که از مسمومیت جلوگیری می کند. یاقوت سنگ شفاف و درخشانی به رنگ ارغوانی است و تنوع رنگی بین بنفش ارغوانی تا سرخ را داراست.

دو نوع یاقوت بنفش وجود دارد: یاقوت شرقی، نوعی یاقوت کبود که بسیار سخت است و وقتی بی رنگ است از الماس غیرقابل تشخیص است. یاقوت غربی به راحتی تراش می خورد و اندازه های متفاوتی دارد. شکلش از قلوه ای گرد تا شش ضلعی و کریستالی مخلوطی تغییر می کند.

بریل (خانواده زمردها):

سنگی ترکیبی از سیلیس، آلومینیوم است. بریل گاهی اوقات سفید است اما معمولا خط آبی روشنی بدور زمینه سبز-زرد دارد. بریل رنگ خود را از مقدار کمی اکسید آهن دارد. به حالت قلوه ای یا منشور شش ضلعی یافت می شود. بریل در سنگ آهک دگرگون شده، تخته سنگ، میکا، گنیس و گرانیت یافت می شود. در عهد قدیم این سنگ در مناطق شمالی مصر یافت شد.

مرجان:

در ابتدا فینیقی ها از آن برای تزیین لباس استفاده می کردند، صیادان مروارید بابلی مرجان را در دریای سرخ و اقیانوس هند یافته بودند. امروزه می دانیم که مرجان از آهک بوجود آمده و شکل درختی به خود می گیرد. مرجان در دریای مدیترانه، سواحل شمالی آفریقا (به رنگ قرمز تیره)، سواحل ایتالیا به رنگ صورتی و سرخ، یافت می شود.

کریستال:

نوعی سنگ معدنی شفاف مانند شیشه است و از خانواده کوارتز می باشد. از نظر بازاری در رده طلا، یاقوت، عقیق و غیره است. در نوشته های زبان آرامی به آن یخ می گفته اند. واژهٔ کریستال ریشهٔ یونانی داشته و به معنی «منجمد شده در اثر سرما» است. آنها اعتقاد داشته اند وقتی آب مدت زیادی در دمای پایین قرار گیرد به حالتی در می آید که می تواند در دمای بالا پایدار بماند. در کریستال اجزای سازنده یعنی مولکول اتم در سه جهت فضایی به صورت منظمی کنار هم قرار می گیرند.

الماس:

مهمترین ویژگی این سنگ که در کتب مقدس هم از آن یاد شده، سختی آن است. ارمیای نبی می گوید گناه یهودا با قلمی از آهن و نوکی از الماس نوشته شده است، یعنی همان حک کردن در اجسام سخت. البته سنگهای دیگر نیز چنین کاربردی می توانند داشته باشند. الماس از کربن خالص تشکیل شده است، یک ماده سفید شفاف، اما گاهی دارای ته رنگ است.

الماس سفید بخاطر زیبایی و کمیابی اش گرانترین الماس است. الماس های طبیعی در شرایط پرفشار و در دمای بالا تشکیل شده اند مثل عمق 140 تا 190 کیلومتری از پوسته زمین و تشکیل آن میلیونها سال وقت برده است اما در شرایط آزمایشگاه نیز می توان به الماس دست یافت.

برخی ویژگی های آن: هدایت گرمایی در بین جامدات بالاترین است و 5 برابر مس هدایت گرمایی دارد. الماس که دارای ساختار مولکولی منشوری است، توانایی انتقال طیف نوری فروسرخ تا فرابنفش را داراست و سخت ترین ماده شناخته شده است.

مروارید:

بخاطر شرایطش و شباهت های محتوایی اش با مرجان آن را در دسته سنگهای قیمتی قرار می دهیم. مروارید جسم سخت واغلب کروی ست که درون بافت نرم مخصوصا پوسته یک نرم تن صدف دار تشکیل می شود. مروارید از کربنات کلسیم در حالت متبلور ساخته شده که از ته نشین شدن این ماده در لایه های متحدالمرکز بوجود می آید. یک مروارید ایده آل کاملاً گرد و صیقلی است اما در شکل های متفاوتی به وجود می آید و به همین دلیل بهترین شکل آن به عنوان سنگ قیمتی و تزیینی به حساب می آید.

در حالت طبیعی مروارید زمانی بوجود می آید که یک ذره میکروسکوپی و محرک در میان صدف و پوسته جانور به دام افتد و ترشح موادی که گفته شد باعث شکل گیری مروارید می شود. در طول هزاران سال صیادان از مکان هایی مانند اقیانوس هند، خلیج فارس، دریای سرخ مروارید صید می کرده اند.

توپاز یا زبرجد:

یک سیلیکات معدنی متشکل از آلومینیوم و فلوئور است. توپاز خالص معمولاً بی رنگ است اما اغلب به دلیل ناخالصی سایه رنگ دارد. رنگهای معمولش هم شرابی، زرد، خاکستری کم رنگ، قرمزز-نارنجی ست. توپاز نارنجی قیمتی ست و سنگ متولدین ماه نوامبر است و سمبل دوستی است.

توپاز سلطنتی زرد-صورتی است. نوع آبی آن بصورت طبیعی کمیاب است اما تحت تاثیر حرارت توپاز را به رنگهای خاصی مثل آبی تبدیل می کنند. رنگ اصلی توپاز بستگی به محل شکل گیری آن دارد و در هر کشوری به رنگی است.

دانش و هنر تراش سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی

دانش و هنر تراش سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی در گذشته فقط در انحصار چند کشور بوده اما خوشبختانه در سالیان اخیر هنرمندان ایرانی به خوبی گام در عرصه این هنر نهاده و آثار زیبا و ارزشمندی را خلق کرده اند. رونق و ارتقای این هنر در کشورمان در بخش های مختلف اقتصادی کشور نیز تاثیرگذاری شگرفی داشت.

اما فرآیند تولید این هنرصنعت به این ترتیب است که ابتدا، راف (مواد خام) انتخاب و نوعی طرح بر روی آن توسط یک شخص کاملاً آشنا به فن تراش و با کمک رایانه دارای پردازشگر سه بعدی، بعد از عکسبرداری از راف مورد نظر، بهترین نوع و مدل و طرح تراش با کم ترین ریزش انتخاب می شود، سپس راف بر روی داپ که به میله فلزی یا چوبی یا پلاستیکی غیرقابل انعطاف با قطر و اندازه های مختلف است توسط موم مخصوص که ۹۰ درصد آن گیاهی است و یا چسب مخصوص متصل می شود. سپس طرح مورد نظر بر روی آن راف اجرا می شود.

تراش بر روی یک راف شامل سه قسمت است: پاویلیون (pavilion)، کمره (cirdle)، تاج (crown) که هر قسمت در هنگام اجرا به دو قسمت تراش و پلیش نیز تقسیم می شود.

- چاپ کلاقه ای (باتیک)

چاپ باتیک یا کلاقه ای از جمله هنرهای بومی استان آذربایجان شرقی است که در شهر اسکو و تبریز جریان دارد. این چاپ با استفاده از رنگ های گیاهی، بازیک، کرومی، اسیدی، خمی و راکتیو روی پارچه های ابریشم طبیعی، مصنوعی و نخی انجام می شود.

انواع روسری، رومیزی، شال، شال گردن و پارچه ابریشمی از جمله تولیدات هنرمندان باتیک کار است. در حال حاضر تولیدات باتیک به کشورهای آلمان، آمریکا، آذربایجان، ترکیه و ترکمنستان صادر می شود.

- سوزن دوزی ممقان

شهرستان ممقان در ۴۲ کیلومتری جنوب غربی تبریز واقع شده و هنر سوزن دوزی به صورت بومی سالیان متمادی است که در آن جریان دارد و عمدتاً توسط زنان و دختران منطقه انجام می گیرد. عرق چین، رومیزی، زیرلیوانی، کوسن، جلیقه از جمله تولیدات سوزن دوزی این منطقه است.

ویژگی خاص این نوع سوزن دوزی استفاده از طرح های بسیار متنوع سنتی و هندسی و همچنین بکارگیری رنگ های شاد و درخشان همچون زرد، سبز، آبی فیروزه ای، نارنجی، بنفش، صورتی و… است که به واسطه جنس براق نخ ها (ابریشم مصنوعی)، درخشش دوچندانی به سوزن دوزی می بخشد.

دسته : دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : انواع سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی

سنگ های تشکیل دهنده پوسته زمین

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 73

سنگ های تشکیل دهنده پوسته زمین

سنگ از نظر زمین‌شناسان به ماده‌ى سازنده‌ى پوسته‌ و بخش جامد سست‌ کره‌ى زمین گفته مى‌شود. سنگ‌ها از یک یا چند کانى درست شده‌اند و از نظر چگونگى پدید آمدن در سه گروه سنگ‌هاى آذرین، سنگ‌هاى رسوبى و سنگ‌هاى دگرگونى جاى مى‌گیرند. سنگ‌هاى آذرین از سرد شدن گدازه‌ى آتش‌فشان‌ها به وجود مى‌آیند. سنگ‌هاى رسوبى پیامد فرسایش سنگ‌ها و انباشته شدن رسوب‌ها در دریاها هستند. هنگامى که سنگى در فشار و گرماى زیاد قرار گیرد، سنگ دگرگونى پدید مى‌آید.

سنگ‌ها و کانى‌ها

کره‌ى زمین از نظر ویژگى‌هاى فیزیکى ساختار لایه‌اى دارد. بخش مرکزى آن جامد است، بیش‌تر از آهن و نیکل درست شده و هسته‌ى درونى نامیده مى‌شود. پیرامون هسته‌ى درونى را لایه‌ى مایعى از آهن و نیکل فراگرفته که هسته‌ى بیرونى نام دارد. پیرامون هسته‌ى بیرونى را لایه‌اى به نام گوشته در بر مى‌گیرد که خود از لایه‌ا‌ى جامد و سخت به نام گوشته‌ى زیرین و لایه‌اى نرم‌تر و خمیرى به نام سست‌کره درست شده است. پیرامون گوشته را لایه‌ى نازک و جامدى به نام پوسته فراگرفته که بیش‌تر از سیلیس، اکسیژن و آلومینیوم درست شده است. زمین‌شناسان به مواد طبیعى و بى ‌جان سازنده‌ى پوسته سنگ مى‌گویند و بیرونى‌ترین لایه‌ى زمین را سنگ‌کره مى‌نامند.

سنگ‌ها از یک یا چند کانى درست شده‌اند. کانى به موادى بى‌جان، جامد و بلورى گفته مى شود که ترکیب شیمیایى به نسبت ثابتى دارند. بیش از 3 هزار گونه کانى در طبیعت یافت شده است که نزدیک 20 تا 25 گونه از آن‌ها در ساختمان بسیارى از سنگ‌ها وجود دارند. بیش‌تر سنگ‌ها از چند کانى درست شده‌اند، مانند گرانیت که بخش زیادى از آن از سه کانى کوارتز، فلدسپات و بیوتیت است. هر گروه از سنگ‌ها نیز داراى کانى‌هاى مشخصى هستند که در گروه سنگ‌هاى دیگر وجود ندارند یا بسیار اندک هستند. براى نمونه، کانى هالیت فقط در سنگ‌هاى رسوبى دیده مى ‌شود و در سنگ‌هاى آذرین یا دگرگونى دیده نمى ‌شود. کانى ولاستونیت نیز فقط در سنگ‌هاى دگرگونى یافت مى شود. با این همه، برخى از کانى ‌ها، مانند کوارتز، ممکن است در هر گونه سنگى وجود داشته باشند.

سنگ‌ها و کانى‌هاى آن‌ها

سنگ‌هاى آذرین

ارتوز، پرتیت، میکروکلین، پلاژیوکلاز، کوارتز، نفلین، لوسیت، هورنبلند، اوژیت، بیوتیت، مسکوویت، الیوین

سنگ‌هاى رسوبى

کانى‌هاى رسى، کلسیت، دولومیت، کوارتز، هالیت، سیلوین، ژیپس، انیدریت، گلوکونیت، اکسیدها (به‌ویژه آهن)، کربنات‌هاى دیگر

سنگ‌هاى دگرگونى

استرولیت، کیانیت، آندالوزیت، سیلیمانیت، گرونا، ولاستونیت، ترومولیت، کلریت، گرافیت، تالک

سنگ‌هاى آذرین

هرچه بیش‌تر به ژرفاى زمین برویم، دما بالاتر مى ‌رود و در ژرفاى زیاد به اندازه‌ى مى‌رسد که براى ذوب‌ شدن سنگ‌ها کافى است. با این همه، مواد درونى زمین به حالت مذاب نیستند و فشار زیادى که از لایه‌هاى بالایى بر لایه‌هاى زیرین وارد مى‌شود، از ذوب شدن سنگ‌ها جلوگیرى مى‌کند. اما در جاهایى از ژرفاى زمین که به دلیلى(براى نمونه، در پى جایه‌جایى ورقه‌هاى سنگ کره) از فشار کاسته مى‌شود یا سنگ‌هاى سطحى زمین به زیر سطح فرو مى‌روند، سنگ‌ها ذوب مى‌شوند. هر جایى که سنگ‌ها ذوب شوند، ماده‌ى مذاب، که ماگما نام دارد، به سوى بالا راه پیدا مى‌‌کند و آرام آرام دماى آن کاهش مى‌یابد و سنگ‌هاى آذرین را پدید مى‌آورد.

ماگما ممکن است به بخش‌هاى بالایى پوسته نفوذ کند یا از راه شکاف‌ها و سوراخ‌ها به سطح پوسته راه یابد. ماگمایى که از سطح پوسته بیرون نمى‌زند به آهستگى و طى سال‌ها سرد مى‌شود و سنگ‌هاى آذرین درونى را مى‌سازد. به ماگمایى که از دهانه‌ى آتش‌فشان بیرون مى‌آید و به سطح زمین مى‌رسد، گدازه مى‌گویند. همه‌ى حجم گدازه‌اى که به سطح زمین مى‌آید، به حالت مذاب نیست و قطعه‌هاى ذوب نشده‌ى سنگ و کانى‌هاى بلورى را نیز در خود دارد. گدازه طى چند روز سرد مى‌شود و سنگ‌هاى آذرین بیرونى را مى‌سازد.

بررسى ترکیب شیمیایى سنگ‌هاى آذرین و گدازه‌ى آتش‌فشان‌هاى فعال نشان داده است که ماگما یک ترکیب سیلیکاتى با اندکى اکسیدهاى فلزى ، بخار آب و مواد گازى است. سنگ‌هاى آذرین را بر پایه‌ى درصد این مواد در سه گروه گرانیتى(اسیدى)، بازالتى(بازى) و آندزیتى(میانه) جاى مى‌دهند. سنگ‌هاى آذرینى مانند ریولیت و داسیت را که محتواى سیلیس آن‌ها بالاست، یعنى بیش از 63 درصد 2 SiO دارند، از گروه سنگ‌هاى آذرین اسیدى به شمار مى‌آورند. سنگ‌هاى آذرینى مانند آندزیت که بین 52 تا 63 درصد 2 SiO دارند، از سنگ‌هاى آذرین میانه و سنگ‌هایى مانند بازالت و گابرو را که محتواى سیلیسى کم‌ترى دارند، از سنگ‌هاى آذرین بازى هستند. برخى از سنگ‌هاى آذرین، مانند پریدوتیت، را که محتواى سیلیسى آن‌ها بسیار پایین است، فرابازى مى ‌دانند.

بافت سنگ‌هاى آذرین

زمین‌شناسان در بررسى‌هاى صحرایى، که ابزارهاى پیچیده‌ى آزمایشگاهى در دسترس نیست، از اندازه و آرایش بلورهاى سنگ، که بافت سنگ نام دارد، براى توصیف سنگ‌ها بهره مى‌گیرند. اصطلاح بافت سنگ هنگام بررسى سنگ زیر میکروسکوپ نیز به کار مى ‌رود. بافت سنگ آذرین علاوه بر این که آن را از سنگ‌ها دیگر جدا مى‌کند، ما را از درونى بودن یا بیرونى بودن آن و حتى ژرفایى که سنگ در آن‌جا از ماگما پدید آمده است، آگاه مى‌سازد.

1- بافت نهان‌بلورین. بلورها را نمى‌توان با چشم غیرمسلح دید. اگر بلورها به اندازه‌اى کوچک باشند که فقط با میکروسکوپ‌ پولاریزان دیده شوند، اصطلاح میکروکریستالین و اگر فقط با میکروسکوپ الکترونى یا پرتوهاى ایکس شناسایى شوند، اصطلاح کریپتوکریستالین را به کار مى‌برند.

2- بافت آشکاربلورین. بلورها درشت و از 2 تا 5 میلى ‌متر هستند. این بافت زمانى پدید مى‌آید که ماگما به آهستگى درون زمین سرد شود.

3- بافت پگماتیتی. گونه‌اى از بافت آشکاربلورین است که اندازه‌ى بلورهاى آن بزرگ‌تر از 5 سانتى‌متر و حتى چند متر است.

4- بافت پرفیری. گونه‌اى از بافت آشکاربلورین است که داراى بلورهاى درشت در زمینه‌اى از بلورهاى ریز است. این بافت نتیجه‌ى سرد شدن آهسته زیر سطح زمین و آمدن ناگهانى ماگما به سطح زمین است که نخست با پدیدآمدن بلورهاى درشت و سپس با بلورهاى ریز همراهى مى‌شود.

5- بافت سوراخ‌دار. در پى سرد شدن تند گدازه‌اى که گاز فراوان در خود دارد، بر سطح زمین پدید مى‌آید. سنگ‌پا نمونه‌اى از این بافت است.

6- بافت شیشیه‌ای. در برخى فوران‌هاى آتش‌فشانى، گدازه به درون آب ریخته مى‌شود و بسیار تند سرد مى‌شود. این گونه سنگ‌ها بلور ندارند و بافتى مانند شیشه دارند.

7- بافت آذرآواری. هنگامى که گدازه به صورت ذره‌هاى خاکستر به هوا پرتاب مى‌شود و آن ذره‌ها به صورت لایه‌اى ته‌نشین مى‌شوند، سنگ‌هایى را مى‌سازند که ذره‌هاى سازنده‌ى آن‌ها آذرین، ولى ته‌نشینى آن‌ها شبیه سنگ‌هاى رسوبى است.

8- بافت آگلومرا. اگر اندازه‌ى ذره‌هاى پرتابى از دهانه‌ى آتش‌فشان بزرگ باشد، پس از ته‌نشین شدن به یکدیگر جوش مى‌خورند و سنگ یکپارچه‌اى را مى‌سازند که آگلومرا نامیده مى‌شود.

خانواده‌هاى سنگ‌هاى آذرین

سنگ‌هاى آذرین را بر پایه‌ى بافت، درصد سیلیس، رنگ، چگالى، ترکیب شیمیایى و در نظر داشتن ویژگى‌هاى دیگر، طبقه‌بندى مى‌کنند.

1- خانواده‌ى گرانیت - ریولیت. گرانیت از شناخته‌شده‌ترین سنگ‌هاى آذرین درونى است که فراوانى و زیبایى آن پس از صیقل یافتن، باعث شده است که در معمارى مورد توجه باشد. نام این سنگ از واژه‌ى لاتین گرانوم به معناى دانه‌ى گندم گرفته شده است، زیرا بیش‌تر کانى‌هاى آن به اندازه‌ى دانه‌ى گندم است. بافت‌ آن از نوع آشکاربلورین است و بیش‌تر از فلدسپات پتاسیم‌دار، پلاژیوکلاز سدیم‌دار و کوارتز درست شده است. کانى‌هاى بیوتیت، آمفیبول، هورنبلند و گاهى میکاى سفید نیز در ساختمان آن دیده مى‌شود.گرانیت‌ها به رنگ‌هاى سفید، خاکسترى و صورتى دیده مى‌شوند که برخاسته از نوع فلدسپات آن‌هاست.

ریولیت از نظر نوع کانى‌ها با گرانیت تفاوت زیادى ندارد و در واقع گرانیتى است که بیرون از پوسته‌ى زمین پدید مى‌آید. ریولیت‌ها رنگ روشنى دارند و چون جهت‌یافتگى ماده‌ى مذاب را به آسانى مى‌توان در آن‌ها شناسایى کرد، به این نام خوانده مى‌شوند( ریولیت به معناى جریان یافته است.) در این خانواده سنگ‌هایى با بافت شیشه‌اى نیز وجود دارد که ابسیدین شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست. این سنگ تیره‌رنگ است و تیرگى آن به این علت است که هیچ گونه بلورى در آن وجود ندارد. به سنگ‌هاى بیرونى با بافت سوراخ‌دار این خانواده، پونس، پامیس یا سنگ‌پا مى ‌گویند. توجه داشته باشید که سنگ‌پا ممکن است در خانواده‌هاى دیگر نیز وجود داشته باشد.

2- خانواده‌ى گرانودیوریت - داسیت. گرانودیوریت یکى از فراوان‌ترین سنگ‌هاى آذرین درونى است که از نظر کانى ‌شناسى، در میانه‌ى سنگ‌هاى گرانیتى و دیوریتى جاى مى‌گیرد. زیرا درصد کوارتز آن اندکى از گرانیت کم‌تر ولى از دیوریت اندکى بیش‌تر است. داسیت همانند بیرونى گرانودیوریت است. این سنگ در ایران فراوان است و بیش‌تر به رنگ روشن دیده مى شود.

3- خانواده‌ى دیوریت - آندزیت. دیوریت‌ها سنگ‌هایى هستند که بیش‌تر از فلدسپات‌ پلاژیوکلاز سرشار از کلسیم درست شده‌اند. این سنگ‌ها اغلب کوارتز ندارند، اما گاهى اندکى کوارتز و فلدسپات پتاسیم‌دار نیز در ساختمان آن‌ها دیده مى‌شود.کانى‌هاى تیره‌رنگ دیوریت‌ها اغلب آمفیبول، پیروکسن و بیوتیت است. آندزیت همانند بیرونى دیوریت است که به رنگ خاکسترى تیره دیده مى‌شود به صورت سنگ‌پا و آذرآوارى نیز وجود دارد.

4- خانواده‌ى گابرو - بازالت. گابروها سنگ‌هاى تیره با چگالى به نسبت بالا هستند که بیش‌تر از پیروکسن و پلاژیوکلاز کلسیم‌دار درست شده‌اند. البته، ممکن است اندکى الیوین نیز در آن‌ها دیده شود. بازالت همانند بیرونى گابرو است. بازالت و گابرو 75 درصد سنگ‌هاى آذرین پوسته‌ى زمین را مى‌سازند. بازالت سوراخ‌دار را اسکورى مى‌گویند که شبیه سنگ‌پاست. بازالت شیشه‌اى نیز وجود دارد که به آن‌ها تاکى‌لیت مى‌گویند. در پیرامون آتش‌فشان خاموش دماوند، به‌ویژه در کناره‌ى جاده‌ى هراز، مى‌توان گونه‌هاى اسکورى، پرفیرى و آگلومراى بازالتى را پیدا کرد.

5- خانواده‌ى پریدوتیت. پریدوتیت سنگى بسیار بازى است که بیش‌تر از کانى‌هاى آهن و منیزیم‌دار درست شده است.پریدوتیت‌ها چگالى بالایى دارند و رنگ آن‌ها تیره است. الیوین فراوان‌ترین کانى پریدوتیت‌هاست، اما ممکن است اندکى پیروکسن و حتى آمفیبول نیز در آن‌ها دیده شود. پریدوتیت‌ها سرشار از الیوین را دونیت گویند و پریدوتیت‌هاى سرشار از پیروکسن را پیروکسنیت مى‌نامند. در صورتى که هم الیوین و هم پیروکسن را داشته باشند، لرزولیت خوانده مى‌شوند. لمبورژیت، که بسیار کمیاب است و از بلورهاى ریز اوژیت(نوعى پیروکسن) و الیوین آهن‌دار درست شده است، همانند بیرونى پریدوتیت‌هاست و به رنگ قرمز قهوه‌اى دیده مى ‌شود. کیمبرلیت را نیز همانند بیرونى آن‌ها مى‌دانند که سرشار از الیوین است و بلورهاى ریز و اندکى گرونا(کانى دگرگونى) و الماس دارد.

سنگ‌هاى رسوبى

چهره‌ى زمین همواره در حال دگرگونى است و عامل‌هایى مانند نیروى گرانش، آب‌هاى جارى، موج‌هاى دریا، باد، یخچال‌ها و حتى انسان، همراه با کنش‌هاى شیمیایى موادى مانند آب، اکسیژن، دى‌اکسید کربن، اسیدها و مواد دیگر، باعث از هم‌پاشى ساختمان سنگ‌ها و خرد شدن آن‌ها مى ‌شوند. خرده‌سنگ‌ها همراه با مواد محلول به جاهاى پستى مانند دریاها، دریاچه‌ها، کنار رودخانه‌ها، غارها و جاهاى دیگر مى‌روند و در آن‌جا ته‌نشین مى‌شوند. مواد ته‌نشین شده، که رسوب نامیده مى‌شوند، در اثرعامل‌هاى گوناگونى، مانند فشار و گرما، به هم پیوسته مى شوند و سنگ‌هاى سخت و یکپارچه‌اى را مى‌سازند که به آن‌ها سنگ‌هاى رسوبى مى‌گویند.

سنگ‌هاى رسوبى به علت لایه‌لایه بودن و نیز داشتن برجاى ‌مانده‌هایى از جانداران گذشته، به زمین‌شناسان کمک مى‌کنند تاریخ گذشته‌ى زمین را بازسازى کنند. سنگ‌هاى رسوبى در مقایسه با سنگ‌هاى آذرین و دگرگونى بخش کم‌ترى از پوسته‌ى زمین را مى ‌سازند، اما چون در سطح زمین ساخته مى ‌شوند، بخش زیادى از سطح قاره‌ها را پوشانده‌اند. این سنگ‌ها جاى انباشته شدن و جابه‌جایى آب‌هاى زیرزمینى هستند و به دلیل اندوخته‌هاى زغال‌سنگ، نفت و گاز، نمک، کانى‌هاى آهن‌دار و دیگر کانى‌هایى که در صنعت ارزش دارند، بسیار مورد توجه هستند.

رسوب‌گذارى

هنگامى که انرژى یک رود زیاد است، بستر خود و هر چه را که در راه آن است، خراب مى‌کند و خرده‌ها را به خود جابه‌جا مى‌کند. هنگامى که از انرژى رود کاسته مى‌شود، براى نمونه هنگامى که شیب بستر کاهش مى‌یابد یا حجم آب کاهش مى‌یابد، توان جابه‌جایى مواد همراه خود را از دست مى دهد و ته‌نشینى آن مواد آغاز مى شود. آن مواد رسوبى ممکن است ذره‌هاى حاصل از خرد شدن سنگ‌هاى آذرین، دگرگونى و حتى رسوبى باشند. به این گونه رسوب‌ها رسوب‌هاى آوارى مى‌گویند.کوارتز، فلدسپات، کانى‌هاى سنگین و سپس میکاها و کانى‌هاى رسى ، از ذره‌هاى رسوب‌هاى آوارى هستند.

برخى از رسوب‌ها پیامد فرایندهاى شیمیایى و زیست‌شیمیایى هستند. رسوب‌هاى آهکى درون غارها و رسوب‌هاى ژیپس و نمک خوراکى، از نمونه‌هاى فراوان فرسایش شیمیایى هستند. پوسته‌ى آهکى برخى از جانداران دریایى پس از مرگ در کف دریا ته‌نشین مى‌شود و بخشى از سنگ‌هاى رسوبى مى شود. این پوشش‌ها حاوى کانى‌هایى از کربنات‌هاى کلسیم، منیزیم، سیلیسیم و گاهى فسفات‌ها، سولفیدها و اکسیدهاى آهن هستند. برخى از سنگ‌هاى رسوبى حاصل از آن‌ها در معمارى ارزش بسیار دارند.

فعالیت‌هاى آتش‌فشان‌هاى دریایى و قاره‌اى باعث پرتاپ شدن ذره‌هاى گوناگونى به صورت خاکستر، غبار، تکه‌هاى کوچک و بزرگ و ماده‌ى مذاب به پیرامون آتش‌فشان مى‌شود. این ذره‌ها روى‌هم انباشته مى‌شوند و در پى فرایند فرسایش فیزیکى و شیمیایى به جاهاى رسوب‌گذارى برده مى‌شوند این گونه رسوب‌ها را که خاستگاه آتش‌فشانى دارند، رسوب‌هاى آذرآوارى گویند. از برخورد شهاب‌سنگ‌ها و گذر دنباله‌دارها از نزدیکى زمین نیز اندکى مواد رسوبى با خاستگاه فرازمینى به محیط‌هاى رسوبى وارد مى‌شود. حجم این رسوب در زمانى که جو زمین رقیق بوده، قابل توجه بوده است.

رسوب‌ها در شرایط معینى در دریاها و خشکى‌ها ته‌نشین مى‌شوند. این شرایط در جاهاى گوناگونى فراهم مى‌شوند که از آن‌ها با نام محیط رسوبى یاد مى‌کنند. این محیط‌ها عبارتند از:

1- مخروط افکنه. در دامنه‌ى کوه‌ها و جاى برخورد کوه با دشت به وجود مى‌آید. مواد سازنده‌ى آن قلوه‌سنگ، ریگ و گاهى ذره‌هاى رس است. ذره‌هاى رسوبى آن جورشودگى و گردشدگى ضعیفى دارند. لایه‌هاى سازنده‌ى آن نیز متقاطع و نامنظم روى هم قرار گرفته‌اند.

2- دشت سیلابی. در زمین‌هاى به نسبت هموار پیرامون رودها به وجود مى‌آید. در زمان سیل و طغیان، رودخانه تا آن جا گسترش مى‌یابد. ماسه‌هایى با جورشدگى به نسبت خوب همراه با توده‌هایى از گل و لاى و رس در آن دیده مى‌شوند. فسیل‌هاى نرم‌تنان آب شیرین و شاخ و برگ درختان نیز درون آن‌ها یافت مى‌شود. گاهى داراى لایه‌هاى متقاطع هستند.

3- دلتا. در جاى برخورد رود با دریا یا دریاچه به وجود مى‌آید. ماسه‌هایى با جورشدگى وگردشدگى خوب، با لایه‌هاى موازى و در بیش‌تر جاها متقاطع، در آن‌ها دیده مى ‌شود. فسیل نرم‌تنان آب شور و شاخ و برگ گیاهان نیز درون آن‌ها دیده مى‌شود.

4- تلماسه‌ى ساحلی. در کناره‌ى دریاهایى که رطوبت کمى دارند به وجود مى ‌آید. ذره‌هایى با جورشدگى و گردشدگى خوب و لایه‌هاى متقاطع، در آن‌ها دیده مى‌شود.

5- محیط کولابی. رسوب‌گذارى در دریاچه‌هایى که در اقلیم خشک بیابانى به وجود آمده‌اند، بیش‌تر از رسوب‌گذارى شیمیایى است. نمک‌هاى گوناگونى مانند ژیپس، انیدریت، نمک خوراکى، همراه با رسوب‌هاى سیلتى تیره رنگ که گاهى از مواد آلى سرشار است، در آن‌ها ته‌نشین مى‌شود.

6- محیط ساحلی. جایى است که هنگام جزر از آب بیرون مى‌ماند و هنگام مد زیر آب مى‌رود. رسوب‌هاى آن درشت و ریز هستند و از قطعه‌سنگ‌هاى بزرگ تا گل نرم در میان آن‌ها دیده مى‌شود. برجاى ‌مانده‌هاى صدف نرم‌تنان و اسکلت آهکى مرجان‌ها نیز درون آن‌ها یافت مى‌شود.

7- فلات قاره. جایى است که از سطح آب به هنگام جزر آغاز مى‌شود و تا ژرفاى 200 متر ادامه مى‌یابد. رسوب‌هاى این محیط از نظر ویژگى و پراکنش گوناگونى زیادى دارند، زیرا شدت موج‌ها و جریان‌هاى دریایى و ورودى رودها در این جا متفاوت است. در این‌جا ماسه فراوان است. در دهانه‌ى رود لاى و رس نیز فراوان است. رسوب‌هاى آهکى نیز به فراوانى دیده مى‌شود. هم‌چنین صخره‌هاى مرجانى در آن‌جا به وجود مى‌آید.

8- محیط عمیق. از ژرفاى 200 متر به پایین دریا گفته مى‌شود. داراى دو نوع رسوب اصلى است: رسوب‌هاى بسیار دانه‌ریزى که از قاره‌ها آمده‌اند، اما به دلیل سبکى در جاهاى کم‌عمق رسوب نکرده‌اند. این مواد را گل‌هاى دریایى مى‌گویند که رنگ‌ آن‌ها ممکن است سبز، آبى ، قرمز یا زرد باشد. نوع دیگر رسوب‌هاى این محیط از دسته‌ى رسوب‌هاى آلى و بیش‌تر از برجاى‌ مانده‌هاى اسکلت جانداران ریز دریایى، یعنى پلانکتون‌ها، است که پوشش آهکى یا سیلیسى دارند.

دیاژنز: سنگ‌زایى

پس از انباشته شدن رسوب‌ها در محیط‌هاى رسوبى ممکن‌ است فرایندهاى فیزیکى و شیمیایى گوناگونى در آن‌ها رخ دهد که به سنگ‌شدن آن‌ها بینجامد. به مجموعه‌ى فرایندهاى فیزکى و شیمیایى که پس از رسوب‌گذارى و طى روند سنگ‌شدن رخ مى‌دهد، دیاژنز یا سنگ‌زایى مى‌گویند. عامل‌ها و فرایندهاى زیر در روند سنگ‌زایى دخالت دارند:

1- گرما. هر چه از سطح زمین به پایین برویم، گرما افزایش مى ‌یابد. افزایش گرما بر سرعت واکنش‌هاى شیمیایى مى ‌افزاید و بیرون رفتن آب و خشک شدن رسوب‌ها را ممکن مى‌سازد.

2- فشار. وزن رسوب‌هاى بالایى فشارى پدید مى‌آورد که مهم‌ترین عمل فیزیکى در سخت‌شدن رسوب‌هاست. فشار روى رسوب‌هاى لاى و رس بیش‌تر اثر مى‌گذارد. فشار در بیرون رفتن آب و خشک‌شدن رسوب‌ها نیز اثر دارد.

3- از دست دادن آب. گرما و فشار برآمده از وزن لایه‌هاى بالایى باعث خشک شدن رسوب مى شود، اما از دست دادن آب در دماى معمولى روى سطح زمین نیز رخ مى‌دهد.

4- سیمانى شدن. آب‌هاى زیرزمینى هنگام جابه‌جا شدن از بین سوراخ‌ها و شکاف‌هاى میان رسوب‌ها، مواد محلول در خود را به صورت سیمان بین ذره‌هاى رسوبى جا مى‌گذارند که باعث به هم ‌پیوستن آن‌ها مى‌شود. گاهى سیمان از خود رسوب‌ها فراهم مى‌شود.

5- بلورى شدن دوباره. در این فرایند یک کانى به حالت پایدارترى درمى‌آید. براى نمونه، صدف جانداران دریایى به صورت آراگونیت است، اما پس از مرگ جاندار به صورت کلسیت در مى‌آید که پایدارتر است. در این فرایند تغییرى در ترکیب شیمیایى کانى رخ نمى‌دهد، اما بلورى‌شدن دوباره باعث پر شدن سوراخ‌ها و شکاف‌هاى خالى مى‌شود.

6- واکنش‌هاى زیست‌شیمایی. در ژرفاى 75 مترى، هر گرم لجن کف دریا نزدیک 63 میلیون باکترى در خود دارد. این باکترى‌ها در پدید آمدن نفت، زغال‌سنگ و کانى‌هایى چون دولومیت پیریت نقش دارند. براى نمونه، باکترى‌هاى ناهوازى اکسیژن مورد نیاز خود را از ترکیب‌هاى سخت نشده‌اى مانند 4 FeSO به دست مى‌آورند و مواد سختى مانند FeS را برجاى مى‌گذارند.

7- زمان. به تنهایى در سنگ‌شدن رسوب‌ها نقش ندارد، اما نقش عامل‌هاى دیگر طى زمان پر رنگ مى‌شود. براى نمونه، رسوب‌هاى نرم گل‌ سفید اگر چند لحظه در فشار 6000 اتمسفر بمانند، تغییر چندانى پیدا نمى‌کنند، اما اگر براى 17 سال در همین فشار بمانند، سنگ آهک سختى مى‌شوند.

بافت سنگ‌هاى رسوبى

از بافت سنگ‌هاى رسوبى مى‌توان چیزهایى درباره‌ى سرگذشت سنگ رسوبى، از جمله راهى که طى کرده است و چگونگى محیط رسوب‌گذارى، برداشت کرد. سه نوع بافت اصلى را در سنگ‌هاى رسوبى مى ‌توان شناسایى کرد: بافت آوارى و دو بافت ناآوارى که بلورین و اسکلتى نامیده مى‌شوند.

1- بافت آواری. از ذره‌هاى ریز و درشت درست شده است. در این بافت علاوه بر اندازه‌ى ذره‌ها، میزان یک اندازه بودن ذره‌ها، که به آن جورشدگى مى‌گویند، نیز مورد توجه است. از میزان جورشدگى مى‌توان اطلاعاتى پیرامون فرایند رسوب‌گذارى و محیط رسوب‌گذارى به دست آورد. براى نمونه، رسوب‌هاى بادى داراى جورشدگى خوب و رسوب‌هاى یخچالى داراى جورشدگى اندک هستند. میزان گردشدگى ذره‌ها نیز مهم است که به سختى و جنس ذره‌ها، میزان برخوردهاییکه ذره‌ها با هم داشته‌اند، درازى راهى که طى شده و انرژى جابه‌جا کننده، بستگى دارد.

2- بافت بلورین. این بافت را در سنگ‌هاى رسوبى شیمیایى مى‌توان دید. طى فرایند سنگ‌زایى، مواد محلول در آب به طور مستقیم بلورى مى‌شوند یا در پى بلورى‌شدن دوباره، شبکه‌ى به هم‌پیوسته‌اى از بلورهاى از پیش موجود، پدید مى‌آید. بلورها ممکن است با چشم دیده شوند(درشت‌بلور) یا براى دیدن آن‌ها به میکروسکوپ نیاز باشد(ریز‌بلور). اگر بلورهاى سنگ از دو اندازه‌ى متفاوت باشند، اصطلاح پورفیروبلاستیک را براى آن بافت به کار مى‌برند.

3- بافت اسکلتی. این بافت از گردهم‌آمدن بخش‌هاى سخت بدن بى‌مهرگان دریایى و پوشش‌هاى سیلیسى یا آهکى پلانکتون‌ها به وجود مى‌آید. صدف‌ها و پوشش‌هاى سخت پس از مرگ جانداران روى هم انباشته مى‌شوند و گاهى سیمانى آن‌ها را به هم پیوند مى‌دهد. بافت سنگ به دست آمده شبیه بافت آوارى است، اما ذره‌هاى سازنده‌ى آن بخش‌هاى سخت جاندارن است.

خانواده‌هاى سنگ‌هاى رسوبى

سنگ‌هاى رسوبى را در دو گروه سنگ‌هاى آوارى(ناشى از فرسایش فیزیکى) و ناآوارى(ناشى از فرسایش شیمیایى و زیست‌شیمیایى) جاى مى‌دهند. سنگ‌هاى آوارى را بر پایه‌ى اندازه‌ى ذره‌ها در چهار خانواده‌ى بزرگ‌تر از ماسه، به اندازه‌ى ماسه، به اندازه‌ى لاى و کوچک‌تر از لاى طبقه‌بندى مى‌کنند.

1- بزرگ‌تر از ماسه: ذره‌هاى آن از 2 میلى‌متر بزرگ‌تر است.

الف) کنگلومرا، که ذره‌هاى آن کم و بیش گرد شده است و در میان سیمانى از سیلیس، آهک یا رس جاى گرفته‌اند.

ب) برش که ذره‌هاى آن گوشه‌دار است و جورشدگى خوبى ندارند و در پى فعالیت‌هاى ورقه‌هاى قاره‌اى، فعالیت‌هاى آتش‌فشانى یا رسوب‌گذارى در یخچال‌ها پدید مى‌آیند.

2- به اندازه‌ى ماسه: ذره‌هاى آن بین 06/0 تا 2 میلى‌متر است.

الف) ماسه‌سنگ‌هاى کوارتزى، که بیش از 90 درصد ذره‌هاى آن از کوارتز است.

ب) آرکوز، که 25 درصد ذره‌هاى آن از فلدسپات‌ها و بیش از 50 درصد آن از کوارتز است.

ج) گریواک، که بخش زیادى از آن از کوارتز و فلدسپات‌هاست، اما کانى‌هاى تیره‌اى مانند میکا، هورنبلند و پیروکسن نیز در آن دیده مى‌شود.

3- به اندازه‌ى لای: ذره‌هاى آن بین 06/0 تا 002/0 میلى‌متر است.

الف) لاى ‌سنگ، از ذره‌هاى کوارتز درست مى‌شودکه سیمانى از جنس سیلیس، آهک یا حتى رس آن‌ها را به هم پیوند مى‌دهد. به این سنگ‌ها سنگ سیلتى یا فورش‌سنگ نیز مى‌گویند و اگر نیمى از ذره‌هاى آن‌ها از رس باشد، به آن‌ها گل‌سنگ نیز گفته مى‌شود.

ب) لس، در پى سخت شدن رسوب‌هاى بادى به وجود مى‌آید. لس‌ها به طور معمول زردرنگ هستند و ذره‌هاى آن‌ها بیش‌تر از کوارتز، فلدسپات، کلسیت، میکا، کانى‌ها آهن‌دار و کانى‌هاى رسى است.

4- کوچک‌تر از لای: ذره‌هاى آن از 002/0 میلى‌متر کوچک‌تر است.

الف) سنگ‌هاى رسى، بیش از نیمى از ذره‌هاى آن‌ها از ذره‌هایى به اندازه‌ى لاى کوچک‌تر است. کانى‌هاى رسى (سیلیکات‌هاى آبدار)، کوارتز، فلدسپات و میکا به فراوانى در آن‌ها دیده مى‌شود.

ب) مارن، گونه‌اى سنگ رسى است که میزان کربنات کلسیم آن بین 25 تا 50 درصد است. اغلب مارن‌ها به رنگ خاکسترى دیده مى‌شوند، در خود فسیل دارند و با اسیدکلریدریک مى‌جوشند.

ج) شیل، به گروهى از سنگ‌هاى رسى یا حتى لاى‌سنگ‌ها گفته مى‌شود که در پى فشارهاى کوه‌زایى، کم و بیش حالت ورقه‌اى از خود نشان مى‌دهند. شیل‌ها در خود فسیل دارند و از برخى از آن‌ها، که شیل نفتى نامیده مى‌شوند، پس از تقطیر نفت به دست مى‌آید.

سنگ‌هاى ناآوارى را نیز در چهار خانواده‌ى سنگ‌هاى آهکى، سنگ‌هاى سیلیسى، سنگ‌هاى اشباعى و زغال‌سنگ‌ها جاى مى‌دهند.

1- سنگ‌هاى آهکی: بیش از نیمى از ترکیب آن‌ها را کربنات کلسیم مى‌سازد.

الف) سنگ‌ آهک معمولى، بیش از 90 درصد آن از کربنات کلسیم است. به رنگ شیرى تا کرم دیده مى‌شود. هنگام شکستن داراى لبه‌هاى تیز مى‌شود.

ب) چاک(گل سفید)، سنگ آهک نرم و سفیدى است که بیش‌تر از اسکلت جانداران میکروسکوپى درست شده است.

ج) کوکینا، به طور کامل از صدف جاندران دریایى درست شده است.

د) تراورتن، سنگ آهک به نسبت خالصى است که در خشکى‌ها دیده مى‌شود و از رسوب‌گذارى آب چشمه‌هاى حاوى کربنات کلسیم درست مى‌شود.

ه) دولومیت، سنگ آهکى است که اندکى منیزیم دارد. در مقایسه با سنگ آهک معمولى تیره‌تر است و اسیدکلریدریک رقیق بر آن بى ‌اثر است.

2- سنگ‌هاى سیلیسی: بیش از نیمى از ترکیب آن‌ها را سیلیس شیمیایى یا زیستى مى‌سازد.

الف) چرت، نوعى سنگ سیلیسى با دانه‌هاى ریز که فلینت(سنگ آتش‌زنه)، ژاسب(چت قرمز) و سنگ محک(چرت سیاه) از نمونه‌هاى شاخص آن است.

ب) دیاتومیت، بیش از نیمى از ترکیب آن را پوسته‌ى جانداران تک‌سلولى به نام دیاتومه مى‌سازند.

ج) تریپولى، یا سنگ سمباده که بیش‌تر از کلسدونى درست شده و از هوازدگى دیگر سنگ‌هاى سیلیسى به وجود مى‌آید.

3- سنگ‌هاى اشباعی: از ته‌نشینى یون‌ها در محیط‌هاى رسوبى پدید مى‌آیند.

الف) سنگ نمک، از کانى هالیت درست شده و اگر ناخالصى‌هایى از اکسیدهاى آهن یا رس داشته باشد، به رنگ زرد تا قرمز در مى‌آید.

ب) سنگ گچ، از سولفات کلسیم درست شده و به دو صورت بى‌آب(انیدریت) و آب‌دار(ژیپس) یافت مى ‌شود.

4- زغال‌سنگ‌ها: از پیکره‌ى گیاهان که در لابه‌لاى رسوب‌ها جاى گرفته‌اند، درست مى‌شوند.

الف) تورب، بین 45 تا 60 درصد کربن دارد و آن را زغال‌سنگ نارس مى‌دانند.

ب) لیگنیت، بین 60 تا 70 درصد کربن دارد و به رنگ قهوه‌اى تیره است.

ج) زغال‌سنگ معمولى، بین 70 تا 90 درصد کربن دارد و به رنگ سیاه براق است.

د) آنتراسیت، بین 90 تا 95 درصد کربن دارد. براق و سیاه‌رنگ است، اما دست را سیاه نمى‌کند.

ه) گرافیت، کربن 100 درصد خالص است که به صورت ورقه‌هاى نازک روى هم جاى گرفته‌اند.

سنگ‌هاى دگرگونى

برخى سنگ‌ها در پى فشار و گرماى زیاد، بى‌آن‌که ذوب شوند، دگرگونى‌هاى فیزیکى و شیمیایى پیدا مى‌کنند و سنگ‌هاى دیگرى به نام سنگ‌هاى دگرگونى را پدید مى‌آورند. سنگ دگرگونى ممکن است نسبت به سنگ مادر، شکل، اندازه، نوع کانى‌ها و در نتیجه بافت و ترکیب شیمیایى بسیار تازه‌اى داشته باشد. هر چه گرما و فشارى که به سنگ‌ها وارد مى شود، کم‌تر باشد، دگرگونى آن‌ها کم‌تر است که از آن به دگرگونى ضعیف یاد مى‌شود. به وجود آمدن گرافیت و برخى زغال‌سنگ‌ها از این گونه است. اما هر چه گرما و فشارى که به سنگ وارد مى ‌شود، بیش‌تر باشد، دگرگونى‌ها نیز بیش‌تر خواهد بود که از آن به دگرگونى شدید یاد مى‌شود. به وجود آمدن الماس نمونه‌ى از دگرگونى بسیار شدید است.

علاوه بر فشار و گرما، برخى سیال‌ها نیز در فرایند دگرگونى دخالت دارند. بررسى‌ها نشان داده است که همه‌ى سنگ‌ها به طور میانگین 5/3 درصد دى ‌اکسیدکربن و 5/5 درصد آب دارند. طى دگرگونى، آب و دى‌اکسید کربن سیال فعالى را به وجود مى‌آورند که البته نقش آب پر رنگ‌تر است. بررسى‌ها نشان داه است که فشار و گرماى زیاد در بسیارى از سنگ‌ها هیچ گونه دگرگونى به وجود نمى‌آورند، اما اگر به سنگى که در فشار و گرماى زیاد است، اندکى آب افزوده شود، برخى کانى‌ها با تندى بیش‌تر رشد مى‌کنند و حتى کانى‌هاى جدیدى در سنگ به وجود مى‌آید. چرا که آب به جدا شدن برخى یون‌ها از کانى‌ها و جابه‌جا شدن آن‌ها در سنگ کمک مى‌کند.

سنگ‌هاى دگرگونى به روش‌هاى زیر پدید مى‌آیند:

1- دگرگونى مجاورتی. گاهى سنگ مادر در کنار توده‌ى آذرین قرار مى‌گیرد. در این صورت، در جاى برخورد آن با توده‌ى داغ، بلورى‌شدن دوباره و دگرگونى شدید رخ مى‌دهد. اما با زیاد شدن فاصله از توده‌ى آذرین از شدت دگرگونى کاسته مى‌شود.

2- دگرگونى جنبشی. این نوع دگرگونى در پى فشار جهت‌دار و گرماى فراهم شده از انرژى مکانیکى هنگام شکستن سنگ‌ها رخ مى‌دهد. در جاى گسل‌ها، که شرایط این دگرگونى را دارند، سنگ دانه ریز و سیاه‌رنگى به نام میلونیت پدید مى‌آید.

3- دگرگونى دفنی. این نوع دگرگونى در پى انباشته شدن پیوسته‌ى رسوب‌ها در کف محیط‌هاى رسوبى به وجود مى‌آید. لایه‌هاى زیرین در پى فشار وزن رسوب‌ها فشرده مى شوند و سنگ‌هاى رسوبى را پدید مى‌آورند. اما لایه‌هاى بسیار پایین‌تر، در پى فشار و گرماى زیاد رفته‌رفته دگرگون مى‌شوند.

4- دگرگونى گرمابی. در این دگرگونى آب بسیار داغ نقش مهمى دارد. این آب ممکن است از ماگما یا آب‌ها زیرزمینى باشد. در این دگرگونى گاهى موادى به سنگ مادر افزوده یا از آن برداشت مى شود.

5- دگرگونى برخوردی. در پى برخورد سنگ‌هاى آسمانى بزرگ بر سطح زمین رخ مى‌دهد. این نوع دگرگونى در زمین کمیاب است، اما در سطح ماه و مریخ به فراوانى رخ مى‌دهد.

6- دگرگونى ناحیه‌ای. این نوع دگرگونى نتیجه‌ى همه‌ى عامل‌هایى است که در دگرگونى سنگ‌ها از آن‌ها نام بردیم. بیش‌تر سنگ‌هاى دگرگونى نیز به همین روش به وجود مى‌آیند. این نوع دگرگونى اغلب در فرورانش ورقه‌هاى سنگ‌کره رخ مى‌دهد. در ایران در راستاى رشته کوه زاگرس از سنندج تا حاجى‌آباد(شمال بندر عباس)این نوع دگرگونى دیده مى ‌شود و بخش زیادى از سنگ‌هاى دگرگونى که در کارهاى ساختمانى کاربرد دارند، از معدن‌هاى همین ناحیه به دست مى‌آید.

بافت سنگ‌هاى دگرگونى

سنگ‌هاى دگرگونى به دلیل فشار همه‌سویه‌اى که به آن‌ها وارد مى‌شود، بسیار متراکم هستند و حجم فضاهاى خالى در آن‌ها بسیار پایین است. دگرگونى جنبشى بیش از همه باعث بر هم ‌خوردن بافت اولیه‌ى سنگ مى‌شود. طى دگرگونى کانى‌هاى دانه‌ریز با هم یکى مى‌شوند و کانى‌هاى دانه‌درشت‌ترى به وجود مى‌آورند. گاهى نیز، به‌ویژه در دگرگونى جنبشى، دانه‌ها شکسته مى‌شوند و دانه‌هاى ریزترى به وجود مى‌آید. با بلورى شدن دوباره و رشد دانه‌ها، دیواره‌ى بین دو کانى کنارهم، حالت دندانه‌اى و مضرس به خود مى‌گیرد. این بافت را مضرسى یا درهم و گاهى دانه‌قندى مى‌گویند. فشار جهت‌دار عمودى نیز باعث جهت‌یافتگى کانى ‌ها به صورتى مى‌شود که سنگ نماى لایه‌اى یا نوارى پیدا مى‌کند که از آن به فولیاسیون یاد مى‌شود.

خانواده‌هاى سنگ‌هاى دگرگونى

سنگ‌هاى دگرگونى را بر پایه‌ى جهت‌یافتگى در دو گروه داراى جهت‌یافتگى و بدون جهت‌یافتگى جاى مى‌دهند.

1- سنگ‌هایى که کانى‌ها آن‌ها جهت‌یافتگى دارند: این سنگ‌ها مانند سنگ‌هاى رسوبى نماى لایه‌اى دارند.

الف) اسلیت، در پى دگرگون شدن ضعیف شیل‌ها پدید مى‌آید. کانى‌هاى رسى،کوارتز، مسکوویت و کلریت از کانى‌هاى اصلى آن هستند.

ب) فیلیت، در پى دگرگون شدن ضعیف شیل‌هایى پدید مى‌آید که کانى‌ها ورقه‌اى بزرگ‌ترى دارند. این سنگ با داشتن سطح براق از اسلیت بازشناخته مى‌شود.

ج) شیست، از دگرگون شدن شدید شیل‌ها پدید مى‌آید. بیش از نیمى از کانى‌هاى آن را کانى‌هاى ورقه‌اى مانند مسکوویت و بیوتیت تشکیل مى‌دهند. دوگونه از شیست‌ها، تالک‌شیست و کلریت‌شیست، از دگرگونى سنگ‌هاى بازالتى پدید مى‌آیند.

د) گنایس، فراوان‌ترین سنگ دگرگونى است. سنگ مادر آن ممکن است گرانیت، ریولیت، سنگ‌هایى با دگرگونى ضعیف و سنگ‌هاى رسوبى، مانند آرکوز، باشد. کانى‌هاى اصلى گنایس‌ها از کوارتز، فلدسپات سدیم‌دار و فلدسپات پتاسیم‌دار است. بیش‌تر آن‌ها نوارهاى یک‌درمیانى از رنگ سفید یا صورتى و لایه‌هاى تیره دارند. گنایسى که بیش‌تر از کانى‌ها تیره درست شده باشد، آمفیبولیت نام دارد.

2- سنگ‌هایى که کانى‌هاى آن‌ها جهت‌یافتگى ندارند: این سنگ‌ها مانند سنگ‌هاى آذرین نماى توده‌اى دارند.

الف) مرمر، از دگرگونى سنگ‌هاى آهکى و دولومیت پدید مى‌آید. اگر خالص باشد به رنگ سفید برفى و اگر داراى کانى‌هایى مانند میکا، گرونا، ولاستونیت و کلریت باشد، به رنگ‌هاى سبز، صورتى، خاکسترى و حتى سیاه دیده مى‌شود.

ب) کوارتزیت، در پى دگرگونى نه چندان شدید ماسه‌سنگ کوارتزى پدید مى‌آید. کوارتزیت خالص سفیدرنگ است اما اکسیدهاى آهن آن را صورتى یا قرمز مى‌کنند.

ج) هورنفلس، از دگرگونى مجاورتى سنگ‌هاى رسى پدید مى‌آید. بافت مضرس و رنگ تیره‌اى دارد.

چرخه‌ى سنگ

طى زمان دراز و در پى واکنش‌هاى شیمیایى، فیزیکى و زیستى، هر سه گروه سنگ‌ها مى‌توانند به هم تبدیل شوند. سنگ‌هاى آذرین از سرد شدن ماده‌ى مذاب به وجود مى‌آیند. اگر فریاند سرد شدن ماده‌ى مذاب زیر پوسته‌ى زمین رخ دهد، سنگ‌هاى آذریت درونى پدید مى‌آیند. سنگ‌ها آذرین بیرونى از سرد شدن گدازه نزدیک یا روى سطح زمین به وجود مى‌آیند. زمین شناسان بر این باورند که سنگ‌هاى آغازین زمین همه از نوع آذرین بوده‌اند، چرا که زمین در آغاز توده‌اى از ماده‌ى مذاب بوده است.

سنگ‌هاى آذرین در برخورد با هوا و آب دچار هوازدگى و فرسایش مى‌شوند و به صورت ذره‌هاى کوچک‌ترى مى‌شکنند و خرد مى‌شوند. آن ذره‌ها در پى نیروى گرانش، آب‌هاى جارى، یخچال‌ها، موج‌ دریا و باد جابه‌جا مى‌شوند و به محیط‌هاى رسوب‌گذارى، به‌ویژه دریاها و دریاچه‌ها، مى‌روند. طى این جابه‌جایى نیز بیش از پیش خرد مى‌شوند. رسوب‌ها در محیط‌هاى رسوب‌گذارى به صورت لایه‌هاى موازى و افقى روى هم انباشته مى‌شوند و طى فرایند سنگ‌زایى، سخت مى‌شوند و سنگ‌هاى رسوبى را پدید مى‌آورند.

اگر سنگ‌هاى رسوبى در ژرفاى زیادى جاى گرفته باشند، در پى فشار وزن لایه‌هاى بالایى یا فشار فراهم شده از جابه‌جایى ورقه‌هاى زمین و گرماى درون زمین، آرام‌آرام دگرگون مى‌شوند و سنگ‌هاى دگرگونى را مى‌سازند. سنگ‌هاى دگرگونى نیز اگر گرماى بیش‌ترى ببینند، ذوب مى‌شوند و ماگما مى‌سازند. از سرد شدن ماگما نیز بار دیگر سنگ آذرین پدید مى‌آید.

این چرخه‌ى سنگ، که از آغاز پدید آمدن زمین همواره ادامه داشته است، بیش از 200 سال پیش از سوى جیمز هاتن پیشنهاد شد. او با گردآورى یافته‌هاى زمین‌شناسان پیش از خود به این نتیجه دست یافت. این چرخه با افزایش آگاهى دانشمندان از فرآیند زمین‌ساخت ورقه‌اى بیش از پیش روشن‌تر شد. این چرخه میان‌برهایى نیز دارد. براى نمونه گاهى سنگ آذرین بى آن که هوازده شود و سنگ رسوبى پدید آورد، در پى گرما و فشار به سنگ دگرگونى تبدیل مى‌شود. جاى برخورد ورقه‌هاى قاره‌اى نمونه‌اى از جاهایى است که این فرآیند در آن رخ مى‌ دهد.

دسته : دانلود کتاب , دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : سنگ های تشکیل دهنده پوسته زمین

اصطلاحات مهم در سنگ شناسی

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 63

اصطلاحات مهم در سنگ شناسی

سنگ های آذر آواری (pyroclastic)

سنگ های آتشفشانی خرد شده و یا متصل به هم می باشد. این سنگها به دو صورت تشکیل می گردند یا بدون دخالت آب و یا با دخالت آب، در حالت اول این سنگ ها بدون چینه بندی و منوژنیک هستند و در حالت دوم دارای چینه بندی بوده و ممکن است پلی ژنیک باشند .

آزبست (Asbestos)

شكل رشته ای كانی سرپانتین به رنگ سفید تا سبز كه به طور گسترده ای به عنوان ضد آتش و عایق حرارتی به كار می رود.اگر برای مدت زمانی طولانی،غبار آن استنشاق شود،برای سلامتی شخص خطرناك است.

آفانیتیك (aphanitic)

به اندازه دانه در سنگ آذرین اطلاق می شود هنگامی كه بلورهای آن با چشم غیر مسلح قابل شناسایی نیستند.

آگلومرا (Agglomerate)

سنگی که از به هم پیوستن قطعات گرد شده پیروکلاستیک با ابعادی بیش از 64 میلیمتر که توسط یک ماتریکس از سنگ آذرین ریز بلور به هم متصل شده است.

آگماتیت (Agmatite)

آگماتیتها نوعی سنگ دگرگون درجه بالا است و یكی از انواع میگماتیتها هستند. این سنگ نمایی برش مانند متشكل از مزوسوم (پالئوسوم) و لوكوسوم دارند. خمیره بین قطعات را لوكوسوم و خود قطعات را مزوسوم میسازد. حالت برشی آگماتیتها خرد شدگی ئیدرولیكی (یا تكتونیكی) سنگ سقف میگماتیت را تلقین میكند بدین ترتیب كه مذابهای گرانیتی حاصل شده از ذوب بخشی میگماتیت، به علت تفاوت چگالی با سنگ مادر، به طرف سطح زمین به حركت در آمده و باعث برشی شدن سقف توده در حال ذوب شده است.

آمازونیت (Amazonite)

فلدسپار میکروکلین آبی- سبز رنگی که گاهی اوقات رنگ خاکه سفیدرنگ و درخشندگی اندکی دارد. قطعات مومی و متورم آن، ترکهایی را پر می کند که به سطح زمین می رسند. . آمازونیت، سنگی که توسط مصریها، به طور گسترده ای مورد استفاده قرار می گرفت و می گویند که به نام جنگجوی زن آمازون نامگذاری شده است. شواهد باستانی ای وجود دارد که نشان می دهد آمازونیها، در عصر برنز، مردمی مادرسالار بوده اند. برزیلیها می گویند که مردم منطقه آمازونف به افرادی که با آنها ملاقات می کنند، سنگهای سبز می دهند.عمدتا در هند، ایالات متحده و ماداگاسکار یافت می شود.

ویژگیهای فیزیکی

رنگ: سبز روشن تا سبز آبی.

سختی: 6 تا 5/6

وزن مخصوص: 58/2- 56/2

شاخص شکست: 530/1- 522/1

آمفیبولیت (Amphibolite)

این سنگها دارای ساخت نماتوبلاستیك یا نماتوگرانوبلاستیك هستند. كانیهای سازنده آنها عمدتاٌ آمفیبول (هورنبلند) است اما مختصری پلاژیوكلاز نیز میتواند با آمفیبول همراه باشد. كانیهای فرعی آمفیبولیتها عبارتند از: اپیدوت، كلریت، آلبیت و اسفن . در بعضی از آمفیبولیتها، گرونا و یا كردیریت منیزیمدار همراه با آنتوفیلیت نیز میتواند وجود داشته باشد. آمفیبولیتها در رخسارههای دما و فشار متوسط تا بالا حضور دارند.

بر حسب نوع كانی فرعی، آمفیبولیتها نامهای اپیدوت آمفیبولیت، پلاژیوكلاز آمفیبولیت، گارنت آمفیبولیت و كردیریت آمفیبولیت داده میشود.

این سنگها را در ایران در حوالی خور

اپی‌سینیت (Epi syenite)

موضوع: سنگ شناسی

این سنگها سینیتهایی هستند كه تركیب كانی شناسی آنها ثانوی است. این سنگها، دیوریت‌ها یا گابروهای قدیمی بوده‌اند كه آلبیتیزه شده‌اند. تجزیه آلبیتی‌زاسیون در طول فاز پنوماتولیتیك یا هیدروترمال بوجود می‌آید. در این فرآیند پلاژیوكلاز به آلبیت، اپیدوت، كلسیت، كلریت و كوارتز تجزیه می‌شود. در اینصورت بجای پلاژیوكلاز بازیك اولیه، آلبیت نئوفورمه مشاهده می‌شود. در این سنگ پیروكسنها اورالیتیزه و اولیوینها سرپانتینیزه یا كلریتیزه هستند.

اتاقك ماگما

فضای درون زمین كه توسط سنگ مذاب (ماگما)اشغال می شود.

استوك(stock)

توده نفوذی كوچك و نسبتا مدوری از سنگ آذرین كه معمولا كمتر از100 كیلومتر مربع است.

کیشتیمیت (Kyshtymite)

کیشتیمیت، نوعی آنورتوزیت غنی از کروندوم است که در براسووسکا، در نزدیکی کیشتیم اورال، کشف شد.

کلسیت

فرمول شیمیایی: CaCO3

گروه کانی شناسی (شیمیایی): کربنات

گروه کانی (ساختاری):

رنگ: بی رنگ، سفید، زرد، دودی، سبز، خاکستری و غیره

جلا: شیشه ای

سیستم تبلور: تریگونال

کلیواژ: سه جهت کامل

شکستگی: صدفی

سختی: 3

رنگ خاکه: سفید

وزن مخصوص: 2.7

کانیهای همراه: فلئوریت، کوارتز، باریت، اسفالریت، گالن، سلستین، طلا، مس، آپاتیت وغیره

شرایط تشکیل: کلسیت یکی از کانیهای عمده سنگ ساز است و یکی از فراوانترین کانیها در سطح زمین است و در اغلب محیطها یافت میشود اما فقط 4 درصد وزن پوسته زمین را تشکیل میدهد. کلسیت بصورت اشکال االیتی، فسیلی و سنگ آهک توده ای در محیطهای رسوبی مشاهده میشود و همینطور بصورت سیمان در بعضی دیگر از سنگهای رسوبی وجود دارد. در شرایط دگرگونی این کانی ایجاد مرمر را می کند و در سنگهای آذرین در کربناتیتها تا حدود 50 درصد از حجک سنگ را تشکیل میدهد.

کلسیت متعلق به گروهی از کربناتهای ایزومورف است. این نام از اجزای شیمایی سنگ، کربنات کلسیم گرفته شده است که گاهی اوقات به اشتباه آهک نامیده می شود. یکی از فراوانترین کانیهای زمین است. نوع ریزبلور آن که به شکل کروی است در مناطق مخصوص و در اثر ته نشینی آبهای غنی از کلسیم درون غارها یا روی پرتگاههای آهکی تشکیل می شود. کلسیت، در ساختمان سازی، ماده اصلی سیمان است. بسیاری از مواد شیمیایی مهم و بسیاری از داروها، از کلسیت تهیه می شوند. تقریبا تمام مرمرهای مصر باستان، از کلسیت ساخته شده اند. گوهر آن 1340سال قبل از میلاد،به عنوان نگین روی سنگ قبر، پادشاه توتانخامن به کار رفته است. کلسیت در کوچیس، کوکونینو، گیلا، گراهام، ماریکوپا، موجاوی، پیما، پینال، سانتاکروز، یاواپایی و یوماکانتی یافت می شود.

ویژگیهای فیزیکی:

رنگ: به رنگهای مختلف.

سختی: 5/2- 2

وزن مخصوص: 7/2

شاخص شکست: 740/1- 486/1

کلینوپیناکویید (Clinopinicoid)

بلور بلندی را توصیف می کند که به سمت نوک، زاویه ای پرشیب دارد.

کهربا (Amber)

رزین فسیل شده درختان، شفاف تا تیره، معمولا به رنگهای زرد، قهوه ای و نارنجی دیده می شود و معمولا درون آن بخشهایی از حشرات یا مواد گیاهی به دام افتاده اند. معمولا برای شفاف کردن یا تغییر رنگ، آن را گرم کرده و رنگ می کنند. عمدتا در سواحل لهستان و در منطقه بالتیک یافت می شود اما در دیگر مناطق جهان هم وجود دارد.

ویژگیهای فیزیکی

رنگ: زرد طلایی، نارنجی پررنگ، قرمز تا قهوه ای.

سختی: 2 تا 5/2

وزن مخصوص: 08/1

شاخص شکست:54/1

ترکیب شیمیایی: C10H16O+H2S

گروه بلوری: ایزوتروپیک

کوارتز پورفیر (Quartz porphyry)

کوارتز پورفیر، به ریولیت‌هایی گفته می‌شود كه در آن فنوكریستالها از كوارتز تشكیل شده باشند. این نام معمولا برای ریولیت‌های قدیمی بكار می‌رود.

کوپریت

فرمول شیمیایی: Cu2O

گروه کانی شناسی (شیمیایی): اکسید

رنگ: قرمز

جلا: نیمه فلزی

سیستم تبلور: کوبیک

کلیواژ: در چهار جهت ضعیف

شکستگی: صدفی

سختی: 3.5-4

رنگ خاکه: قرمز

وزن مخصوص: 6.0

کانیهای همراه: لیمونیت، مالاکیت و کانیهای ثانویه مس دار

شرایط تشکیل: کوپریت یکی از کانیهای مهم مس دار است و در بسیار از نقاط جهان یافت میشود. نسبت وزنی مس در این کانی زیاد است و به این جهت بعنوان یک کانی مهم در استخراج مس است و اهمیت دیگر آن در این است که عنصر همراه اکسیژن است و در مراحل جدا سازی مس از ترکیب باعث آلودگی محیط نمیشود.

کیاستولیت

نوعی آندالوزیت است و به خاطر وجود الگوی متقاطعی که با رنگهای متفاوت در آن دیده می شود و به طور طبیعی پدید می آید، سنگ صلیبی نامیده می شود. این سنگ، در بقیه بلور، محور و زاویه ای با رنگ متفاوت نشان داده و صلیبی طبیعی را تشکیل می دهد. بلورهای آندالوزیتی که دارای انکلوزیونهای گرافیت هستند، کیاستولیت نامیده می شوند. کیاستولیت در الجزیره، جنوب استرالیا، بولیوی، شیلی، فرانسه، روسیه، اسپانیا و کالیفرنیا در ایالات متحده یافت می شوند.

ویژگیهای فیزیکی

رنگ: سفید، قرمزف قهوه ای، نارنجی و سبز.

سختی: 5/7

وزن مخصوص: 15/3

شاخص شکست: 638/1- 632/1

تدوین: پویا اسدی فر - دانشجوی دکتری زمین شناسی - سنگ شناسی رسوبی و رسوب شناسی

دسته : دانلود کتاب , دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : زمین شناسی,اصطلاحات مهم در سنگ شناسی

سازندهای نفتی و گازی ايران

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 101

سازندهای نفتی و گازی ايران

سازند:
به مجموعه‌ي رسوبات سنگ شده‌اي گفته مي شود كه برخي از ويژگي‌هاي آن‌ها مانند سن، نوع فسيل، جنس، پيوستگي(قطع شدگي در آن ديده نشود و گسلي آن را قطع نكرده باشد)، ضخامت، رنگ و .... تا حدودي مشترك است. در اين ميان سن و نوع فسيل سازند از اهميت بيشتري برخوردار است. ممكن است برخي از اين ويژگي‌ها در يك سازند مشترك نباشد. به طور مثال سازند آسماري در ميدان اهواز و مارون داراي ضخامت‌هاي متفاوتي است. اما به دليل آن كه ساير ويژگي‌هاي سازند همچنان در ميدان‌هاي مختلف يكسان است، آن را يك سازند واحد مي‌شناسند.

به مجموعه‌ي رسوبات سنگ شده‌اي گفته مي شود كه برخي از ويژگي‌هاي آن‌ها مانند سن، نوع فسيل، جنس، پيوستگي(قطع شدگي در آن ديده نشود و گسلي آن را قطع نكرده باشد)، ضخامت، رنگ و .... تا حدودي مشترك است. در اين ميان سن و نوع فسيل سازند از اهميت بيشتري برخوردار است. ممكن است برخي از اين ويژگي‌ها در يك سازند مشترك نباشد. به طور مثال سازند آسماري در ميدان اهواز و مارون داراي ضخامت‌هاي متفاوتي است. اما به دليل آن كه ساير ويژگي‌هاي سازند همچنان در ميدان‌هاي مختلف يكسان است، آن را يك سازند واحد مي‌شناسند.

يك سازند ممكن است از يك يا چند لايه‌ي رسوبي تشكيل شده باشد. البته لايه‌هاي يك سازند كاملاً به هم پيوسته هستند.

برون زد(out crops):

بخشي از سازند كه به سطح زمين رسيده و بدون حفاري امكان دسترسي مستقيم به آن وجود دارد.

نمونه گيري يا مقطع گيري(type section):

بهترين محلي كه مي‌توان برون زد يك سازند را مورد مطالعه قرار داد، به طوري كه نمونه‌ بدست آمده تقريباً مي‌تواند تمامي خصوصيات آن سازند را نشان دهد.

مخزن:

به بخش‌هايي از يك سازند كه داراي نفت يا گاز باشد و تغييرات فشار قابل توجهي نداشته باشند، مخزن نفت يا گاز گفته مي‌شود. بنابراين ممكن است يك سازند داراي چندين مخزن باشد.

سيستم نفتي:

به مجموعه‌ي سنگ‌ منشأ، سنگ مخزن و پوش‌سنگ يك سيستم نفتي مي‌گويند.

ميدان:

به مجموعه‌ي يك يا چند مخزن نفت كه داراي ساختار (ساختار تله نفتي) مشابهي باشند، يك ميدان نفتي مي‌گويند.

حوضه:

به مجموعه‌ي يك يا چند ميدان نفتي كه خصوصيات چينه شناسي يكساني داشته باشند، حوضه نفتي مي‌گويند. هر حوضه شامل چند سيستم نفتي است.

سن‌هاي زمين‌شناسي

سن‌هاي زمين‌شناسي شامل 5 دوره است كه به ترتيب از قديم به جوان عبارتند از:

1- پري كامبرين : بيش از 560 ميليون سال پيش

2- پالئوزوئيك : 245-560 ميليون سال پيش
3- مزوزوئيك : 65-245 ميليون سال پيش
4 - سنوزوئيك كه شامل 2 دوره است:
4 -1: ترشياري: 2-65 ميليون سال پيش
4 -2: كواترنري: از 2 ميليون سال پيش تا كنون

زمين شناسي نفت ايران

در ايران سه منطقه نفتي براي مطالعه سازندهاي نفتي وجود دارد كه شامل منطقه زاگرس منطقه ايران مركزي و منطقه كَُپه داغ است. منطقه يا حوضه زاگرس در ايران از شمال غربي تا جنوب شرقي امتداد دارد و در واقع جهت‌ كشيدگي رشته كوه زاگرس است. حوضه ايران مركزي ، فارس و شمال بندرعباس و حوالي‌ آن را شامل مي‌شود و حوضه ايران شمالي يا همان حوضه كُپه داغ ، شامل شرق گرگان و شمال شرق ايران است. (البته اين نكته‌ را بايد ياد آور شد كه در اين مقاله تنها سازندهاي مهم نفتي معرفي مي‌شوند)
نكته‌ي مهم ديگري كه مي‌تواند مورد توجه كارشناسان و خبرنگاران علاقه‌مند قرار گيرد، ترتيب قرارگيري و سن سازند‌هاست. ترتيب قرارگيري و معرفي سازند‌ها در اين مقاله ازسازند‌هاي مسن تر و عميق‌تر به سازند‌هاي جديدتر است.

حوضه‌ي زاگرس و ايران مركزي

سازند هاي مخزني حوضه‌ي زاگرس و ايران مركزي

سازند فراقون:

اين سازند در جنوب ايران، در زردكوه و كوه دنا ، با 2 نوع جنس ماسه سنگي در قسمت پايين آن و كربناته در قسمت بالايي ديده مي شود. محل مقطع‌گيري (نمونه‌گيري) (Type section) آن كوه فراقون در شمال بندرعباس است كه محل برون زد اين سازند است. اين سازند مخزني در ميدان‌هاي گازي پارس(شمالي و جنوبي) ديده مي‌شود.

سازند دالان:

اين سازند در «چاه دالان -1» حدود 110 كيلومتري جنوب و جنوب غرب شيراز مورد مطالعه قرار گرفته است و شامل سه بخش است كه جنس بخش‌هاي بالايي و پاييني آن كربناته و بخش مياني آن از رسوبات حاصل از تبخير (تبخيري) است. در حال حاضر گاز مخزن دالان در ميادين پارس، نار، كنگان، آغار و سمند مورد بهره برداري قرار مي‌گيرد.

سازند كنگان:

ضخامت اين سازند در برون زد جنوب فارس 140 متر است. جنس اين سازند از آهك دولوميتي است. در حال حاضر از گاز اين سازند مخزني در ميادين پارس و كوه موند بهره‌برداري مي‌شود.

سازند سورمه:

سازند سورمه در استان فارس، شمال خوزستان و شمال شرق لرستان گسترش داشته است و بهترين برون زد آن در استان فارس است. جنس اين سازند از سنگ آهك ودولوميت است. از نفت و گاز اين سازندها در ميادين سرو (جزيره قشم) و كوه موند برداشت مي‌شود.

سازند فهليان:

محل نمونه‌گيري اين سازند در استان فارس است. جنس آن سنگ آهك است. اين سازند مخزن ميادين نزديك جزيره خارك را تشكيل مي‌دهد كه اين ميادين شامل: درود (نزديك خارك)، سروش (غرب خارك) و دارخوين (نزديك آبادان) است.

سازند گرو:

جنس اين سازند از آهك و شيل تشكيل شده است. اين سازند در ميدان امام حسن مخزن كوچك گازي را ايجاد كرده است.

توجه: شيل به رسوبات ريزدانه‌اي گفته مي‌شود كه به صورت لايه‌هاي بسيار نازك روي هم قرار گرفته‌اند. تخلخل اين نوع سنگ بالاست، اما داراي تراوايي كمي‌است. از اين رو شيل‌ها از خاصيت مخزني سنگ مي‌كاهند و عمدتاً كاركرد سنگ منشأ يا سنگ پوش را دارند.

سازند داريان:

مقطع نمونه گيري اين سازند در استان فارس است و جنس بخش اعظم آن سنگ آهك است. اين سازند در تمام جنوب و غرب كشور به غير از جنوب لرستان گسترش يافته است و در ميدان كوه ريگ داراي ظرفيت مخزني محدودي است.

سازند سروك:

محل الگوي سازند سروك در گروه بنگستان در شمال خوزستان است. جنس اين سازند آهكي است و داراي تخلخل عمده اي از نوع شكستگي است. ميدان مهم گازي اين مخزن شامل ميادين بي‌بي حكيمه، دال پري و كوه موند است و ميدان هاي مهم نفتي اين مخزن شامل ميادين: اهواز، بي‌بي حكيمه، كيلوركريم، سروستان و سياه مكان است.

سازند ايلام:

محل الگوي اين سازند در ايلام است. جنس آن آهكي و شيلي است و تخلخل مفيد و مهم اين سازند از نو شكستگي است. اين سازند داراي ذخاير فرعي و كوچك نفتي در ميادين آب تيمور، اهواز، امام حسن، منصوري و دارخوين و هم‌چنين داراي ذخاير گاز در ميدان هلوش است.

سازند آسماري:

سازند آسماري غني‌ترين مخزن نفتي ايران و خاورميانه و يكي از غني‌ترين مخازن كربناته جهان است. اين سنگ مخزن ذخاير نفتي و گازي 62 ميدان نفتي را تامين مي‌كند كه از ميان آنها 14 ابرميدان و 12 ميدان عظيم در رده بندي جهاني طبقه‌بندي شده‌اند.اين سازند به سمت جنوب غربي و به طرف دهانه خليج فارس، كمي ماسه‌اي مي‌شود كه به آن ماسه‌هاي اهواز گويند؛ به طوري كه در مياديني مانند پازنان، اهواز، مارون، منصوري و ... بخش ماسه‌اي اهواز حدود يك سوم تا يك چهارم ضخامت كل سازند را در بر مي‌گيرد. بخش ماسه سنگي اهواز در مخازن آسماري موجب افزايش كيفيت مخزن و ضريب بازيافت مي‌شود. اين مخزن در شمال غرب لرستان از بخش رسوبات تبخيري كلهر تشكيل شده است. بخش اعظم تخلخل و تراوايي اين سازند مربوط به تخلخل حاصل از شكستگي است.

سنگ منشا هاي حوضه زاگرس و ايران مركزي

نفت مخازن نفتي در حوضه‌ي زاگرس و ايران مركزي از سنگ منشأهايي تامين مي‌شود كه در ادامه به ترتيب سني به آن ها اشاره مي‌شود:

سازند سرگلو:

اين سازند در شمال شرقي عراق، لرستان و خوزستان گسترش دارد. جنس اين سازند از دولوميت و رسوبات تبخيري و كمي آهك تشكيل يافته است.

سازند گرو:

مقطع الگوي اين سازند در تنگ گَرو در كبيركوه لرستان است كه از جنس آهك و شيل و رسوبات ريزدانه تشكيل شده است. اين سازند تا شمال فارس ادامه دارد. سازند گرو در نفت آسماري و سازندهاي گروه بنگستان (كژدمي، سروك، سورگاه، ايلام) مشاركت داشته است.

سازند كژدمي(مهم‌ترين سازند سنگ منشأ):

جنس سازند كژدمي از مارل و آهك رسي و شيلي است. اين سازند داراي قابليت توليد نفت به مقدار قابل توجهي در لرستان و خوزستان بوده و تحقيقات نشان مي‌دهد نفت بيشتر مخازن اين مناطق از اين سنگ منشأ تامين شده است و مهمترين سنگ منشا ايران است.

سازند گورپي:

محل الگوي اين سازند در لرستان است و جنس آن مارل و آهك شيلي است. اين سازند در لرستان شامل 2 بخش از جنس كربناته شامل سنگ آهك امام حسن (كه داراي خواص سنگ مخزن است) و سنگ آهك لوفا است. اين سازند تنها در شمال فارس و شمال شرقي فروافتادگي دزفول، مشاركت مختصري در تشكيل نفت دارد.

سازند پابده:

جنس اين سازند عمدتا از جلبك‌هاي دريايي تشكيل شده است. اين سازند در لرستان و خوزستان به پختگي لازم براي تشكيل نفت گاز نرسيده است و تنها قسمت‌هاي شمال شرقي فروافتادگي دزفول(يك فروافتادگي است كه در قسمت شمال غرب گسل قطر – كازرون قرار دارد) به توليد نفت رسيده است.

پوش سنگ هاي حوضه زاگرس و ايران مركزي

هم‌چنين براي اين‌كه نفت درون مخازن نگه داشته شود نياز به يك سد در مقابل حركت دارد. سنگي كه اين عمل را انجام مي‌دهد، پوش سنگ (Cap rock) يا (Seal Rock) مي‌گويند. اين پوش سنگ‌هاعبارتند از:

سازند دشتك:

جنس اين سازند از درلوميت و شيل و رسوبات تبخيري است و روي سازندهاي مخزني دالان و كنگان قرار گرفته است.

سازند كنگان:

اين سازند در ميدان گازي كنگان از دولوميت و شيل تشكيل شده است و در جنوب ايران و خليج فارس پوش سنگ مناسبي را ايجاد كرده است.

سازند هيث:

اين سازند از دو لوميت و رسوبات تبخيري تشكيل شده است كه مخازن گازي سورمه را مي‌پوشاند.

سازند گدوان:

مقطع الگوي اين سازند در استان فارس قرار دارد و جنس آن از آهك و مارل و شيل است و پوش سنگ ميادين نفتي دورود و فروزان را تشكيل مي‌دهد.

سازند گچساران (مهم‌ترين سازند پوش‌سنگ):

جنس اين سازند بيشتر از رسوبات تبخيري است كه بهترين گسترش آن در ميدان نفتي گچساران است. مهم‌ترين اهميت آن پوش سنگ بودن اين سازند براي سنگ مخزن آسماري است به علت شكل‌پذيري خوب و تراوايي كم يك پوش سنگ بسيار خوب را به وجود آورده است.

حوضه‌ي كپه داغ

حوضه‌ي نفتي ديگر مورد مطالعه حوضه‌ي كپه‌داغ در شرق گرگان و شمال شرق ايران است كه داراي سيستم‌هاي نفتي مختلفي شامل پوش سنگ ، سنگ مخزن و سنگ منشأ مي‌باشد.

سنگ‌هاي منشأ نفت در حوضه‌ي كپه ‌داغ

سازند چمن بيد:

اين سازند در ميدان عظيم گازي خانگيران، اصلي‌ترين سنگ منشأ است. جنس اين سازند از آهك‌هاي سياه تشكيل شده است و در شرق گرگان مهم‌ترين و اصلي‌ترين واحد منشأ نفت و گاز را تشكيل مي‌دهد.

سازند سنگانه:

اين سازند داراي ظرفيت نفت ‌زايي كمي در غرب كپه‌داغ است اما در شرق كپه‌داغ داراي ظرفيت نفت‌زايي خوبي بوده و از شيل‌هاي سياه رنگ تشكيل شده است.

سازند سرچشمه:

جنس اين سازند كربناته است. اين سازند در غرب كپه‌داغ توانسته سنگ منشأ مخازن كوچك محلي باشد.

سازند باش كلاته:

جنس اين سازند از شيل‌هاي خاكستري و سياه است. اين سازند ظرفيت نفت‌زايي قابل توجهي نداشته و مي‌تواند به عنوان يك منبع فرعي وضميمه به سازند چمن بيد در نظر گرفته شود.

سازند شمشك:

در غرب كپه‌داغ از دومقطع شيل و ماسه سنگ تشكيل شده است. اين سازند از جهت تشكيل ذغال بسيار مهم است و بخش اعظم ذغال سنگ ايران را تامين مي‌كند البته قسمت شيلي اين سازند ظرفيت نفت‌زايي لازم را داشته است.

سازند مبارك:

جنس اين سازند از شيل‌هاي سياه رنگ و شيل‌هاي آهكي است. اين سازند به بلوغ تشكيل نفت رسيده و ‌توانسته است نفت توليد كند.

سنگ هاي مخزن و پوش سنگ ها در حوضه‌ي كپه داغ

ارزيابي سنگ‌هاي مخزن در حوضه‌ي كپه‌داغ بر اساس بررسي‌هاي دقيق دستگاهي تخلخل و تراوايي صورت نگرفته است، بلكه بر مبناي بررسي‌هاي صحرايي و مطالعه مقاطع نازك (مقاطع نازك در واقع نمونه گرفته شده از سنگ يك سازند است كه آن را به مقاطع بسيار نازك تبديل كرده تا در زير ميكروسكوپ قابل مطالعه باشند) استوار مي‌باشد. سنگ‌هاي مخزن و پوش سنگ آن‌ها در منطقه به دو گروه سنگ مخزن‌هاي مربوط به دوران مزوزئيك (mesozoic) است كه احتمالا در تمام حوضه كپه‌داغ گسترش و توسعه يافته‌اند و ديگري سنگ مخزن‌هاي دوران پالئوزويك (paleozoic) است كه تنها در محدوده‌ي جنوب غرب كپه‌داغ شناسايي شده‌اند.

گروه اول (گروه مخزني مزوزئيك و پوش سنگ‌هاي آن)

سازند مزدوران:

سنگ مخزن اصلي در منطقه‌ي كپه‌داغ است. قسمت‌هاي مارل و شيلي و تبخيري شوريجه، پوشش مناسبي براي مخازن مزدوران در خانگيران فراهم كرده است.

سازند شوريجه:

ماسه سنگ قسمت زيرين سازند شوريجه مخزن اصلي ميدان گازي خانگيران را تشكيل مي‌دهد و در حال حاضر در حال بهره‌دهي است. اين سازند از بالا و پايين بين 2 لايه‌ي غير قابل نفوذ قرمز رنگ قرار گرفته است.

سازند تيرگان:

جنس اين سازند از آهك است و در صورت داشتن ضخامت كافي، از ظرفيت مخزني مناسب برخوردار است. پوش سنگ اين سازند، سازند سرچشمه است.

سازند شمشك:

جنس اين سازند از شيل و ماسه است. طبقات ضخيم ماسه سنگي مي‌تواند نقش مخزن را در اين سازند ايفا كنند وطبقات شيلي نيز نقش پوش سنگ و سنگ منشأ را در اين سازند بازي مي‌كنند. اين سازند در قسمت جنوب غربي حوضه كپه‌داغ داراي تخلخل بيشتري است.

گروه دوم (گروه مخزني پالئوزويك و پوش سنگ‌هاي آن)

اين سازند‌ها بر اساس شواهد صحرايي و سنگ‌شناسي از ظرفيت بالقوه‌اي جهت تشكيل مخازن هيدروكربوري برخوردار و براي ارزشيابي مناسبند و تنها در قسمت جنوب منطقه كپه‌داغ گسترش دارند.

سازند خوش ييلاق:

جنس اين سازند از شيل و آهك است كه بخش آهكي مي‌تواند به عنوان سنگ مخزن عمل كند و بخش‌هاي شيلي هم به عنوان سنگ منشأ اين مخازن عمل مي‌كنند، لايه‌هاي شيلي قسمت زيرين سازند مبارك نيز پوش سنگ اين مخازن است.

سازند مبارك:

از نظر جنس بخش بالايي اين سازند كربناته است و سنگ مخزن اصلي دوران پالئوزويك را تشكيل مي‌دهد. شيل‌هاي قرمز رنگ كه به سرخ شيل معروفند پوشش لازم براي اين مخزن را فراهم مي‌كنند.

تدوين: مهندس محسن اطمينان

دسته : دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : سازندهای نفتی و گازی ايران

سازند های مهم در حفاری های مناطق نفت خیز جنوب

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 69

سازند های مهم در حفاری های مناطق نفت خیز جنوب

سازند هایی که در مناطق نفت خیز جنوب حفاری می شوند به ترتیب از بالا به پایین عبارتند از:

1)سازند بختیاری: این سازند متشکل از کنگلو مرای چرتی و سنگ های سلیسی و ماسه سنگ های دانه درشت سیلیسی است. این سازند در کوهستان های زاگرس قابل مشاهده است ولی در دشت خوزستان از بین رفته است. حفاری در این سازند معمولا با آب و مته های دندانه بلند صورت می گیرد.

2)سازند آغاجاری: این سازند حاوی مارنهای قرمز،ماسه سنگ های آهکی ، مارنهای خاکستری رنگ و گاهی لایه های نازک آهک می باشد که معمولا با آب و به وسیله مته های دندانه بلند حفار ی می گردد. با وجود بزرگی قطر دهانه چاه در این سازند بیشترین متراژ حفاری نسبت به زمان به دست می آید.

3)سازند میشان:این سازند از مارنهای خاکستری و آهک های مارنی تشکیل شده است.

معمولا سازند های بختیاری،آغاجاری، میشان و بخش هفتم سازند گچساران جزء سازند های کم فشار هستند. بطور کلی آب شیرین و گاهی محلول آب نمک به عنوان گل استفاده می شود و مقدار PHگل برای جلوگیری از خورندگی اکسیژن موجود در آب باید بین 10 تا 11 باشد. از آنجایی که این سازندها کم فشار هستند از گل با وزن حدود 75pcf استفاده می کنند.

4)سازند گچساران: این سازند شامل انیدرید (CaSO₄)، نمک طعام، مارنهای خاکستری و قرمز، طبقات نازکی از آهک و شیل های بیتومین دار می باشد. مشکلات حفاری در این سازند فراوان و گاهی غیر قابل پیش بینی می باشد. این سازند از 7 بخش تشکیل شده است که بالاترین بخش آن بخش هفتم آن است و جزء منطقه کم فشار محسوب می شود.

الف)بخش هفتم: این بخش شامل انیدرید، مارنهای خاکستری و آهک های رسی است. این بخش کم فشار بوده و مشخصات حفاری آن مانند سازند های آغاجاری و میشان است.

ب)بخش ششم: این بخش شامل انیدرید، مارنهای قرمز و خاکستری و همچنین نمک است. سر این بخش مترادف است با آغاز منطقه منطقه پر فشار.به همین علت 1 تا 2متری قاعده بخش هفتم به عنوان نقطه جداره گذاری (casing point) انتخاب می شود. بدین ترتیب زونهای کم فشار بالایی از زونهای پر فشار پایینی مجزا می شوند.

ج)بخش پنجم: این بخش شامل انیدرید و مارن های خاکستری و نمک می باشد.

د) بخش چهارم:این بخش شامل نمک، مارنهای خاکستری وانیدرید می باشد. از مشخصات عمده این بخش فوران آب نمک و تنگ شدگی چاه می باشد.

و)بخش سوم: این بخش شامل مارن های خاکستری، انیدرید و گاهی لایه های نازکی از نمک می باشد. این بخش به علت در بر داشتن لایه های مارن ضخیم موجب بروز مشکلات فراوانی در حین عملیات حفاری می باشد.

ه)بخش دوم: این بخش کاملا شامل نمک می باشد ولی در آن انیدرید و مارن نیز یافت می شود.

ی) بخش اول: این بخش شامل انیدرید، مارن و آهک به صورت متناوب می باشد. این بخش به عنوان پوش سنگ (Cap Rock) سازند آسماری شناخته می شود. این بخش به عنوان آخرین بخش از سازند گچساران محسوب می شود.

بهترین نوع مته برای حفاری سازند گچساران از بخش ششم تا پوش سنگ مته الماسه (Diamond Bit) میباشد. مته های دندانه دار(Roller Cone Bit) به سختی قادر به حفاری این سازند هستند. البته مته های PDCنیز پیشرفت خوبی را در حفاری این سازند نشان داده اند.

سازند گچساران به علت هایی چون سنگ شناسی و متشکل بودن از نمک، مارن، و همچنین دارا بودن زونهای پر فشار از آب می بایستی با گل سنگین جهت جلو گیری از فوران چاه و اشباع از نمک برای جلوگیری از حل شدن نمک در گل و ایجاد غار در دیواره چاه ، حفاری شود. وزن گل در حفاری این سازند در حدود 140pcf میباشد. PH گل در این سازند را بین 9تا 10 نگه می دارند.

5) سازند آسماری: این سازند که مخزن اصلی نفت محسوب می شود اکثرا شامل آهک(limestone)و دولومیت بوده و لی در میدان اهواز بخش ماسه سنگی نیز در آسماری توسعه یافته است.آسماری را معمولا با مته های دندانه کوتاه و دکمه ای و حتی مته های الماسه حفاری می کنند. گل حفاری مورد استفاده در این سازند وزنی حدود 75pcf دارد.

6) سازند پابده و گورپی: این دو سازند به ترتیب در زیر سازند آسماری قرار دارند و حاوی شیل های آهکی می باشند. مشکلات عمده حفاری در این سازند ها جذب آب توسط شیل ها، تنگ شدگی چاه و گیر کردن لوله های حفاری می باشد.

7) سازند های گروه بنگستان: گروه بنگستان در خوزستان شامل سازندهای ایلام و سروک می باشد که معمولا از آهک های رسی تشکیل شده اند و از نظر تخلخل ضعیف تر از سازند آسماری می باشند. گل های به کار برده شده معمولا آب نمک و یا امولسیون گازوئیل و آب بوده و وزن آنها کمتر از 75pcfمی باشد. بکار گیری مته های الماسه در این سازندها با موفقیت همراه نبوده است.

8) سازندهای کژدمی: این سازنداز شیل و شیل های آهکی تشکیل شده است. از دیدگاه حفاری این سازند گاهی حاوی فشارهای غیر عادی زیاد است و گاهی با ایجاد تند شدگی چاه همراه است.

9)سازندهای گروه خامی: این گروه شامل سازندهای داریان(آهکی)، گدوان(شیلی)، فهلیان(آهکی)، هیث(انیدرید) و سرمه (کربناته) می باشد.

10) سازند گرو:این سازند که تماما از شیل و شیل های آهکی سیاه رنگ تشکیل شده است به علت تورق شیل ها معمولا دیواره چاه بسیار ناپایدار می باشد.

11)سازندهای گروه کازرون: این گروه شامل سازندهای نیریز و دشتک می باشد. سازند نیریز عمدتا از دولومیت و آهک تشکیل شده ولی سازند دشتک شامل انیدرید ، دولومیت و مقادیری شیل آهکی است. سازند دشتک مهمترین پوش سنگ مخازن عظیم گازی خاور میانه محسوب می شود.

12)سازند گروه دهرم: این گروه شامل سازندهای کنگان، دالان و فرقان می باشد.گروه دهرم به طور کلی دارای خواص مخزنی است و در پاره ای از میدان های حاوی گازی پر فشار است مثل مخزن پارس جنوبی که احتیاج به استفاده از گل هایی با وزن بیشتر از 100pcf می باشد.

دسته : دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : سازند های مهم در حفاری های مناطق نفت خیز جنوب

مقاله سيمان شدگى و نقش آن در ميزان توليد نفت

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 25

سيمان شدگى و نقش آن در ميزان توليد نفت از افقهاى ماسه سنگى مخزن آسمارى

ارزيابى و آناليز مقاطع نازک ميکروسکوپى نشان مى دهد که ميانگين نسبت ماسه سنگ به کربنات در تعدادى از اين چاهها براى زونهاى 2 و3 به ترتيب حدود 48/8 و 02/1 مى باشد.براساس مطالعات پتروگرافى مشخص گرديد که دانه هاى اصلى سازنده بخش هاى ماسه سنگى اغلب از کوارتز و مقدارى هم از آهک، دولوميت، انيدريت وژيپس تشکيل شده است که داراى جورشدگى ضعيف تا متوسط هستند. در مطالعه اين ماسه سنگها، قطعاتى از سنگهاى آذرين و همينطور کوارتز پلى کريستالين و کانيهاى سنگين هم ديده شد(شکل 2 و3) که نشانه وجود منشأ سنگهاى آذرين درونى هستند. لذا با توجه به اين يافته ها شايد بتوان منشأ ماسه سنگهاى زونهاى 2 و3 را بدين صورت تصور کرد که ابتدا از تخريب و فرسايش سنگهاى آذرين سپر عربستان ماسه سنگهايى تشکيل شده است(که چنين شرايطى عملاً وجود داشته است)، سپس ماسه سنگها مجدداً مورد تخريب واقع شده و با ماسه سنگهاى ديگر از منشأ دگرگونى و با جورشدگى کم مخلوط گرديده و پس از طى مسافت طولانى در شرايط مطلوب قاره اى سازند ماسه سنگى غار در عراق و ماسه سنگهاى زونهاى 2 و3 بخش اهواز را به وجود آورده است(Zahedinezhad, 1987) در هر حال وجود ماسه هاى خوب گرد شده در کنار ماسه هاى نيمه مدور ونيمه زاويه دار و دانه هاى درشت متبلور مؤيد اختلاط و ته نشست دوباره ذرات از منابع گوناگون مى باشد. جنس سيمان هاى موجود در ماسه سنگ هاى اين ميدان اغلب کربناته ومقدارى هم سولفاته و دولوميتى مى باشد(شکل 4 و5) که در بعضى جاها کاملاً دانه هاى ماسه را در برگرفته اند و در بعضى جاها نيز دانه هاى ماسه به صورت ناقص سيمانى شده اند و يا بطور کلى سيمانى در آنها مشاهده نمى شود(شکل 6). البته در اطراف بعضى از دانه ها آثار بيش از يک نوع سيمان ديده مى شود که نشان دهنده فازهاى مختلف سيمانى شدن مى باشد. در بين لايه هاى ماسه سنگى و کربناته ميان لايه هايى از انيدريت مشاهده مى شود که مى تواند منشأيى براى سيمان هاى سولفاته باشد. تخلخل در ماسه سنگهاى اين ميدان از 35-1 درصد تغيير نموده که عمدتاً از نوع بين دانه اى(Intragranular)، درون دانه اى(Intragranular)، قالبى(Muldic)و شکستگى(Fracture)مى باشد که در بعضى موارد اين خلل و فرج ها و شکستگى ها و آثار فسيلى، توسط انيدريت پر شده اند(شکل 7). در بسيارى از موارد پديده دولوميتى شدن آهکها و سولفاتها را هم مى بينيم که باعث افزايش تخلخل و سست شدن دانه ها و سيمان بين آنها شده است. در مرز بين بعضى از دانه ها آثار شسته شدن سيمان مشاهده مى شود که نشان مى دهد در اين مناطق سيمان در حال از بين رفتن است.

با بررسى مقاطع نازک در ستون هاى سنگ شناسى مختلف روشن مى شود که از نظر سيمان شدگى، توالى سيمانهاى کربناته، سولفاته و دولوميتى با سکانس محيطهاى سبخايى و يا حوضه هاى کم عمق مطابقت دارد. اين سکانس سيمان شدگى نشانه تغييرات افزايشى ph و سالينيته در محيط و يا ترکيب فاز سيال مى باشد. با توجه به بررسى هاى به عمل آمده بنظر مى رسد که قسمت شرقى ميدان از درجه سيمان شدگى بهترى برخوردار باشد. اين پديده در قسمت پايينى زون 3 بيشتر به چشم مى خورد.

در مخازن نفتى در طى مهاجرت و ورود هيدروکربور به داخل مخزن سرعت سيمان شدگى کمتر مى شود(Worden et al, 1998). هيدروکربور وارد شده، جايگزين سيالات اوليه داخل مخزن، که حاوى مقادير زيادى از سيمان مى باشند، مى شود. همچنين به علت خاصيت بالاروندگى نفت و کمتر بودن زون مخصوص آن نسبت به آب ابتدا قسمت هاى بالايى مخزن در طى مهاجرت توسط نفت و ديگر سيالات مخزنى اشغال مى شود و پس از آن نوبت به مناطق پايين تر مى رسد. به همين علت بخش هاى نزديکتر به سطح آب و نفت از درجه سيمان شدگى بيشترى برخوردار هستن

براساس مشاهدات انجام شده ماسه سنگ هاى قسمت هاى پايينى زون 3 که در زير سطح آب و نفت قرار دارند داراى درجه سيمان شدگى خوبى هستند. با توجه به اينکه وضعيت سيمان شدگى در قسمت هاى شرقى مخزن بهتر از غرب آن است، مى توان اينطور عنوان نمود که در دوران آغازين مهاجرت، حرکت سيال هيدروکربورى از سمت غرب به طرف شرق بوده است و ابتدا قسمت هاى غربى مخزن و سپس بخش هاى شرقى توسط هيدروکربور اشغال شده اند و يا بعبارت ديگر جهت جريان هيدروديناميکى از سمت غرب به شرق ميدان مى باشد. همين عامل باعث بهبود وضعيت سيمان شدگى در ماسه سنگهاى واقع در شرق ميدان شده است.

به طور کلى در ماسه سنگ هاى مخزن آسمارى در ميدان منصورى ترکيب سيمان ها از درجه استحکام کافى برخوردار نمى باشند و عدم پيوستگى لازم بين دانه ها و وجود آثار سيمان ميکريتى در لبه بعضى از دانه هاى ماسه حکايت از اين امر دارد. در اين مناطق جريان سيال به راحتى توانايى عبور از بين لايه هاى ماسه سنگى را داشته و مقادير زيادى از سيمان ها را شسته و از محل خارج نموده است. به نظر مى رسد که توزيع ليتولوژيکى، کنترل کننده مهمى در وضعيت سيمان شدگى باشد. در اين مورد مى توان به نقش ميان لايه هاى انيدريتى و لايه هاى غيرقابل نفوذ اشاره نمود. بدين صورت که در فواصلى که ماسه بدون سيمان مشاهده مى گردد در زير آن يک لايه غيرقابل نفوذ هم ديده مى شود که مانع نفوذ سيال در ميان ماسه ها و سيمان شدگى آنها شده است و اين موضوع نقش تراوايى لايه هاى مجاور در ميزان درجه سيمان شدگى ماسه ها را بيش از پيش آشکار مى کند. بدين ترتيب که اگر لايه هاى مجاور تراوايى خوبى داشته باشند و سيال وارد شده به مخزن نيز حاوى مقادير زيادى سيمان به صورت محلول باشد، ميزان سيمان شدگى لايه هاى ماسه سنگى بيشتر مى گردد(shirley et al, 2002). تغييرات ضخامت جانبى افقهاى ماسه سنگى نشان مى دهد که اين افقها به صورت بند انگشتى به عدسى هاى انيدريتى و يا شيلى تبديل مى شوند و عدسى ها مانع از سيمانى شدن کامل طبقات ماسه اى گرديده است. البته در بعضى موارد به علت نفوذ سيالات از لايه هاى مجاور به بخش هاى ماسه سنگى، بدليل بالا بودن تراوايى افقهاى ماسه اى، سيمانى تشکيل نشده و يا حتى باعث از بين رفتن سيمان و دانه هاى اصلى موجود در لايه نيز شده، به طورى که جنس بعضى از دانه هاى ماسه و سيمان آنها در ماسه سنگ هاى اين ميدان سولفاته مى باشد و با توجه به عدم پايدارى و استحکام کافى آنها، دانه ها و سيمان سولفاته توسط محلول ها و جريان سيال درون مخزن شسته شده و موجب ناپايدارى و سست شدن هر چه بيشتر ماسه سنگ ها گرديده است. البته در بعضى جاها سيالات مخزنى به طرف بالا نفوذ کرده اند و همراه خود مقدارى از سولفات را شسته ودر بين لايه هاى ماسه اى و کربناته بر جاى گذاشته اند که اين مطلب را مى توان با پرشدگى بعضى شکستگى ها و آثار فسيلى توسط انيدريت اثبات نمود. از جمله مواد حل شده مى توان سولفات ها را نام برد که گاه دولوميت جانشين آن شده است. سولفور آزاد شده به نظر مى رسد که در آلودگى نفت مخازن نيز شرکت کرده باشد.

به طور کلى با مقايسه ستون هاى سنگ شناسى در بخش هاى مختلف مخزن و نمودارهاى CNL و درصد تخلخل و ستون اشباعى و داده هاى حفارى آشکار شده است که ماسه سنگ هاى قسمت شرقى ميدان از استحکام بيشترى برخوردار بوده و ميزان توليد از چاه هاى واقع در اين مناطق بواسطه بالا بودن ضخامت ستون هيدروکربورى، بيش از قسمت هاى غربى است، و چاه هاى توليدى دراين مناطق، کمتر با مشکل توليد ماسه مواجه هستند. همينطور به علت استحکام بيشتر ماسه سنگ هاى زون 2 نسبت به زون 3، دبى توليد در زون 2 بسيار بالا مى باشد و مقدار ماسه کمترى وارد چاه مى شود. ميزان درصد تخلخل در رأس بيش از بخش هاى ديگر است.بطوريکه چاه شماره 5 حدود 35% چاه شماره 41 حدود 31% و چاه شماره 4 واقع در بخش شمالغربى 16% تخلخل مفيد دارند. درصد اشباع آب زون 3 در بخش شرقى کمتر از بخش غربى است(حداقل در چاه شماره 5) و در زون 2 نيز همين روند را نشان مى دهد(در غرب48% و در شرق حدود 5/14%)(جدول 1). حداکثر ضخامت ستون هيدروکربورى نيز 5/3 متر در بخش شرقى ميدان است ودليل آن تميز بودن و عدم مقدار کافى رس يا کلسيت و... براى تشکيل هسته هاى اوليه سيمان است. يکى ديگر از دلايل آن مى تواند ورود نفت به درون مخزن و جلوگيرى از سيمانى شدن باشد. زيرا نفت ارتباط بين دانه ها را کاهش مى دهد ونفوذپذيرى را پايين مى آورد.

دسته : دانلود مقاله , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : مقاله سيمان شدگى و نقش آن در ميزان توليد نفت,از افقهاى ماسه سنگى مخزن آسمارى,نقش آن در ميزان توليد نفت,سيمان شدگى

مقاله مخازن نفتی و گازی مشترک ایران با کشورهای همسایه در حوضه زاگرس

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 43

مخازن نفتی و گازی مشترک ایران با کشورهای همسایه در حوضه زاگرس

مقدمه:

غنی بودن حوضه زاگرس از ساختارهای حاوی هیدروکربور در منطقه خاورمیانه موجب شده است که تعدادی از مخازن نفتی و گازی این منطقه به طور مشترک در بین کشورها واقع گردد. این مخازن به لحاظ زمین شناسی یکپارچه بوده ولی از لحاظ مالکیت اشتراکی است. رقابت بین کشورهای همسایه موجب شده است که این مخازن مرزی نسبت به مخازن درون کشور در اولویت بهره برداری قرار گیرد. علاوه بر این بزرگترین مخازن گازی و نفتی ایران در مرزهای سیاسی واقع شده اند. لذا شناخت بیشتر از این مخازن موجب بهره برداری بهتری از آنها خواهد شد. در اینجا به بررسی این مخازن می پردازیم.

مخازن هیدروکربوری مشترک:

کشور ما با کشورهای همسایه یعنی عراق، کویت، عربستان، قطر، امارات و عمان دارای مخازن اشتراکی است. حداقل 15 مخزن در این ارتباط وجود دارند.این در حالی است که امکان مشترک بودن تعدادی دیگر از مخازن در هاله ای از ابهام واقع شده است.

مخازن مشترک خشکی ایران با کشور عراق می باشد. در طول مرز مشترک ایران و عراق 5 مخزن نفتی نفت شهر (سابقاً نفت شاه)، دهلران، پایدار غرب، آزادگان و یادآوران (سابقاً حسینیه - کوشک) وجود دارد. هم اکنون ميادين دهلران، پايدار غرب و نفت شهر در حال توليد بوده و دو ميدان يادآوران و آزادگان نيز در مراحل مختلف توسعه قرار دارند. ادامه میدان نفت شهر در عراق با نام میدان"نفت خانه" معروف است. میادین آزادگان و یادآوران به ترتیب در مجاورت میادین "مجنون" و "سنباد" عراق واقع شدهاند ولی در مورد ارتباط (ساختمانی و پیوستگی مخزنی) این میادین اطلاعی در دسترس نیست.

10میدان باقی مانده آبی با کشورهای همسایه خلیج فارس مشترک می باشند. میدان گازی آرش تنها میدان مشترک ایران با کشور کویت در آبهای خلیج فارس است. به نظر می رسد که ادامه این میدان در آبهای کویت با میدان "دورا"در ارتباط باشد.

میادین نفتی اسفندیار، فروزان، فرزاد(A) و فرزاد(B) با کشور عربستان مشترک می باشد. میدان نفتی اسفندیار در آبهای عربستان به میدان "لولو" تبدیل می گردد. بخش عربستانی میدان فروزان نیز در این کشور با نام میدان "مرجان" شناخته می شود.میادین فرزاد (A) و(B) گاهی با نامهای میادین فارسی(A) و (B) نیز از آنها یاد می شود. بخش خارجی میدان فرزاد(A) در عربستان با نام میدان "حصبه"شهرت یافته است.

تاکنون مخزن مشترکی بین ایران و بحرین در آبهای خلیج فارس کشف و گزارش نشده است.

میدان گازی فوق عظیم پارس جنوبی که در ادامه به میدان شمال تبدیل میشود با کشور قطر مشترک می باشد. این میدان بزرگترین و مهمترین میادین اشتراکی ایران و دنیا است.

میادین نفتی بلال، رشادت ایران و الخلیج قطر بسیار نزدیک به خط مرزی میباشد ولی از ادامه ساختارهای این مخازن در کشور مقابل اطلاع معتبری در دسترس نیست.

مخازن سلمان، فرزام، نصرت از مخازن مشترک ایران با امارات متحده عربی است که این میادین در کشور همسایه به ترتیب با نامهای"ابولبخوش"، "فلاح" و "فاتح" شناخته شدهاند. امکان مشترک بودن مخازن دنا، اسفند، مبارک و صالح جنوبی با این کشور نیز وجود دارد.

تنها میدان مشترک ایران و عمان میدان گازی هنگام می باشد.

بزرگترین میدان گازی مشترک دنیا (پارس جنوبی - شمال قطر)در بخش قطری 20 سال زودتر از بخش ایرانی اکتشاف و به بهره برداری رسیده است.همچنین در حال حاضر امارات متحد عربى از ميدان مشترك سلمان و عربستان از ميدان مشترك فروزان بيش از دو برابر ايران برداشت مى کنند. از سوى ديگر، برداشت يك جانبه از ميدان هاى مشترك، افت فشار را در بخش بهره بردارى شده کاهش و در نتيجه، منابع نفت و گاز را به سوى ديگر سوق مى دهد. ضمن اين که اين پديده (مهاجرت) سبب مى شود کشورى که در حال بهره بردارى يك جانبه است، از سهم بيشترى بهره مند شود. جبران انرژى از دست رفته نيز، هزينه هاى مضاعفى را درزمينه اعمال روشهاى افزايش مجدد توليد از جمله تزريق آب، گاز، فرآورى مصنوعى و ... در پى خواهد داشت. اینها همه اهمیت شناخت، مطالعه و توسعه میادین مرزی را نشان می دهد.

شرح مختصری در مورد مخازن مشترک

1- میدان نفتی نفت شهر

ميدان نفتی نفت شهر در فاصله ١٠٠ کيلومتر شمال غربی ایلام و ٢٣٠ کيلومتری جنوب غربی کرمانشاه واقع است. این میدان در سال 1923 در تاقدیس نفت شهر کشف گردید. ميدان نفت خانه بخش عراقی میدان نفت شهر، در سال ١٩٢٧ توسط شرکت نفت انگليسی و عراق کشف کرد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي به " ميدان نفتي نفت شهر " تغيير نام يافت. تنها ميدان نفتي در حال توليد استان کرمانشاه دارای692 میلیون بشکه نفت و کلاهک گازی می باشد.

آسماری فوقانی (بخش کلهر) با ضخامت 71 متری در این میدان خواص مخزنی دارد. شیل های گورپی (98 متر) سنگ منشأ و انیدریتهای گچساران سنگ پوش این مخزن می باشد. تخلخل متوسط سنگ مخزن درحدود 13 درصد است. نفت سبک API=42با درصد سولفور 6/0 از این میدان برداشت می شود.

2- میدان نفتي دهلران

ميدان دهلران در سال1351 کشف شد. ميزان نفت خام درجاي اوليه اين ميدان 4212 ميليون بشكه است که 635 ميليون آن را ميتوان برداشت کرد.همچنین این میدان دارای کلاهک گازی می باشد. در طول جنگ تحميلي چاههاي اين ميدان به آتش کشيده و توليد از آنها متوقف شد. از ميدان نفتي دهلران تا سال١٣٧٠ حدود ١٢ ميليون بشكه نفت برداشت شده است. سنگ مخزن این میدان سازندهای سروک، پابده و آسماری می باشد. نفت خام دهلران داراي 3/43 درجهAPI و درصد وزني گوگرد آن 7/2 است.

3-میدان نفتی پایدار غربی

این میدان در سال 1359 کشف گردید. سازند های آسماری و گروه بنگستان (بویژه سروک) در این میدان سنگ مخزن می باشند. نفت ميدان پایدار غرب از نوع سنگين است (درجه سبکی نفت در آسماری 9/17 درجه و بنگستان 4/21 درجه است) و فشار طبيعی مخازن به تنهایی پاسخگوی استمرار توليد نفت نيست. از این رو وجود تلمبه های نفت بر سر چاه ها ضروری است. این میدان دارای کلاهک گازی و نفتی با درصد سولفور5/1 درصد است.

4- ميدان آزادگان (آزادگان شمالی و جنوبی)

ميدان عظيم نفتی آزادگان یکی از بزرگترين ميدان نفتی ايران و جهان است که در سال 1376 کشف شده است. در محدودهاي به وسعت ٢٠ در75 کيلومتر در٨٠ کيلومتري غرب اهواز در منطقه دشت آزادگان واقع است. ميدان نفتي آزادگان به دو بخش شمالي و جنوبي تقسيم مي شود (البته به نظر شرکت گازپروم نفت ميدان آزادگان يک ميدان واحد است). ميدان نفتی آزادگان شمالی در ١٢٠ کيلومتری غرب اهواز، منطقه مرزی بين ايران و عراق واقع شده است. از لایه های نفتی تاقدیس ژئوفیزیکی آزادگان می توان به سازندهای کژدمی، ایلام و فهلیان اشاره کرد. لایه مخزنی ایلام دارای نفت سنگین ) ۫(API=17 است.این ساختمان در حدود 5008 میلیون بشکه نفت دارد.

5- ميدان نفتی يادآوران (يا مخازن حسينيه /کوشك سابق)

ميدان يادآوران از ترکيب دو ميدان یا تاقديس حسينيه و کوشک تشکيل شده است. تاقديس حسينيه در ناحيه دزفول شمالی در مجاورت و به موازات خط مرزی و مشترک بين ايران و عراق و چاه حسينيه به فاصله٢١ کيلومتری شمال غربی چاه دارخوين ٢ و حدود ۵/۴٣ کيلومتری شمال غرب چاه خرمشهر١ و حدود ٣٠ کيلومتری جنوب چاه کوشک ١ واقع شده است.تاقديس کوشک در فاصله ۵٣ کيلومتری جنوب غرب ساختمان جفير و ٢٢ کيلومتری جنوب شرق ساختمان آزادگان و٨٠ کيلومتری جنوب غرب اهواز نزديک مرز ايران و عراق قرار دارد. امتداد آن شمال غرب – جنوب شرقی می باشد .

تاقديس يادآوران در سطح زمين فاقد رخنمون بوده و ساختاری است که بوسيله برداشتهای ژئوفيزيکی اکتشاف شده است (تاقدیس ژئوفیزیکی). تاقديس حسينيه در امتداد ساختمانهای دارخوين، خرمشهر و آزادگان دارای روند شمالی – جنوبی می باشد . اين تاقديس بر روی افق های سروک و فهليان با بستگی های افقی به ترتيب140-۴٨ و۶۵٢-٨٠ کيلومتر مربع و بستگی قائم 50 و ٩٠ متر با توجه به نقشههای عمقی ژئوفيزيکی میباشد و با توجه به نقشه های لرزه نگاری تاقديس کوشک در افق سروک دارای بستگی افقی٧٢ کيلومتر مربع و بستگی قائم ۵۵متر می باشد همچنين بستگی افقی و قائم بر روی افق فهليان به ترتيب٢٢ کيلومتر مربع و ٢٠ متر بر آورد گرديده است .

تاقديس حسينيه بدون هيچگونه رخنمونی در سطح زمين با عمليات لرزه نگاری در سال 1375 مشخص و محرز گرديد. اولين لرزه نگارى در منطقه در سال 1375انجام شده و در سال ١٣٧٩اکتشافى صورت گرفت. در سال ٨١ ميدان نفتى حسينيه با 5/1ميليارد بشکه ذخاير تثبيت شد و با ادامه اکتشاف مشخص گرديد که فاصله بين دو ميدان نفتى کوشک و حسينيه نيز مخزن نفت است. بينابين ميادين کوشک و حسينيه فاصله اى است که ظاهراً محل مخزن جديد است. مجموع ميادين کوشک و حسينيه و حد فاصل تازه کشف شده بين اين دو ميدان به نام " يادآوران" تغيير نام داد.

6- میدان گازی / نفتی آرش

این میدان مشترک در بین ایران و کویت در سال 1379 کشف گردید. ميدان نفتي و گازي آرش با نفت خام درجاي اوليه ۴۵٧ ميليون بشكه در سازند گدوان و گاز درجاي اوليه 5/22 ميليارد متر مكعب و ۶/٨٣ ميليون بشكه ميعانات گازي در سازند فهليان است. به نظر می رسد بخشهایی از این میدان در آبهای عربستان مشترک است.

7- میدان نفتی اسفندیار

میدان یادشده در سال 1345 در تاقدیس اسفندیار توسط شرکت آیپک کشف شد. سنگ مخزن این میدان سازند گدوان (رتاوی زیرین) می باشد. نفت این میدان دارای درجه سبکی ای.پی.آی 30 درجه است. ميدان اسفنديار مشترك با عربستان داراي 532 ميليون بشكه نفت خام درجا می باشد.

8-میدان فروزان

میدان نفتی فروزان که قبل از انقلاب به نام فريدون خوانده مي شد، يكي از میادینی است که توسط شرکت نفت پان آمريكن در سال 1966 در آبهاي فلات قاره ايران کشف شد. نفت خام فروزان با ٣١ درجه اي.پي.آي حدود 7/2 درصد وزني گوگرد دارد. این میدان ٢٣٠٩ ميليون بشكه نفت خام درجا دارد. میدان فروزان به همراه میدان اسفندیار جز بلوک عملیاتی و اکتشافی ناحیه خارک شرکت فلات قاره می باشد.

9- میادین گازی فرزاد A و B

این میادین از ميادين کوچك گازی ايراني در نزدیکی هم(جزیره فارسی) بلوک اکتشافی فارسی هستند. در ميدان گازي فرزاد B تا کنون دو چاه توليدي حفر شده است.ميدان گازي فرزاد B با ذخيره درجاي حدود 5/١٢ تريليون فوت مكعب گاز طبيعي دارد. بخش بسیار ناچیزی از ساختمان فرزادA-حصبه در قسمت ایرانی می باشد. در حالی که بخش اعظم ساختمان فرزاد Bدر آبهای ایران واقع شده است. روند ساختمان فرزاد A به صورت شمال شرقی-جنوب غربی است در حالی که روند ساختمان فرزاد B بصورت شمال غربی-جنوب شرقی است.

10- میدان گازی / نفتی پارس جنوبی

بزرگترین ساختمان حاوی گاز در دنیا یعنی میادین پارس جنوبی- شمال قطر در بین ایران و قطر مشترک می باشند. این میدان دارای ذخیره عظیمی از گاز در سازندهای فراقون- دالان- کنگان (سازند خوف) میباشد. اگرچه سازندهای گروه خامی و بنگستان نیز در این میادین دارای نفت می باشد. مهم ترين ميدان گازي دريائي کشور داراي ١٣١٣٠ ميليارد متر مكعب گاز درجا است. هم اکنون 28 تريليون متر مكعب گاز درجا در کشور وجود دارد که نزديک به 50 درصد از ذخاير گازى کشور (8 درصد کل مخازن گازی دنیا) تنها در ميدان پارس جنوبى قرار دارد. اين ميدان همچنين داراى ميعانات گازى در جاى معادل ١٨ هزار ميليون بشكه است. این میدان به همراه میادین پارس شمالی، گلشن و فردوسی تحت پوشش شرکت نفت و گاز پارس است.

11- میدان نفتی / گازی سلمان

ميدان سلمان (ساسان سابق) در سال 1344 (1965) در خلیج فارس و منطقه لاوان (تحت پوشش شرکت فلات قاره) کشف شد. ذخيره نفت خام ميدان سلمان 4073ميليون بشكه و گاز۵/١٨٣ ميليون متر مكعب گاز درجا است. این میدان نخستين ميداني است که به وسيله شرکت نفت لاوان (LAPCO) در آب هاي فلات قاره ايران کشف شد و با ميدان نفتي ابوالبخوش ابوظبي مشترك است.تاقدیس سلمان ابعادی در حدود 6 در 9 کیلومتر دارد. بهره برداري از اين ميدان در سال 1347 آغاز شد.

گروه دهرم سنگ مخزن گاز و سازند عرب (سازندهای بوئيب، عرب فوقانی و عرب تحتانی) سنگ مخزن نفتی این میدان می باشد. بخش اعظم این میدان در آبهای ایرانی خلیج فارس واقع شده است.

12-میدان نفتی فرزام

میدان فرزام بخش بسیار کوچکی از میدان فلاح امارات متحده عربی است که در آبهای ایران (ناحیه سیری) واقع شده است. این میدان در کنار میادین سیوند، دنا، نصرت و الوند قرار دارد. روند قرارگیری تاقدیس این میدان به صورت شمالی-جنوبی است.

13- میدان نفتی نصرت

ميدان نصرت در سال 1340 در ناحیه سیری توسط شرکت سوفیران کشف شد. در این میدان سازند سروک (ميشريف) دارای خواص مخزنی است. مقدار نفت درجای این میدان ١٨٨ ميليون بشكه می باشد.

14- میدان گازی هنگام

تنها میدان مشترک ایران با کشور عمان میدان هنگام می باشد که در گذشته به نام (HE-E1) مشهور بوده است. این میدان توسط شرکت سوفیران در سال 1354 کشف گردید. گاز درجایی برابر با حجم ۴/٢٢ ميليارد متر مكعب در سازندهای ايلام و سروك در این میدان وجود دارد.

نتیجه گیری:

مخازن مشترک هیدروکربوری از منابع استرتژیک هر مملکت می باشد. بزرگترین مخازن نفتی (یادآوران و آزادگان) و گازی (پارس جنوبی) ایران در مناطق مرزی و بصورت مشترک با کشورهای همسایه می باشد. شناخت بیشتر این مخازن و اولویت مطالعه آنها می تواند در بهره برداری بهتر اهمیت ویژه داشته باشد.

نويسنده : بهروز اسرافیلی دیزجی

دسته : دانلود مقاله , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : در حوضه زاگرس,با کشورهای همسایه,مقاله مخازن نفتی و گازی مشترک ایران

مقاله زمين شناسي مخازن هيدروكربوري ايران

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 46

زمين شناسي مخازن هيدروكربوري ايران

چكيده:

كشور ما از لحاظ وجود مخازن هيدروكربوري جزء كشور هاي بسيار غني دنيا محسوب مي شود. ولي با وجود اين آگاهي ما دانشجويان زمين شناسي و ديگر هم وطنان درباره ذخاير ملي كشورمان بسيار پراكنده و ناچيز است. به طوري كه براي دسترسي به چنين اطلاعاتي بايد دست به دامان مقالات خارجي و قديمي شويم. عدم وجود پايگاه اطلاعاتي ((Data base‏، اكتشاف ميادين جديد در سالهاي اخير، تغيير نام ميادين، فقدان ومشكلات دسترسي به منابع مفيد و به روز شده و عدم وجود گزارش هاي دقيق داخلي در مورد مخازن هيدروكربوري كشور عزيزمان ايران از دلايل اصلي در اين باره است. اگرچه داشتن اطلاعات بسيار جزئي از مخازن ضروري نيست ولي دانستن كلياتي در مورد زمين شناسي مخازن هيدروكربوري كشورمان بسيار حائز اهميت است. اين مقاله سعي دارد با استناد به معتبرترين و جديدترين منابع موجود اطلاعاتي كلي در اين موضوع را در اختيار دانشجويان و علاقه مندان قرار دهد.

بحث:

كشور هاي خاورميانه كه شامل ايران، بحرين، عراق، كويت، عمان، قطر، عربستان سعودي و امارات متحده عربي است، ٦٠ در صد مخازن قطعي نفت جهان و ٤٠ درصد مخازن گاز طبيعي دنيا را دارا هستند (Riazi and AliMansoori, 2006). مخازن خاورميانه عمدتاً سن مزوزوئيك، تله از نوع ساختماني، سنگ مخزن كربناته، عمق مخزني متوسط (كمتر از ٥/٤ كيلومتر) و قابليت بازيافت دارند كه در ٦٠ سال اخير اكتشاف يافته اند(Horn, 2003).

كشور ما از لحاظ منابع نفتي و گازي به ترتيب مقام سوم و دوم را در جهان دارد. در واقع ١٠ درصد كل نفت كره زمين (٥/١٣٢ بيليون بشكه) و ١٦ درصد كل گاز كشف شده جهان (٩٧١ تريليون فوت مكعب) در سرزمين ما قرار دارد. تنها كشورهاي عربستان سعودي و كانادا ذخيره نفتي بيشتري از ايران دارند. در مورد مخازن گازي نيز كشور روسيه ركورد بالاتري از ايران را داراست (Saxton, 2006; Bahmannia, 2006).

تاريخچه توليد اقتصادي نفت در خاورميانه با اكتشاف مخزن نفتي (مسجد سليمان) در سال ١٩٠٨ در ايران آغاز شد. در سالهاي بعد اكتشافات با ميادين نفتي در كويت (١٩٣٧) و عربستان صعودي (1938) ادامه يافت (Riazi et al, 2004).

قسمت اعظم مخازن ايران در پهنه زمين شناسي زاگرس و حوضه خليج هميشه فارس واقع شده است. در شمال شرق (كپه داغ) و شمال غرب (دشت مغان) كشور نيز اكتشافاتي صورت گرفته است و هم اكنون پي جويي ها براي يافتن مخازن جديدتر در اين قسمت ها نيز در حال انجام است.

برخي از اين مخازن در مرز سياسي بين ايران و كشورهاي همسايه توسعه يافته است. اين مخازن از لحاظ زمين شناسي يكپارچه و از لحاظ مالكيت مشترك است. بزرگترين ميادين نفتي و گازي كشف شده ايران تاكنون جزء مخازن مشترك محسوب مي شوند. ميدان نفتي فوق عظيم آزادگان كه در 80 كيلومتري غرب اهواز و نزديك مرز ايران و عراق واقع است با ذخيره 31 ميليارد بشكه نفت درجا و وسعت 1400 كيلومتر مربع در سال 1378 كشف شده است و احتمالاً يك مخزن مشترك باشد و قسمتهايي از آن تا كشور عراق توسعه يافته باشد. تاكنون فعاليت اكتشافي در اين رابطه در طرف همسايه جهت تأييد اين مسئله صورت نگرفته است. بزرگترين مخزن گازي دنيا (ميدان پارس جنوبي به همراه ميدان شمال قطر) نيز يك مخزن مشترك مي باشد كه به تنهايي ١٩ درصد گاز كل دنيا را در خود ذخيره كرده است سهم ايران از اين مخزن مشترك ٥ درصد (در ميدان پارس جنوبي) و قطر 14 درصد (در ميدان شمال) است (Kessler, 2006).

طي پروژه عظيم انرژي جهان سازمان زمين شناسي ايالات متحده آمريكا (199٨) كل كره زمين به ٨ منطقه انرژي تقسيم شده است. در اين تقسيم بندي ايالت هاي زمين شناسي، نفتي، گازي ايران به ٢٦ زون طبقه بندي شده است. اين زون ها عبارتند از: حوضه كاسپين مياني، حوضه كاسپين جنوبي، حوضه كورا، بلندي هاي قره بغاز-قره قوم، حوضه آمودريا، كوه هاي عمان، حوضه خليج عمان، حوضه رب الخالي، كمان هموكلاين داخلي-مركزي، بالاآمدگي غوار بزرگ، حوضه ويدين-پلتفرم داخلي، حوضه پيش گودال مزوپوتامين، ارس، لسركوكاسوس، حوضه هاي ايران مركزي، ريز قاره ايران مركزي، بلوك لوت و مناطق پست، كمربند چين خورده البرز، افغانستان جنوبي، مكران، بلوچستان، افغانستان مركزي، زون زاگرس رورانده، كمربند زاگرس چين خورده، حوضه پيش گودال مزوپوتامين، كمان قطر (Pollastro et al, 1998).

در حدود ٤٣ درصد مخازن ايران جزء مخازن بزرگ و بسيار بزرگ محسوب مي شود كه تعداد ٦٤ مخزن گازي و نفتي را شامل مي شود. صرفاً از لحاظ تعداد مخازن و بدون توجه به حجم هيدروكربورها تقريباً ٩٠ درصد مخازن بزرگ ايران كربناته و ١٠ درصد ماسه سنگي مي باشد از اين تعداد 12/53 درصد مخازن بزرگ نفتي و 87/46درصد آن گازي مي باشد (Horn, 2006). به نظر مي رسد از لحاظ حجم هيدروكربوري نيز نسبت مخازن كربناته به ماسه سنگي تقريباً 9 به 1 صادق باشد.

مخازن اهواز، نوروز، فريدون، ابوذر، فروزان، ساختارB، سروش از مخازن بزرگ ماسه سنگي و برخي از مشهورترين مخازن بزرگ كربناته شامل ميدان پارس جنوبي،آزادگان، آسماري، هفت كل ، بي بي حكيمه و خانگيران است.

اكتشاف ميادين هيدروكربوري جديد و توسعه ميادين در حال توليد فعلي، ارائه گزارش هاي دقيق از ذخيره قطعي هيدروكربوري كشورمان را بسيار دشوار ساخته است. اين در حالي است كه برخي حوادث نيز چون بلاياي طبيعي و بعضاً نا آرامي هاي مرزي حمايت شده از طرف كشور هاي استعماري اين ارقام را تحت الشعاع قرار مي دهد براي مثال طي جنگ تحميلي ١٩٨٠ چندين ميدان هيدروكربوري توسط رژيم بعث عراق از بين رفت (Alsharhan and Nairn, 1997).

بسياري از نام هاي ميادين نفتي و گازي ايران بعد از انقلاب اسلامي تغيير يافت و گزارشي دقيق از آن ارائه نشد. گاهاً برخي ميادين داراي دو نام متفاوت مي باشند و يا با تلفظ هاي مختلف بيان مي شوند. براي مثال ميادين كوشك و حسينيه امروزه با يك نام (يادآوران) مصطلح مي باشد يا ميادين ابوذر (اردشير سابق)و دورود (داريوش سابق) از مثال هاي تغيير نامي مي باشد اين چنين تغييرات اسمي اجتناب ناپذير است و در اكثر كشور هاي ديگر نيز رايج مي باشد مثلاً بعد از فروپاشي رژيم بعث عراق ميدان نفتي صدام به آجيل (Ajil) تغيير نام يافت (Horn, 2006; Alsharhan and Nairn, 1997).

در كنار اين مسائل دشواري دسترسي به اطلاعات به روز شده و دقيق، خلأ يك بانك اطلاعاتي براي كشوري كه جز سه كشور اول از لحاظ منابع انرژي هيدروكربوري است را نشان مي دهد. داشتن اطلاعاتي كلي درباره موقعيت و پراكندگي، ذخيره قطعي، نوع تله مخزني، سنگ مخزن، سنگ منشاً، سنگ پوش و معلوماتي از اين قبيل بسيار ضروري است.

بر اساس تخمين مجله نفت و گاز در سال ٢٠٠٥ مخازن قطعي نفتي ايران به ٨/١٢٥ بيليون بشكه (١٠ درصد كل نفت دنيا) رسيده است. با محاسبه گزارش وزارت نفت بعد از كشف ميادين كوشك و حسينيه در ايالت خوزستان ذخيره قطعي به ١٣٢ بيليون بشكه افزايش يافت. اكثر مخازن نفتي ايران در ميادين بزرگ خشكي (Onshore) در منطقه خوزستان و نزديك مرز عراق قرار دارد. بطور كلي ايران ٤٠ مخزن توليدي بزرگ ( ٢٧ ميدان در خشكي و ١٣ ميدان در دريا (Offshore)) دارد.ميادين نفتي خشكي به ترتيب اهميت و حجم توليد عبارتند از: اهواز- آسماري ، گچساران، بنگستان، مارون، آقاجري، كرنج- پارسي، رگه سفيد، بي بي حكيمه، پازانان.همچنين ميادين نفتي سلمان، دورود ، ابوذر، سيري EوAوسروش- نوروز به ترتيب داراي مهم ترين مخازن نفتي دريايي هستند ( EIA, 2006).

متد اكتشاف اكثر مخازن هيدروكربوري ايران بررسي هاي لرزه اي و زمين شناسي بوده است ولي در برخي موارد تراوش هيدروكربورها به سطح زمين موجب اكتشاف ميادين شده است براي مثال مخازن مسجد سليمان، نفت شاه، آقاجري، نفت سفيد به اين طريق يافت شده اند. عمدتاً مخازن در ايران داراي تله هاي ساختماني طاقديسي مي باشند و تعدادي نيز تله هاي ساختماني در ارتباط با نفوذ توده هاي نمكي مي باشد(مثلاً ميدان رخش) (Alsharhan and Nairn, 1997).

ايران داراي مخازن شكسته بزرگ و بسيار بزرگي مي باشد كه غالباً سنگ مخزن آنها سازند آسماري با سن اليگو ميوسن مي باشد مخازن آقاجري، بي بي حكيمه، هفت كل، سليمان (كوه آسماري)، كازرون (كوه دشتك)، لالي (كوه پابده-گورپي)، گچساران (كوه پاهين)، پاريس، پازانان، كرنج، پر سياه، مسجد سليمان از اين جمله مخازن هستند همچنين شكستگي گروه بنگستان در مخزن بل حوران و ياماما در مخزن دورود(هر دو به سن كرتاسه) عامل اصلي ايجاد مخزن بوده است(Nelson, 2001; Alsharhan and Nairn, 1997).

عمدتاً شيل ها و سنگ آهك هاي آرژيليتي سازند هاي گورپي و كژدمي سنگ منشأ اكثر ميادين را تشكيل مي دهد در برخي مخازن نيز، سازند گرو، برخي از سازندهاي گروه بنگستان (بويژه سروك و ايلام) و برخي از سازندهاي گروه خامي(بويژه گدون و بخش زيرين سورمه) سنگ منشأ نفت و گاز شناخته شده است. سازند گورپي در ميادين هفت كل، كرنج، مسجد سليمان، نفت شاه ، پرسياه، پاريس، پازانان، مارون، نفت سفيد و سازند كژدمي در مخازن سيروس، بل حوران، نوروز به تنهايي سنگ منشأ مي باشند و در مخازن آقاجري، بي بي حكيمه، بينك، لبه سفيد، رگه سفيد، اهواز و منصوري هر دو اين سازند ها (گورپي و كژدمي) مشتركاً سنگ منشأ را تشكيل مي دهند. در بقيه مخازن چون خرگ ( گدون و گچساران)، كوپل ( گورپي و گروه بنگستان)، مارون و نفت سفيد(گروه بنگستان) ، رستم ( سروك و بخش زيرين سورمه )، رخش ( گدون و بخش زيرين سورمه)، سولابدار (كژدمي و گروه خامي)، بحرگانسار (گورپي، ايلام و كژدمي) سنگ منشأ مي باشند. سنگ منشأ ايالت مخازن گازي حوضه خليج فارس شيل هاي سيلورين زيرين (سازند سرچاهان) است.(Alsharhan and Nairn, 1997).

سنگ مخازن نفتي ايران عمدتاً سن كرتاسه و ترشيري دارد در مياديني مانند ساسان و رخش سازند عرب به سن ژوراسيك سنگ مخزن مي باشد. سازند آسماري در مخازن شكسته و همچنين در مخازن لبه سفيد، رگه سفيد، بينك، خرگ، كوپل، مارون، نفت شاه، نفت سفيد از اصلي ترين سنگ مخازن ايران است. گروه بنگستان (در مخازن بل حوران، آقاجري، بينك، كوپال، مارون، لبه سفيد، نفت سفيد) ، نحر امر، كژدمي، بورگان، سروك، فهليان، گروه خامي، ايلام، عرب، غار،جهرم از ديگر توالي هاي مخزني مهم مي باشند (Alsharhan and Nairn, 1997). برخي مخازن داراي سنگ مخزن ماسه تحكيم‌نيافته هستند كه مخازن سيروس (بورگان) و فروزان از آن جمله مي باشند (Horn, 2006).

سنگ مخزن مخازن گازي ايران عمدتاً سن پرموترياس داشته و در گروه دهرم (سازند هاي فراقون، دالان و كنگان) واقع شده است. توليد مخازن بسيار بزرگ گازي کوه مند، پارس جنوبي و پارس شمالي، نار، دالان، آغار، لامرد، واروي، سمند، کنگان، بندوبست ، هما ، تابناک، شانول وعسلويه در ايران و ساير ميادين در منطقه خليج فارس و کشورهاي پيرامون آن نيز از اين توالي هاي کربناته صورت مي گيرد.بقيه مخازن سني جوانتر دارند همچون ميدان هاي تنگ بيجار در سازند سروك، سرخون در سازند جهرم و عضو گوري، گورزين در سازند آسماري، سازندهاي سروك و فهليان، گشوي جنوبي در سازندهاي سروك، پايده و آسماري، سورو در سازندهاي گدوان و داريان. مخازن پارس جنوبي ، پارس شمالي، كنگان، نار در حوضه خليج فارس و خانگيران ( حوضه شمال شرق) به ترتيب بيشترين حجم گاز را دارا هستند(Bahmannia,2006).

سنگ پوش مخازن نيز اغلب سازند گچساران و بنگستان بوده و همچنين سازندهاي كژدمي، هيث، بورگان، سروك، گدون، گورپي، گروه خامي، بخش زيرين سورمه، بخش زيرين فارس، جهرم در ميادين مختلف سنگ پوش مي باشند. سازند گچساران در هفت كل، كرنج، مسجد سليمان، پرسياه، پاريس، پازانان، آقاجري، بي بي حكيمه، بينك، خرگ، لبه سفيد، مارون، نفت سفيد، رگه سفيد، اهواز، ميدان گچساران ، منصوري، نفت شاه سنگ پوش مي باشد. سازند بنگستان هم در ميادين بل حوران، نفت سفيد، آقاجري، بينك، لبه سفيد، مارون، گچساران، بحر گانسار و كوپال و سازند كژدمي در مخازن رخش، رستم، منصوري، نوروز و سولابدار (به همراه گروه خامي) سنگ پوش مي باشد. سازند هاي سروك ( در مخازن بي بي حكيمه ، رگه سفيد و اهواز)، هيث (در مخازن ساسان، رخش و رستم) ، بورگان به همراه كژدمي (سيروس)، گدون (خرگ)، گورپي (در مخازن كوپال و اهواز)، سورمه زيرين (رستم)، فارس زيرين (بحر گانسار) و جهرم (بحرگانسار) نيز سنگ پوش مي باشد (Alsharhan and Nairn, 1997).

منبع: بهروز اسرافيلي ديزجي و جواد رباني

دسته : دانلود مقاله , دانلود جزوه (فارسی و لاتین) , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : دانلود مقاله زمين شناسي,مقاله زمين شناسي مخازن هيدروكربوري ايران

مفاهیم و کاربردهای رخساره رسوبی

تاریخ انتشار پست : 5 مرداد, 1392 بازدید : 19

رخساره رسوبی : مفاهیم و کاربردها

مفهوم رخساره

مفهوم رخساره (facies) از زماني كه زمين‌شناسان در واحدهاي سنگي خصوصياتي را يافتند كه مي‌توانست براي تطابق اين واحدها و در پيش‌بيني وجود ذخايري مانند زغال، نفت و كانيهاي معدني به‌كار رود، مورد استفاده قرار گرفته است. اما مفهوم جديد اين واژه اولين بار توسط گرسلي(Gressly, 1838) معرفي گرديد. در اين تعريف رخساره به مجموعه مشخصات خاص يك واحد رسوبي اطلاق گرديد. اين خصوصيات در ابتدا تنها شامل مشخه‌هاي ليتولوژيكي و فسيل‌شناسي بود. اين خصوصيات شامل رنگ، لايه‌بندي، تركيب، بافت، ساختهاي رسوبي و ضمائم فسيلي مي‌گرديد. از آنجا كه از همان زمان تفاوت در خصوصيات فسيلي و سنگي قابل ملاحظه بود، دو نوع متفاوت رخساره‌اي رخساره‌سنگي (lithofacies) و رخساره‌زيستي (biofacies) از يكديگر متمايز گرديد.

با گسترش روشهاي غيرمستقيم تحليل‌هاي محيطي در مطالعات زيرسطحي، انواع غيرمتعارف رخساره نيز به دنياي زمين‌شناسي معرفي گرديد. از اين انواع مي‌توان به رخساره‌هاي موجي (seismic facies) اشاره نمود. با توجه به تعريف اوليه ارائه شده از رخساره، اين نوع رخساره به مجموعه رسوبات و سنگهاي رسوبي اطلاق گرديد كه داراي خصوصيات هماراست (configuration)، پيوستگي (continuity) دامنه، بسامد (frequency) و سرعت يكسان بوده و نيز داراي الگوي يكسان بر روي مقطع لرزه‌اي باشند. از انواع رخساره‌هاي ديگر مي‌توان به رخساره‌هاي الكتريكي(electrofacies) اشاره نمود. اين عبارت با پيشرفت روشهاي لاگ‌گيري جاي خود را با واژه عمومي‌تر رخساره لاگ (logfacies) عوض نمود. به نظر مي‌رسد اولين بار محققان شركت شل - پكتن (Shell - Pecten) از داده‌هاي لاگ براي تعيين رخساره استفاده نمودند. اين محققان طرحهاي خاص لاگSP را به رخساره‌هاي خاص ماسه‌اي در دلتاي مي‌سي‌سي‌پي نسبت دادند. سپس بسياري از محققان ديگر نيز از اين شيوه استفاده نمودند كه از جمله مي‌توان به كارهاي پيرسون (Pirson, 1970 and 1977) و لنون (Lennon, 1976) اشاره نمود.

تعريف رخساره لاگ

تعريف رخساره لاگ به معني امروزي آن اولين بار به وسيله سرا (Serra, 1979) ارائه گرديد. رخساره لاگ در اين تعريف عبارت است از مجموعه‌اي از پاسخهاي لاگ كه مشخص كننده يك لايه (bed) بوده و باعث تشخيص آن از لايه‌هاي ديگر مي‌گردد. بايد به اين نكته توجه نمود كه منظور از لايه در اين تعريف چينه (strata) مي‌باشد چرا كه لايه رسوبي در تعريف خود مشخص كننده ضخامت خاصي از رسوب مي‌باشد (بزرگتر از1 سانتي‌متر) در حالي كه واژه رخساره ارتباطي به ضخامت رسوبات ندارد.

از آن زمان تا كنون اين عبارت در معاني متفاوتي به كار رفته است. اما به نظر مي‌رسد بهترين و كاملترين تعريف از رخساره، رخساره تعريف شده توسط سلي (Selly, 1976) باشد.در اين تعريف يك رخساره رسوبي به مجموعه رسوبات و يا سنگهاي رسوبي با خصوصيات سنگ‌شناسي، شكل هندسي، ضمائم فسيلي، ساختهاي رسوبي و طرح جريانهاي ديرينه مربوط به خود اطلاق مي‌گردد كه با تكيه بر همين اختصاصات از مجموعه‌هاي رسوبي ديگر قابل تمايز باشند.هر رخساره توسط مجموعه‌اي از رخساره‌هاي ديگر احاطه گرديده و اين رخساره‌هاي همراه نيز به شناسايي رخساره مورد نظر كمك مي‌نمايند. مجموعه اختصاصات ذكر شده بر اثر شرايط خاص فيزيكي، شيميايي و زيستي در زمان ته‌نشست و يا بعدها در زمان دياژنز به وجود آمده و لذا منعكس‌كننده محيط ته‌نشست رسوب و فرايندهاي دياژنز مي‌باشند.

علاوه بر موارد ذكر شده رخساره به صورتهاي گوناگون در علم زمين‌شناسي استفاده شده است:

1- تنها در مورد جزء سازنده سنگ، براي مثال رخساره ماسه‌سنگي؛

2- در مورد فرايند زايشي سنگ مورد نظر، براي مثال رخساره توربيديتي؛

3- در مورد محيط تشكيل سنگهاي مورد نظر، براي مثال رخساره رودخانه‌اي و يا رخساره دريايي كم‌عمق

4- با استفاده از فرايند زمين‌ساختي رخساره تشكيل شده، براي مثال رخساره مولاس (Reading, 1986).

در اينجا سعي مي‌گردد هريك از اين موارد شش‌گانه كه در تعريف رخساره به‌كار مي‌رود مورد بحث قرار گيرد؛ به‌طوري كه راهنمايي عملي جهت انجام مطالعات رسوب‌شناسي (مانند مطالعات زمين‌شناسي عمومي سنگهاي رسوبي، تعيين رخساره، محيط رسوبي و مطالعات چينه‌نگاري سكانسي) باشد.

ليتولوژي

به‌طور كلي همه مواردي كه در مقطع نازك و يا نمونه دستي سنگ قابل بررسي ‌باشند، در اين قسمت مورد مطالعه قرار مي‌گيرند. بررسي اين بخش از خصوصيات رخساره‌اي از كار بر روي زمين و يا مطالعه بر روي نمونه‌هاي حفاري آغاز شده و تا جزئي‌ترين آزمايشات سنگ‌شناختي در آزمايشگاه را در بر مي‌گيرد.

ليتولوژي شامل مواردي مانند مطالعه كامل سنگ در مقطع نازك و نمونه دستي، تعيين رنگ بخش هوازده و بخش سالم سنگ، تعيين ميكروفاسيس (براي كربناتها) و پتروفاسيس (براي آواريها)، تعيين ليتوفاسيسها براي كربناتها و آواريها با استفاده از نمونه‌هاي دستي (بر روي زمين در رخنمون و يا نمونه‌هاي مغزه)، تجزيه و تحليل بافت سنگ، بررسي انواع آلوكمها در كربناتها و درصد هريك از اجزا، كاني‌شناسي، تركيب شيميايي سنگ، نوع سيمانها، فرايندهاي ثانويه، انواع كانيهاي رسي موجود در سنگ، نوع و ميزان تبخيريها، جانشينيهاي كانيايي، انواع و ميزان تخلخلها، تراوايي و حجم شيل مي‌باشد. ذكر چند نكته در اين بخش ضروري به نظر مي‌رسد. ابتدا بايد به اين نكته توجه نمود كه هريك از موارد ذكر شده در اينجا خود داراي موارد جزئي‌تر مي‌باشد.براي مثال مي‌توان به بافت يك سنگ اشاره نمود. بافت يك سنگ رسوبي شامل اندازه، شكل و فابريك اجزاي تشكيل دهنده آن مي‌گردد. تنها براي تعيين اندازه در رسوبات و سنگهاي رسوبي روشهاي گوناگوني وجود دارد كه بسته به پارامترهاي مختلف در يك مطالعه تغيير مي‌كنند. بايد توجه داشت كه هريك از اين مشخصه‌هاي نامبرده شده در رسوبات و سنگهاي رسوبي معرف خصوصيات مختلف بوده و در يك مطالعه كامل رسوب‌شناسي نمي‌توان از آنان صرف‌نظر نمود. تنها مطالعه كامل اين موارد در كنار يكديگر است كه منجر به تحليل كامل و صحيحي از رسوبات و يا سنگهاي رسوبي مورد مطالعه به دست داده و منجر به شناخت موضوع مورد بررسي (مانند محيط رسوبي و چينه‌نگاري سكانسي) مي‌گردد. هرچند در برخي مطالعات بر حسب عدم وجود امكانات و داده‌هاي مناسب، اين امر امكان‌پذير نيست. براي مثال در مطالعات زيرسطحي كه تنها خرده‌هاي حفاري از آنان در دسترس مي‌باشد، برخي از اين مطالعات قابل انجام نمي‌باشند. نكته ديگر آنكه جهت تفهيم و تفاهم درست مطالب لازم است تا تمامي مطالعات بر اساس استانداردهاي علمي موجود ارائه گردد.براي مثال تعيين رخساره‌هاي سنگي در كربناتها به نام ميكروفاسيس (microfaceis)، در آواريها به نام پتروفاسيس (petrofacies) و بررسي همين نمونه‌ها در حد نمونه دستي ليتوفاسيس (lithofacies) ناميده مي‌شود و همواره مي‌‌بايست اين عبارتها را در جاي مناسب خود به‌كار برد. براي مثال ورود واژه پتروفاسيس توسط متخصصان نفتي محض به حيطه علم رسوب‌شناسي سبب گرديد تا اين واژه در دو معني متفاوت به‌كار گرفته شود. معني اول همانگونه كه ذكر گرديد به رخساره‌هاي ميكروسكوپي ماسه‌سنگها اشاره داشته و معني دوم كه در زمين‌شناسي نفت مصطلح گرديده، به مجموعه واحدهايي كه داراي خصوصيات پتروفيزيكي يكسان هستند، اشاره دارد. اين نكته دليل ديگري بر اعتقاد شخصي نويسنده به يكي بودن گرايشهاي رسوب‌شناسي و زمين‌شناسي نفت مي‌باشد چرا كه اين متخصصان با وجود يكسان بودن سنگهاي مورد مطالعه و در بسياري از موارد هدف مطالعات، در دو گرايش متفاوت تحصيل مي‌نمايند!

- Gressely, A., 1838, Observations geologiques sur ie Jura Soleurois, Neue Denkschr. allg. Schweiz. Ges. ges. Naturw., 2, p. 1-112. In: Reading, H. G., 1986, Sedimentary environments and facies, Blackwelll science, Boston. 2nd ed. 615 pp.

- Pirson, S. J., 1977, Geologic well log analysis, 2nd ed., Gulf Publishing Co., Houston.

- Lennon, R. B., 1976, Geological factors in stream- soak projects on the west side of the San Joaquin Basin, J. Petrol. Technol., July, 741- 748.

- Serra, O. and Abbotte, H., 1980, The Contribution of Logging data to Sedimentology and Stratigraphy. 55th Ann. Fall Techn. conf. SPE of AIME, paper SPE 9270, and in SPE J. In: Serra, O., 1986, Fundamentals of well log interpretation. Vol.2. The interpretation of logging data. Amsterdam, Elsevier, 684 pp.

- Selly, R. C., 1986. Ancient sedimentary and environment and their subsurface diagnosis. Chapman and hall, London. 3rd ed. 317 pp

منبع: وحيد توكلي

دسته : دانلود مقاله , مطالب علمی علوم زمین و نفت ,

برچست ها : مفاهیم و کاربردهای رخساره رسوبی

GaPs.ir - Geology and Petroleum Science - دانلود مقاله

موضوعات
Category

درباره ما

دانلود

مطالب (علمی و عمومی)

زبان انگلیسی

درخواست های شما

اخبار

ارتباط با ما

محبوب ترین مطالب
Most visited Postss

ارشیو وبلاک
Archived blog

لينك هاي روزانه
Daily Links

صفحات جداگانه
Extra Pages

نظرسنجی
Poll

کدهای اختصاصی
Code

کدهای اختصاصی
Site Statistics

دیاپیریسم Diapirism

لیست مجلات زمین شناسی

کاربرد آناليز خوشه اى چند متغيره داده هاى لاگ در تعيين رخساره الکتریکی

هدف از نوشتن مقاله و ساختارهای انواع مقالات

انواع مقالات

کلیه کتاب ها و مقالات کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

انواع نحوه آنالیز رخساره ها و ریز رخساره ها

مخازن نفتی و گازی در ایران و اکتشافات جدید

ارتباط چینه نگاری زیستی و چینه نگاری سکانسی

سنگ شناسی دگرگونی و تقسیم بندی سنگ های دگرگونی

سنگ شناسی رسوبی و تقسیم بندی سنگ های رسوبی

انواع سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی

سنگ های تشکیل دهنده پوسته زمین

اصطلاحات مهم در سنگ شناسی

سازندهای نفتی و گازی ايران

سازند های مهم در حفاری های مناطق نفت خیز جنوب

مقاله سيمان شدگى و نقش آن در ميزان توليد نفت

مقاله مخازن نفتی و گازی مشترک ایران با کشورهای همسایه در حوضه زاگرس

مقاله زمين شناسي مخازن هيدروكربوري ايران

مفاهیم و کاربردهای رخساره رسوبی

	تبلیغات	X
سفارش بک لینک آموزش ارز دیجیتال ابزار بتادیومی خرید بک لینک قوی صرافی ارز دیجیتال خرید تتر خدمات سئو سایت چاپ ساک دستی پارچه ای چاپخانه قزوین چاپ ماهان techtip تراوین

موضوعاتCategory

محبوب ترین مطالبMost visited Postss

ارشیو وبلاکArchived blog

لينك هاي روزانهDaily Links

صفحات جداگانهExtra Pages

نظرسنجیPoll

کدهای اختصاصیCode

کدهای اختصاصیSite Statistics

موضوعات
Category

محبوب ترین مطالب
Most visited Postss

ارشیو وبلاک
Archived blog

لينك هاي روزانه
Daily Links

صفحات جداگانه
Extra Pages

نظرسنجی
Poll

کدهای اختصاصی
Code

کدهای اختصاصی
Site Statistics