GaPs.ir - Geology and Petroleum Science - pisoid‏

اختلاف بين اووئيدها و پيزوئيدها علاوه بر اندازه آنها، در چگونگي تشكيل آنها نيز مي باشد. دو نوع پيزوئيد به نام هاي پيزوئيد جلبكي و پيزوئيد كاليچي شناخته شده اند.

پيزوئيدهاي جلبكي (آنكوليت) در محيط هاي كم عمق دريا با درجه شوري بالا تشكيل مي شوند. پيزوئيدهاي كاليچي (پيزوئيد وادوز) در مناطق نيمه خشك و بالاي سطح ايستابي تشكيل مي گردد.

آنكوئيدها (Oncoid)

نام آنكوئيدها را براي ذراتي با خصوصيات زير پيشنهاد نمود:

تجمعات غيرمتمركز يا لامينه هاي كم و بيش متمركز، نه لزوماً گرد شده و گاهي كشيده آهكي سخت شده با مرزهاي مشخص و واضح.

 اگر چه Hime تشكيل آنكوئيدها را به فعاليت هاي پيشرونده كلني هاي باكتريايي نسبت داد ولي تئوري (Pia, 1927) كه آنها را برجاي گذاري كربنات بوسيله جلبك ها مي دانست امروزه بطور وسيعي تشريح گشته است.

ذراتي كه در جدول 13 آنكوئيدهاي ميكروليتي ناميده شده است به همان خوبي آنكوئيدهاي جلبكي ناشي از فعاليت استروماتوليت ها تعلق دارد. زيرا آنكوئيدهاي اسكلتي (Riding, 1977) يا انكوئيدهاي سيانوفيدا شامل ساختمان هاي با منشاء زيستي لامينه تشكيل شده بوسيله جلبك هاي ميكروسكپي است.

اين افزودن با منشاء زيستي بوسيله دو راه ايجاد مي گردد:

1- چسبيدن ذرات رسوب به سطح لزج پوسته رشته­هاي جلبكي

2- برجايگذاري و ريزش CaCo3 در پوسته­هاي لزج آهك بدون ساختمان يك اسكلت حقيقي

تركيب آنكوئيدها:

معمولاً شامل ميكريت هاي خيلي دانه ريز ميكروليتي و ذرات تخريبي به اندازه ماسه و سيلت هستند كه البته اينها در آنكوئيدهاي بزرگتر مهم هستند. علاوه برلايه هاي كربناته، لايه هاي هيدروكسيد آهن نيز ديده شده است.

مطالعات بر روي آهك هاي پزدوشواگريندار پرمين بالايي آلپ نشان مي­دهد بيش از 50% تركيب آنكوئيدها كلسيت، دولوميت كمتر از 10%، كوارتز و كلوئيد بين 25ـ10%، سريسيت كمتر از 25% و البته گوتيت و پیريت مي­توانند حضور داشته باشند.

شكل انكوئيدها:

شكل انكوئيدها به عوامل زير بستگي دارد:

1- حضور هسته­هاي خوب توسعه يافته (گرد شده )، معمولاً شكل هسته كم و بيش در آن تاثير دارد. اگر هسته­ها وجود نداشته باشد يا خيلي كوچك باشد، سيانوفيسه مي­توانند آنكوئيدها را بوسيله رشد متمركز تشكيل دهند.

2- شكال رشد تالي يا تالوس جلبك ها بوسيله طرح دو شاخه اي رشته هاي جلبکی سیانوفیسه آ مشخص مي گردد (Golubic and Fischer, 1975).

3- نوعي خود برگشتگي زياد در آنكوئيدها كه ممكن است لايه­هاي ناصافي ايجاد نمايد (Ginsbarg, 1960).

4- اثر فرسايش در طي حمل و نقل از محيط هاي كم عمق به محيط هاي عميق تر.

برطبق نظر Loganetal, 1966 and Radwanski & Szulczewski, 1964 سه گروه آنكوئيدها برحسب شكل مي تواند تشخيص داده شود:

TypeC ـ لايه ها بطور متحدالمركز در اطراف هسته تشكيل مي گردد و شكل آنكوئيد بستگي به شكل هسته دارد.

Type R ـ آنكوئيدهاي گنبدي شكل كه سرعت رشد در همه جا يكسان نيست.

Type I ـ رشد معمولي آنكوئيد از يك طرف قطع مي شود قطعه جابجا مي شود سپس فرسايش و انحلال وارد عمل مي شوند، آنكوئيد ثانويه بر روي سطح فرسايش يافته آنكوئيد اوليه رشد مي كند.

طبقه بندي آنكوئيدها:

آنكوئيدها ممكن است براساس منشأ و اندازه و شكل طبقه بندي شوند.

گروههاي ژنتيكي اصلي عبارتند از :

1- آنكوئيدهاي جلبكي :

الف- سيانوفيدا فسیه آ و بندرت کاروفسیه آ، انواع قدیم آنكوئيدهاي Rothpletzella در سيلورين و دونين(Flugel and Wolf, 1969)، آنكوئيدهاي nella Girva در كربونيفر و پرمين (Obrhe,1977).

ب- ردوفيتا، آنكوئيدهاي عهد حاضر تشكيل شده به وسيله كوراليناسه آ، ردوليت Rhodolites ناميده مي شود. شكل و ساختمان داخلي Rhodoids‌ به وسيله انرژي كنترل مي شود. Rhodoids ‌با انرژي بالا به وسيله تالي لامينه و كروي با تنوع زياد جلبكي مشخص مي شوند.

2- آنكوئيدهاي با منشأء زیستی جلبكي  -  فرامينيفري:

پوشش هاي لايه­اي با منشأ زيستي در اطراف يك هسته.

Catalov, 1970 اصطلاح Zoophyyic-Oncoid را ارائه نموده است.

3- آنكوئيدهاي ميكريتي:

الف- پوشش به وسيله جلبك­هاي غير فسيل شده

ب- چسبيدن ذرات ميكريت به سطح جلبك

ج- افزايش ميكريتي شدن بوسيله سوراخ كردن جلبك، قارچ­ها و غيره

 اندازه آنکوئیدها:

Kutek and Rodwanski, 1965 آنكوئيدها را بر حسب اندازه به 3 نوع تقسیم می نمایند:

به ميكروآنكوئيدها: كمتر از اندازه 2/. سانتيمتر (بدون ساختمان داخلي)

پدوآنكوئيدها: بین 2/. تا 1 سانتيمتر

ماكروآنكوئيدها: بيش از 1 سانتيمتر

علاوه بر فاكتور هاي غير ارگانيك مثل اندازه­ی هسته، انرژي آب و غيره، به نظر مي رسد اندازه آنكوئيدها به طور اساسي به توانايي جلبك ها در چسبيدن به رسوبات وابسته باشد. اين مسئله در بررسي آنكوئيدهاي آركئوليتوتامنيم، آنكوئيدهاي ژيروانلا و آنكوئيدهاي آركئوليتوفيلوم پرمين جنوب آلپ و تركيه نشان داده شده است.

يكي از مشكلات در مورد آنكوئيدها تشخيص آنها از ديگر قطعات گرد است.

براي مثال:

1- جداسازي آنكوئيدها از اُاُئيدهاي بزرگ وقتي كه آنكوئيدها يك ساختمان داخلي متحدالمركز را نشان مي­دهند.

2- گاهي تشخيص آنكوئيدها  و تجمعات دانه اي مثل لومپ هاي جلبكي مشكل مي گردد.

Ginsbur, 1960، Gebelein, 1969، Monty,1967 و همینطور Pratt, 1979 ندول های جلبكي غير فسيلي شده را از محيط هاي كم عمق با شوري كم يا معمولي گزارش نموده اند و حفظ آنها در محيط هاي عهد حاضر مي تواند براي آنكوئيدهاي آهكي كه از پركامبرين تاكنون شناخته شده اند، مشابه باشد.