سنگ شناسی دگرگونی و تقسیم بندی سنگ های دگرگونی
عوامل دگرگون ساز
مهمترين عوامل فيزيكي فشار و درجه حرارت است كه باعث فعلانفعالاتي
مانند چند شكلي (پليمورفيسم ) تبلور دوباره و تبادل يوني ميشود. هر كاني در فشار
و درجه حرارت معيني تشكيل ميگردد و اگر شرايط دما و فشار تغيير كند ناپايدار گشته
و براي رسيدن به حالت تعادل با اين شرايط به كانيهاي ديگري تبديل ميشود.
به غير از عوامل فيزيكي فوق ميتوان به زمان، سيالات، آب،
حتي مواد فرار گازها نيز اشاره نمود. حال
نگاهي كوتاه به تأثيرات اين عوامل در فرآيند دگرگوني مياندازيم.
وقتي شرايط حالت بحراني داشته باشد سيالهاي گازي مثل
مايعات عمل ميكنند. آنها در شكاف سنگها نفوذ كرده در آنها باقي مانده و بر سنگ
تأثير ميگذارند. اين تأثيرات ممكن است كه يا به صورت جذب در سنگ تبادل يوني و يا
دگرسان كردن سنگ و تجزيه آن جلوه كند.
حضور آب باعث سرعت در فرآيند تبلور دوباره بوده و حالت
كاتاليزور در فرآيندهاي دگرگوني دارد.
حتي اگر تمام شرايط مورد لزوم فراهم باشد زمان هم مثلاً
كانيها در كنار برخي سيالهاي فعال در حالت تبادل باشند باز هم در اثر گذر زمان در
اين سيستم بسته نيز به عنوان مثال حتي اگر شرايط دگرگوني ايجاد شده و فعل
انفعالاتي چون دگرساني و يا تعادل يوني صورت ميگيرد همچين گذر زمان باعث آزاد شدن
و ايجاد گازهايي چونCO2و H2O ميباشد كه فشار اين گازها خود عاملي
براي ايجاد تركهايي در سنگ ميگردد.
بسته به عوامل مؤثر در دگرگوني درجات دگرگون شدن سنگها
متفاوت است.
تغيير شكل كانيها در سنگهاي دگرگوني
در سنگهاي دگرگوني، تغيير شكلهاي مختلفي به وجود ميآيد.
سنگي كه تحت تأثير دما و فشارهاي همه جانبه قرار بگيرد ممكن است به صورتهاي زير
تغيير شكل دهد.
جهت يافتگي
در اثر فرآيندهاي فيزيكي جهت يافتگي اتفاق ميافتد. اگر نيروي اعمال شده در يك جهت و بيشتر از قدرت شكستگي باشد، دانههاي
بزرگتر به كوچكتر تبديل شده و بر روي سطوح لغزشي جابهجا ميشوند. و انتقال ماده و
جهت يافتگي اتفاق ميافتد.
در اين فرآيند كانيهايي كه حالت صفحهاي دارد مانند ميكاها
و يا آندسته كه حالت منشور مانند دارند مانند آمفيبولها در امتداد محور طويلشان
جهتدار ميشود و به حالت موازي كنار يكديگر قرار بگيرند:
هر گاه استرس و فشار روي يك قسمت از يك سنگ داده شود
كانيها در جهت جايي كه فشار كمتر است اجتماع ميكند و در آن قسمت رشد ميكنند. كه
اين فرآيند يا به وسيله سيالاتي كه دانهها را احاطه كردهاند، يا از طريق منتشر
شدن از طريق منتشر خارجي دانهها و يا انتقال درون شبكه تبلور آنها صورت خواهد
گرفت.
رشد بلورها :
در محيطهايي كه پديده دگرگوني اتفاق ميافتد و انرژي
حرارتي و شيميايي تغيير ميكند. باعث رشد بلورها در حالت جامد هم ميشوند كه اين
فرآيند به صورت رشد كانيهاي قبلي و يا رشد كانيهاي جديد و تغيير در كانيهاي قديمي
و ظهور اشكال جديد است.
درجات دگرگوني:
در واقع اصطلاحي است كه به منظور مشخص كردن شدت دگرگوني در
يك منطقه بكار ميرود.
دما و فشار معرف شرايط فيزيكي و دگرگوني و درجه دگرگوني
معرف اثر آنها ميباشد.
در دگرگوني، مجموعههاي مختلف كانيهايي با تركيب شيميايي
يكسان ولي در شرايط دمايي متفاوت به وجود ميآيد. و اين مجموعههاي متفاوت نشانگر
درجات دگرگوني از قبيل درجات ضعيف، متوسط و شديد ميباشد. مثلاً در درجات دگرگوني
ضعيف، مجموعه كانيها عمدتاً آبدار بوده و كانيهاي كربناته نيز ديده ميشود. ولي در
مجموعههاي درجات شديدتر آب و CO2 هم
وجود دارد. هرقدر سنگ، درجات دگرگوني بيشتري را تحمل كند اندازه كاني درشتتر ميشود.
چون در دماي زياد، انتشار مواد در حد بين دانهها به سرعت بيشتري انجام ميشود.
سه روش در تعيين درجات دگرگوني بكار ميرود
تعيين درجه دگرگوني بر حسب عمق:
در اين روش پوسته زمين را به سه منطقه داراي عمق كم، عمق
متوسط و عمق زياد تقسيم ميكنند:
الف) منطقه عمق كم: كه دما و فشار به ترتيب كم تا متوسط و
كم است.
ب) منطقه عمق متوسط: كه دما و فشار از منطقه قبلي بيشتر
است.
ج) منطقه عمق زياد: كه در آن هم دما و هم فشار بالا است.
تعيين درجه دگرگوني
بر حسب مناطق دگرگوني:
كه در آن به مناطق دگرگوني و حد مرزهاي آنها توجه ميشود.
تعيين درجه دگرگوني
بر اساس رخسارهاي دگرگوني:
در اين روش تعيين درجات دگرگوني به دليل تعدد رخسارهها و
زير رخسارهها آسان نيست و تا حدي با استفاده از نمودارها و دياگرامهاي مختلف و
مطالعات آزمايشگاهي و تحقيقاتي ممكن ميشود.
سنگهای دگرگونی
سنگهایی که از تغییر شکل سنگهای قبلی(رسوبی، آذرین و دگرگونی) به علت تغییر شرایط فیزیکی(دما و
فشار) یا شیمیایی در حالت جامد به وجود می آیند.
بطور کلی دگرگونی پاسخی است که هر سنگ در مقابل تغییرات
محیط شیمیایی یا فیزیکی بصورت تبلور مجدد و یا پدیدار شدن کانیهای جدید و تخریب بعضی
دیگر تجلّی می کند.
الف) حد زیرین:
مرز بین دیاژنز-هوازدگی با دگرگونی است که با ظهور
کانیهایی نظیر لومونتیت و لاوسونیت و ... مشخص می شود.
حد
و مرز آغاز دگرگونی در سنگهای مختلف متفاوت بوده و به ترکیب سنگ اولیه بستگی دارد.
ب) حد فوقانی:
این حد با ظهور سنگهای میگماتیت مشخص می گردد.
چند شکلی (پلی مورفیسم)
پدیده ای است که به موجب آن یک ماده ممکن است تحت شرایط
فیزیکی متفاوت به بیش از یک شکل متبلور شود.
اصولا شکلی از چند شکلی پایدار است که در شرایط فیزیکی خاص
نظم و آرایش اتمی آن در حد کمترین انرژی انجام شود.
برای تعیین شرایط فشار و دمای تشکیل سنگ، از نمودارهای
تغییر حالت چند شکلی ها استفاده می شود.
برای مثال چند شکلی آراگونیت- کلسیت که کلسیت در شرایط
حرارت و فشار معمول در سطح زمین متبلور شده ولی آراگونیت در درجه حرارت اتاق و
فشار زیاد به وجود می آید.
وجود آراگونیت در چشمه های آهکی و غارها به علت حضور
مقادیری از استرونسیوم و منیزیوم به حالت یونی است.
متداولترین
چند شکلی ها در سنگهای دگرگونی Al2Sio5 است که به نامهای
آندالوزیت(کانی فشار و درجه حرارت کم)، کیانیت (کانی فشار زیاد و درجه حرارت کم)و
سیلیمانیت(کانی فشار و درجه حرارت زیاد) معروفند.
واکنشهای ناکامل در حالت جامد
هالۀ واکنشی نشانۀ واکنشهای ناکامل (نیمه پایدار) بوده که
کانیهای ناپایدار در هاله ای از کانیهای پایدار قرار می گیرند. کانیهای اخیر در
نتیجۀ واکنش بین کانیهای مجاور به وجود می آیند.
سنگی که در زمان طولانی تحت تأثیر درجه حرارت و فشار قرار
گیرد به مجموعۀ کانیهای جدیدی که در شرایط تازه پایدار بوده و دارای کمترین انرژی
پتانسیل هستند، تبدیل می شود.
مجموعۀ کانیهایی است که شرایط تشکیل و پایداری آنها مشابه
هم بوده و از نظر شیمیایی و ترمودینامیکی با هم در تعادل می باشند.
برای مثال هر مجموعه پاراژنزی به صورت زیر نوشته می شود:
کوارتز + آنورتیت + گرونا + دیوپسید
علائم تعادل در سنگها
- مجموعۀ کانیهای پاراژنز با مرز مشخص
- بافت باید در نتیجۀ تبلور دوباره در سنگ دگرگونی به وجود
آید.
- عدم وجود نشانه های منطقه بندی شیمیایی
- عدم حالت جانشینی مانند حاشیۀ واکنشی یا علائم دگرسانی
در طول شکستگی های سنگ
- بافت گرانوبلاستیک
در تحولات دگرگونی بلور جدید ضمن رشد با کنار زدن یا از
بین بردن و یا جانشین شدن با مواد قبلی جای خود را باز می کنند.
عوامل مؤثر بر شکل کانی:
1- قابلیت انعطاف پذیری کانی در محیط جامد
2- بافت اولیۀ سنگ
3- فشارهای مختلف در محیط تشکیل سنگ دگرگونی
الف) سیستم باز:
در طی عمل دگرگونی ترکیب شیمیایی تودۀ سنگ تغییر کرده و
مقداری ماده به آن اضافه یا کم می شود.
- این نوع دگرگونی را آلوشیمیایی گویند که شایع ترین آنها
متاسوماتیسم است.
ب) سیستم بسته:
اگر
در طی عمل دگرگونی ترکیب شیمیایی سنگ تغییر نکند و ثابت باقی بماند این نوع
دگرگونی را ایزوشیمیایی یا توپو شیمیایی گویند.
- سیستم بسته ای واقعی وجود ندارد بلکه حالتی نسبی است.
- برای مثال هالۀ دگرگونی توده های نفوذی هووالد در داخل
شیستهای استیژ
عوامل دگرگون ساز
الف) عوامل فیزیکی:
مهمترین عوامل فیزیکی فشار و درجه حرارت است که هر کانی در
فشار و درجه حرارت معینی تشکیل و در شرایط جدید ناپایدار بوده و برای رسیدن به
شرایط تعادلی جدید به کانیهای دیگری تبدیل می شود.
ب) عوامل شیمیایی:
شامل
سیالاتی نظیر آب، مواد محلول در آب و سیال گازی می باشد.
- حضور آب، سرعت تبلور مجدد کانیها را افزایش می دهد و در
واقع نقش کاتالیزور دارد.
ج) زمان:
در
طی زمان لازم، فرایندهای دگرگونی به سمت کامل شدن و ایجاد تعادل ترمودینامیکی پیش
می روند.
فشار همه جانبه
فشاری است که به طور یکسان از هر طرف به یک نقطه وارد می
شود.
الف) فشار هیدروستاتیک:
فشار آب بر روی یک نقطه که معادل وزن ارتفاع آب در بالای آن نقطه است.
ب) فشار لیتواستاتیک: این
فشار ناشی از وزن سنگهای فوقانی است و از رابطۀ زیر به دست می آید:
فشار لیتواستاتیک، Z عمق
، g شتاب ثقل و d چگالی سنگها است.
عملکرد فشار لیتواستاتیک:
- ماده را متراکم و وزن حجمی را زیاد می کند.
- با افزایش تراکم، سرعت عبور امواج زلزله سریعتر می گردد.
- درجه حرارت ذوب کانیها و سنگها را افزایش می دهد.
فشار وارده بر سنگها در بعضی جهات بیشتر از جهات دیگر است.
این فشار 2000 تا 3000 هزار بار بیشتر از فشار لیتواستاتیک است.
عملکرد فشار جهت دار:
- تورق جدید در سنگها
- گسیختگی و شکستگی (سنگهای شکننده)
- چین خوردگی (تغییر شکل پلاستیک)
فشاری که مواد فرار موجود در منافذ یا شکافهای ریز سنگها
بر سنگ اعمال می کنند.
عملکرد فشار سیالات، همانند فشار لیتواستاتیک است.
رابطۀ بین فشار سیالات و لیتواستاتیک:
الف)Pf>pl : ایجاد
شکستگی در سنگها
ب) Pf=pl : رابطۀ
بین عمق و فشار لیتواستاتیک برقرار است.
ج) Pfl: در
اعماق زیاد در دگرگونی درجات شدید مانند رخسارۀ گرانولیت و اکلوژیت مشاهده می شود.
- این پدیده را می توان ادغامی از عملکرد فشار جهت دار و
فشار سیالات در نظر گرفت.
- کانی تحت تأثیر فشار جهت دار در جهت بیشترین فشار(پر
انرژی)، انحلال و در جهت عمود بر آن رشد و تبلور می یابد.
- در اثر انحلال ناشی از فشار کانیهایی مانند کوارتز که به
پهن و مسطح تغییر شکل می یابند.
*
جریان حرارتی عبارت از میزان گرمایی است که در
واحد زمان از سطح زمین خارج می شود.
*
این جریان در نقاط مختلف زمین متفاوت بوده بطوریکه
در اقیانوسها بیشتر از قاره ها است.
*
در اقیانوسها محورهای برآمدۀ وسط آنها جریان
بیشتری داشته و در امتداد گودالها به حداقل می رسد.
عملکرد درجه حرارت در دگرگونی
1- منظور از دگرگونی درجات شدید، بیشتر افزایش درجۀ حرارت
است تا فشار
2- پختن آجر در کوره های آجرپزی در نتیجۀ اقزایش حرارت،
نوعی دگرگونی حرارتی است که نظیر آن درنتیجۀ حرکت گدازه ها در سطح زمین به وقوع می
پیوندد.
3- بسیاری از واکنشهای دگرگونی در درجۀ حرارت زیاد و در
اعماق زمین اتفاق می افتد.
4- گرما
موجب تحرک مواد سیال شده که نقش مهمی را در دگرگونی به عهده دارد به ویژه در
دگرگونی مجاورتی که موجب خشک شدن رسوبات در نقاط مجاور تودۀ نفوذی شده و نفوذ همین
آب در نقاط دیگر موجب دگرگونی هیدروترمال می شود.
5- در سنگهای درونی زمین به علت گرمای دریافتی دارای خاصیت
انعطاف پذیری بیشتری بوده و تحت تأثیر فشار جهت دار حالت خمیری پیدا کرده که
درایجاد تغییر شکلها و دگرگونی های ناحیه ای اهمیت بسیاری دارد.
منطقۀ سطحی (اپی زون)
- بالاترین زون دگرگونی
- درجه حرارت کم تا متوسط (300) <
- فشار هیدرواستاتیک کم
- فشارجهت دار شدید و موجب خرد شدگی
- فعالیت دگرسانی شیمیایی با حضور آب زیاد و در نتیجه
تشکیل سیلیکاتهای آبدار و کربناته
- سنگهای اصلی: اسلیت، فیلیت، سریسیت شیست،کلریت شیست
- سطح تماس توده های آذرین با سنگهای مجاور مشخص وهمراه با زون برشی
منطقۀ میانی (مزوزون)
- عمق متوسط، درجه حرارت حدود 300 تا 500 درجه سانتیگراد
- فشار هیدرواستاتیک و جهت دارمتوسط
- بسیاری از شیستها و بعضی آمفیبولیتها در این منطقه به
وجود می آید.
- سطح تماس توده های آذرین با سنگ مجاور ناگهانی تا تدریجی
منطقۀ عمیق (کاتازون)
- پایین ترین عمق دگرگونی در داخل زمین
- درجۀ حرارت بین 500 تا 700 درجه سانتیگراد
- فشار هیدرواستاتیک زیاد و حرکات خشک شدگی کم یا هیچ
- سطح تماس توده با سنگهای مجاور نامشخص
- فعالیت متاسوماتیسم کم یا هیچ
- سنگهای حاصله آمفیبولیتهای درجۀ شدید، گنیس و ...
اقسام دگرشکلی
الف) دگرشکلی الاستیکی:
جسم پس از برداشت نیرو، شکل و اندازه اولیه خود را بدست آورد. مانند عبور امواج
زلزله در زمین
ب) دگرشکلی پلاستیک:
وقتی مقدار نیرو از حد خاصی تجاوز کند جسم به حالت اولیه خود باز نمی گردد.
ج) دگرشکلی شکننده:
حالتی که نیرو بیش از مقاومت نهایی جسم بوده و می شکند.
1- کششی: افزایش حجم ماده، مانند ساخت سوسیسی
2- فشردگی: کاهش حجم و ایجاد چین خوردگی
3- لغزشی(برشی): تغییر شکل بدون تغییر حجم با افزایش فشار
همه جانبه، سنگ تدریجا از حالت شکنندگی خارج و به صورت شکل پذیر در می آید.
عملکرد استرسهای متفاوت در رفتار سنگ ،تحت فشار همه جانبه
1- در فشار همه جانبۀ یک اتمسفر: با افزایش استرس در جهت
قائم، سنگ رفتاری شکننده دارد(a).
2- در فشار همه جانبۀ 5/3: مانع گسترش شکستگی کششی ولی
باعث سهولت شکستگی لغزشی می شود(b).
3- در فشار همه جانبه در حد معین: دگرشکلی الاستیک و در
نهایت حالت خزش(c) بوجود
می آید.
5- با افزایش فشار همه جانبه بیشتر دگر شکلی پلاستیک داریم(d).
عوامل مؤثر در تغییر شکل سنگها
1- فشار: با افزایش فشار همه
جانبه، مقدار جریان جامدو مقاومت شکنندگی سنگ زیادتر می شود.
2- درجۀ حرارت:
افزایش درجه حرارت باعث تسریع تغییر شکل و حالت پلاستیکی سنگها می شود.
3- زمان: هرقدرنیروی وارد بر
سنگها کم، ولی در زمان طولانی اثر نماید، مقاومت سنگها زیاد می شود برای مثال
پدیدۀ کریپ
4- محلولها: وجود خلل و فرج در
سنگها که حاوی مواد محلول می باشد موجب سهولت تغییر شکل شده و به ویژه در تبلور
دوبارۀ کانیها اهمیت بسزایی دارد.
5- عامل غیر یکنواختی سنگ:
اگر سنگهای لایه لایه تحت تأثیر استرس قرار گیرند در سه جهت فضایی بطور ناهماهنگ
عمل کرده و موجب تغییر شکل می شوند.
تغییر شکل کانیهای سنگ
1- تغییر شکل الاستیک: ردیفهای
اتمی تغییر شکل پیدا کرده و فاصله بین اتمی آنها کوچکتر و بزرگتر می شود.
2- تغییر شکل پلاستیک:
الف) لغزش انتقالی:
این تغییر شکل با لغزش در جهت بلور شناسی صورت گرفته و در نتیجه شکل خارجی بلور و
بافت سنگ تغییر کرده و کانی جدیدی به وجود نمی آید.
ب)لغزش دوقلویی یا ماکلی:
بخشی از ساختمان نسبت به بخش مجاور جابجا شده ولی به حالت متقارن باقی می ماند.
مانند ماکل تکراری در پلاژیوکلاز و کربناتها
اقسام دگرشکلی ها در سنگهای دگرگونی
الف) جهت یافتگی فیزیکی (کاتاکلاستیک):
اگر استرس اعمال شده بر سنگ در یک جهت بیشتر از قدرت
شکستگی سنگ باشد، سنگ به صورت یک ماده شکننده گسیخته می شود و میلونیت از نمونۀ
بارز آن است.
ب) جهت یافتگی شیمیایی:
بر اثر انتقال ماده یا جهت یافتگی برتر کانیها در نتیجه
فرایندهای شیمیایی کانیهای صفحه ای مانند میکاها (فابریک لپیدوبلاستی) و منشوری (فابریک
نماتوبلاستی) مانند آمفیبولها در امتداد محور تحویل خود جهت دار شده و کمابیش به
موازات هم قرار می گیرد.
راههای انتشار ماده از محل پر انرژی (ناپایدار) به کم
انرژی (پایدار)
1- از خلل شبکه
2- از قشر خارجی دانه ها
3- از طریق سیالات احاطه کننده
مکانیسم جهت یافتگی دانه های سازندۀ سنگ
در یک محیط تکتونیکی
الف)دگرشکلی پلاستیک در مقیاس شبکۀ تبلور
ب)پیدایش هسته های تبلور و رشد دانه ها در جهت معین
ج)چرخش کانیهای مختلف البعد و مقاوم
د)جریان
تراوشی یا انحلال بر اثر فشار
رشد بلور درحالت جامد
رشد بلورها در حالت جامد پاسخی در جهت کاهش انرژی کل محیط
است و در مجموع شامل:
- پیدایش نطفه کانی های نوظهور و رشد آنها است که این کانی
ها در شرایط جدید پایدارتر هستند.
- تغییر یا تنظیم حدود کانیهای قدیمی و ایجاد اشکال جدید
که از نظر اندازه و فرم پایدارترند.
حالتهای فوق به این طریق انجام شدنی است:
- افزایش دما:
برای مثال تشکیل مجموعۀ کریستالوبلاستی
- واکنشهای شیمیایی: برای
مثال رشد یک متاکریست بر اثر واکنش شیمیایی
*-* رشد تراوشی
* در این حالت بلورها در فضای
خالی داخل سنگ تشکیل می شوند.
*فضای خالی ممکن است
اولیه ( در یک ماسه سنگ دانه درشت) یا ثانویه در نتیجۀ فشارهای جهت دار به وجود
آید.
*برای مثال: ایجاد
ساخت نواری و عدسی ها یا نوارهای کوارتز در میکا شیستها
*-* رشد کنکرسیونی
*در این حالت فضای رشد
بلورها با کنار زدن بلورها و مواد مجاور تأمین می شود.
*نیروی تبلورکانیها
باعث خرد شدن و کنار زدن می گردد.
*در تشکیل نطفه یک
بلور جدید شرایط فیزیکی-شیمیایی و محیط فوق اشباع از ماده لازم است.
*اصولا ساخت چشمی در
نتیجۀ این رشد به وجود می آید.
*-* رشد جانشینی
* در این حالت ، کانی جانشین
حجمی می شود که قبلا به وسیلۀ کانی دیگری اشغال شده که این مسألۀ بسیار پیچیده ای
است.
* در فشار ثابت با افزایش
درجه حرارت سیلیماتیت جانشین دیستن می شود.
* در دگرگونی پیش رونده: به
علت حجم کمتر جانشینی معمولا به ندرت اتفاق می افتد.
* در دگرگونی قهقرایی: بیشترعکس این پدیده به چشم می خورد
برای مثال جانشینی کلریت به جای گرونا و...
* از پدیده های جانشینی وجود
انکلوزیون و ساخت پوئی کیلوبلاستیک می باشد.
اصولا پورفیرو بلاستها نسبت به کانیهای زمینه، دارای
استحکام بیشتر و در نتیجه در مقابل تغییر شکل مقاومت زیادتری ازخود نشان می دهند.
رابطۀ بین فولاسیون زمینه و دانه های پورفیرو بلاست:
الف) رشد پورفیروبلاستها بعد از حادثۀ تکتونیکی:
- پورفیروبلاست
دارای بافت پوئی کیلوبلاستی است.
- شیستوزیتۀ داخلی
و خارجی هم جهت و در یک امتداد و حادثۀ تکتونیکی بعد از رشد اتفاق نیفتاده است.
ب)انکلازیون پورفیروبلاست نشانۀ دو دگرگونی:
- تفاوت شیستوزیته
داخلی و خارجی
- رشد
پورفیروبلاست قبل از شیستوزیته خارجی
ج) پورفیروبلاستهای همزمان با تکتونیک:
- انکلوزیونهای
موجود در پورفیروبلاست حالت تاب خورده داشته و چرخش آنها در ضمن رشد به صورت گلوله
برفی می باشد.
A) با ابعاد محدود و محلی:
مجاورتی، اصابتی
B) در مقیاس بزرگ و قابل نقشه برداری: ناحیه ای، تدفینی، کف
اقیانوسها
- به تشکیل دهانه
یا بر جستگی در محل برخورد (شبیه برخورد قطرۀ آب به سطح زمین)
- ایجاد امواج
ضربه ای و تشکیل مخروطهای خرد شدگی
- تشکیل کانیهای
فشار بالا مانند کوئزیت و استی شوویت
جز
دگرگونی های اصابتی، سایر اقسام دگرگونی با همدیگر و با حرکت صفحات لیتوسفری زمین
در ارتباط می باشند.
نوعی از دگرگونی دینامیکی که بصورت ساختمانهای دایره ای
شکل در نتیجۀ برخورد سنگهای آسمانی یا نتیجۀ انفجارهای هسته ای بوجود می آید.
نشانه های دگرگونی اصابتی
- تشکیل دهانه یا
بر جستگی در محل برخورد (شبیه برخورد قطرۀ آب به سطح زمین)
- ایجاد امواج
ضربه ای و تشکیل مخروطهای خرد شدگی
- تشکیل کانیهای
فشار بالا مانند کوئزیت و استی شوویت
دگرگونی مجاورتی
*این دگرگونی دارای
دامنۀ محدود و منجر به تشکیل سنگهای دگرگونی در مجاورت توده های نفوذی می شود.
*عوامل
مؤثربراین دگرگونی:
دما،
ترکیب شیمیایی تودۀ نفوذی و سنگهای میزبان و نوع سیالاتی که از ماگما خارج می شوند.
*غالبا در دگرگونیهای
مجاورتی هورنفلس به وجود می آید.
*هالۀ دگرگونی، حالت
منطقه بندی است که نتیجۀ تغییرات بافتی وکانی شناسی می باشد و ضخامت آن بستگی دارد
به:
الف) وضع هندسی تودۀ
نفوذی: حجم، نوع تودۀ مذاب، عمق استقرار
ب) سنگ میزبان: نوع،
دما، وضع لایه بندی، سیالات(آب و...) و تراوایی آن
مشخص بودن هالۀ دگرگونی بستگی به عمق تودۀ نفوذی دارد
بطوریکه در اپی زون یا مزوزون هاله های منطقه ای جالبی بوجود می آیند ولی ضخامت
کمتری خواهند داشت.
دگرگونی دینامیکی
این دگرگونی در ارتباط با سطوح گسلی بزرگ یا روراندگی های
مهم قابل مشاهده است.
ذوب مالشی یا اصطکاکی:
سنگها تحت تأثیر حرکات مکانیکی ممکن است به علت گرمای
اصطکاک، تبلور مجدد یافته و نیز گاهی ذوب شده و تشکیل سنگهای پسدوتاکی لیتی را دهد.
گوژ گسلی:
بر اثر فرسایش و تخریب سریع برش گسلی و تبدیل آن به مادۀ
رسی که در آن قطعات درشت پراکنده اند، گوژ گسلی به وجود می آید.
نوع سنگ میزبان پیرامون گسل:
1- سنگهای توده ای شکل و
مقاوم(کوارتزیت و گرانیت و...): تشکیل میلونیت
2- سنگ میزبان از نوع شیل، اسلیت یا شیست: تشکیل فیلونیت
دگرگونی ناحیه ای
*
وسعت و گسترش زیاد و خاص نوارهای کوهزایی
*
همزمان با تکتونیک (سن تکتونیک)
*
دارا بودن فابریک آنیزوتروپی (فولیاسیون،
شیستوزیته و ...)
*
درجات دگرگونی مختلف
*
لازمۀ ایجاد آن تغییرات فشار جهت دار و درجه
حرارت
در گسترش این نوع دگرگونی وضعیت هندسی صفحات، سرعت و میزان
همگرایی آنها، نوع صفحات و فرایندهای حرارتی صادره از آستنوسفر و لیتوسفر مؤثر است.
در گسترش این نوع دگرگونی وضعیت هندسی صفحات، سرعت و میزان
همگرایی آنها، نوع صفحات و فرایندهای حرارتی صادره از آستنوسفر و لیتوسفر مؤثر است.
مناطقی را که می توان با کمک کانیهای ردیاب مشخص و حتی
نقشه برداری کرد.
در سنگهای پلیتی بوسیلۀ تیلی زونهای زیر به ترتیب از درجه
ضعیف به شدید ارائه گردید:
-
کلریت
-
بیویت
-
گرونا
-
استروتید
-
دیستن
-
سیلیمانیت
-
عامل
این دگرگونی درجه حرارت و فشار ناشی از وزن طبقات فوقانی
-
عدم ارتباط با کوهزایی و توده های نفوذی
-
محفوظ ماندن ساخت اولیه سنگ و تغییر ترکیب
کانی شناسی
-
فقدان
ساخت جهت دار و فابریک آنیزوتروپی نشانۀ فشار همه جانبه
-
تبلورکانیهای جدید بموازات لایه بندی اولیه
-
این دگرگونی در مجاورت ریفتهای داخل اقیانوسی
دیده می شود و دارای وسعت و گستردگی زیادی است.
-
نوع سنگهای دگرگونی شامل شیست سبز، سرپانتیت و
ندرتا آمفیبولیت می باشد.
-
عدم وجود رخسارۀ پرهنیت- پومپله ایت در بین
رخسارۀ زئولیت و شیست سبز به دلیل عملکرد ناچیز فشار در این نوع دگرگونی است.
آب دو درجه با Ph نزدیک
به 8 پس از نفوذ در داخل شکستگی ها به جوش آمده و همراه با افزایش دما و انحلال
گازهای So2 تدریجا
حالت اسیدی پیدا می کند و باعث دگرسانی کانیها و ورود عناصر بصورت محلول در آب
دریا می شود.
فعل و انفعالاتی است که بین سیالات داغ با سنگهای اطراف
انجام می شود و به موجب آن بعضی از مواد این سیالات به سنگ مجاور وارد و بعضی دیگر
از آن خارج شده و موجب تشکیل کانیهای جدید می گردد که به آن دگرگونی یا دگرسانی
هیدروترمال می گویند.
انواع دگرسانی
متاسوماتیسم
الف) انتشاری: مواد سازنده در بین حفره های ساکن در جهتی
که تمرکز آن کم باشد منتشر می شود.
ب) تراوشی: مواد در حفره هابصورت محلول حرکت نموده و در
سنگهای اطراف نفوذ می کند.
دگرسانی فینیتی شدن
پدیده ای است که در اطراف توده های نفوذی کربناتیتی صورت
گرفته و ناشی از نشت سیالات از این نوع ماگما به سنگهای اطراف بوده که گروههای
فلدسپات حالت پایدار و گروههای کوارتز حالت ناپایدار داشته و حمل می شوند و به جای
آن حفراتی باقی می ماند که سنگ حاصل را اپی سینیت گویند.
وقتی یک تودۀ ماگمایی با حضور سیالات خود باعث تغییرات و
تحولات خاصی نظیر تشکیل کانیهای آبدارتر، تغییر در فرم و شکل کانیها وسرانجام در
ترکیب آنها می شود، به این نوع دگرگونیاتومتامرفیسم گویند.
در صورتی که حادثه دگرگونی پایانی از نظر شدت یا مدت برای
محو کردن فابریکهای دگرگونی و ترکیب کانی شناسی آن کافی نباشد، می توان به وجود
دگرگونی چند گانه پی برد.
الف)پیش رونده: دگرگونیهایی که در آن شدت دگرگونی در مراحل
بعدی زیادتر باشد.
ب)پس رونده(قهقرایی یا دیافتورز): دگرگونیهایی که شدت
دگرگونی بعدی کمتر از اول باشد که تشخیص آن آسان است.
در این نوع چند دگرگونی حضور آب الزامی است و اساسا در
مناطق خرد شدن و گسل خورده با سهولت صورت می گیرد.
