GaPs.ir - Geology and Petroleum Science - درباره ژئوتوریسم

درباره ژئوتوریسم:

ژئوتوریسم (Geotourism) یکی از رشته های کردشگری وابسته به طبیعت است است که به معرفی پدیده های زمین شناسی به گردشگران با حفظ هویت مکانی آنها می پردازد. ژئوتوریسم از علوم مختلف زمین شناسی کمک می گیرد و علاقمندان به طبیعت و پدیده های زمین شناسی را برای بازدید از جاذبه های زیبای زمین دعوت می کند.

ژئوتوریسم یا گردشگری زمین شناسی امروزه مخاطبان وسیعی پیدا کرده است. مخاطبان ژئوتوريسم نه تنها متخصصان و کارشناسان زمين شناسى، بلکه گردشگران عادى و علاقمندان طبيعت هستند. در جريان فعاليت‌هاى ژئوتوريسمى، بازديدکنندگان ضمن بازديد از پديده‌هاى زيبا و ويژه زمين شناسى، با مبانى پيدايش آنها آشنا شده اهميت وجودى آنها را در‌مى‌يابند. يکى از ويژگى‌هاى پديده‌هاى زمين شناسى که موجب برترى نسبى آنها بر پديده‌هاى اکوتوريسمى مى‌شود، اسرارآميز بودن و پيچيده بودن مباحث زمين شناسى براى افراد عادى است. واژه زمين شناسى براى اغلب مردم يادآور پديده‌هاى باشکوه، بزرگ و اسرارآميزى چون آتشفشان، زلزله، شهاب سنگ، دايناسور، فسيل، دوره‌هاى زمانى ميليونى و ... است. لمس اين مفاهيم يا مفاهيم وابسته به آنها که در جريان برنامه‌هاى گردشگرى زمين شناسى امکانپذير است، جذابيتى شگرف براى بازديدکنندگان ايجاد مى‌نمايد.

يکى از مباحث مهمى که در ژئوتوريسم اهميت زيادى دارد، موضوع آموزش و اطلاع رسانى است. هدف از اين مبحث آشنا ساختن همگان به خصوص کودکان و نوجوانان با ميراث زمين شناسى و پديده‌هاى مختلف علوم زمين به منظور جلب همکارى عمومى در حفظ اين آثار و استفاده بهينه و صحيح از اين منابع است.

ژئوتوريسم علاوه بر مزايايى که از نظر درآمدزايى مستقيم و غيرمستقيم به واسطه جذب گردشگر دارد، در ايجاد اشتغال بين دانش‌ آموختگان علوم زمين و همچنين ساکنان مناطق داراى سايت‌هاى زمين شناسى بسيار موثر است. ايجاد مشاغل جديد تحت عنوان راهنمايان زمين شناسى (Geoguides) و نگهبانان زمين شناسى (Geoguards) از اين جمله‌اند.

Geoguide زمين شناسى است که با گذراندن دوره‌هاى آموزش اصول راهنمايان جهانگردى و همچنين آشنا بودن با پديده‌هاى زمين شناسى ايران در خدمت گروه‌هاى گردشگرى قرار مى‌گيرد. وظيفه اين راهنما ارائه توضيحات علمى و توصيف پديده‌هاى زمين شناسى براى گردشگران و پيشبرد اهداف آموزشى تعريف شده است. اين راهنما مى‌تواند بصورت دائم در منطقه حضور داشته باشد و به گروه‌هاى مراجعه کننده خدمات بدهد. در اين صورت بايد در ژئوپارک مورد نظر دفترى براى استقرار وى در نظر گرفته شود. همچنين راهنما مى‌تواند بر اساس برنامه گرو‌ه‌هاى گردشگرى، در مناطق مختلف آنها را همراهى نمايد.

Geoguard زمين شناسى است که در محل ژئوپارک مستقر بوده و ضمن آگاهى کافى از ويژگى‌هاى پديده مورد نظر، وظيفه حراست از محدوده ژئوپارک را انجام مى‌دهد. Geoguard مى‌داند که چه عواملى بر پديده مذکور آثار منفى مى‌گذارد و در جهت جلوگيرى از اين آسيب‌ها تلاش کرده و اين آثار منفى را در ابتداى بازديد براى بازديدکنندگان نيز تشريح مى‌نمايد. Geoguard در تمامى مراحل بازديد گروه را همراهى نموده و از آسيب‌هاى احتمالى وارده به پديده‌ها توسط بازديدکنندگان جلوگيرى مى‌کند.

ژئوسايت:

مکانى که داراى يک پديده کمياب و ارزشمند زمين شناختى است را ژئوسايت مى نامند.اين نقاط بايد ارزش هاى زيبايى شناسى و علمى داشته و امکان بازديد از آن براى همگان فراهم باشد.

براساس cowie &wimbeldon  1994 : ژئوسايت ها مکان هايى داراى نمونه هاى شاخص از تاريخ زمين شناختى ،فرآيندهاى  برجسته زمين شناختى که در توسعه اشکال زمين موثر بوده اند،اشکال و فرم هاى زمين شناختى برجسته و شاخص هستندکه از نظر زمين شناسى ارزش جهانى دارند.

ژئوسايت ها نقاط منفردى هستند که مى توانند هدف بازديد ژئوتوريست ها باشند.همچنين گروهى از ژئوسايت ها را مى توان در گستره يک ژئوپارک يافت.

ژئوپارک:

يونسکو تعريف کوتاه و روشنى براى ژئوپارک که خود آن را ابداع کرده دارد:

گستره اى با مرزهاى کاملاً‌ آشکار و پهنه کافى که در برگيرنده چند پديده زمين شناختى کمياب و برجسته بوده و در آن گستره جاذبه هاى طبيعى تاريخى و فرهنگى ارزشمند نيز يافت مى شود. اين گستره بايد از برنامه هاى مديريت گسترش و بهره بردارى و طرح هاى حفاظتى برخوردار باشد و توان بالا بردن سطح اقتصادى جامعه محلى و جذب همکارى هاى مردمى را دارا مى باشد.

واژه نوين ژئوپارک را يونسکو پديد آورد. اين واژه از دو زيرواژه geological (وابسته به زمين شناسى) و park (پارک در مفهوم کلى) است. اين واژه به روشنى تمرکز و تاکيد بر ماهيت و ارزش زمين شناختى يک گستره دارد.

ژئوپارک ها اهداف گسترده اى را دنبال مى کنند: توسعه اقتصادى جامعه محلى از راه گسترش ژئوتوريسم تبيين ارزش واصالت زمين و طبيعت انديشه همگان، جلب مشارکت همگانى در حفاظت و نگهدارى ميراث زمين شناختى و بالابردن دانش و آگاهى مردم در مورد علوم زمين از جمله موارد راهبردى در انديشه برپاکنندگان شبکه ژئوپارک ها است.

اولين حرکت ها در رابطه با توجه و حفاظت از ژئوسايت ها و ميراث زمين شناختى توسط سازمان ها و گروه ها و انجمن ها (از قبيل: IGCP, IUGS and the council of Europe progeo Malvern Group UNESCO Division of earth sinces) صورت گرفت. اما شايد بتوان ديدار و گفتگوى Nicolas zouros يونانى وGuy Martini  فرانسوى در خلال کنگره بين المللى زمين شناسى در چين (سال 1997 ميلادى) را نقطه عطف تشکيل شبکه ژئوپارک ها اروپايى و پس از آن شبکه ژئوپارک هاى جهانى داشت. اين دو امروزه نقش مهمى در موضوع ژئوپارک ها در جهان به عهده دارند.

شبکه ژئوپارک هاى جهانى با پشتيبانى يونسکو، در سال 2004 ميلادى شکل گرفت و 17 ژئوپارک از اروپا به همراه 8 ژئوپارک از چين نخستين عضوهاى آن بودند. شبکه ژئوپارک هاى جهانى با (Global geopark network) GGN بود و اکنون 63 عضو از 19 کشور جهان دارد که ژئوپارک قشم تنها ژئوپارک ايران و خاورميانه در اين شبکه است.

 شبکه ديگرى که پيش از اين شبکه تشکيل شد.شبکه ژئوپارک هاى اروپا يا (Geopark eroupian network) GEN بود که اکنون 33 عضو دارد. شبکه جديد به نام شبکه ژئوپارک هاى آسيا اقيانوسيه یا (Acia pacfiec Geoparks network) APGN در حال  شکل گيرى است با پيشنهاد نگارنده در کنفرانس منطقه اى ژئوپارک هاى آسيا - اقيانوسيه (Malaysia langkawi 2007) همچنين سومين کنفرانس ژئوپارک هاى يونسکو Osnabruck2008 تشکيل شبکه هاى ژئوپارک هاى کشورهاى اسلامى و يا (islamic countries geopark network) ICGN اسلامى با مرکزيت پايگاه ملى داده هاى علوم زمين ايران مورد بررسى قرار گرفته که اميد است  اين شبکه با پيشنهادى عبدالعظيم حقى پور (شبکه ژئوپارک هاى خاورميانه) مورد پذيرش و تصويب يونسکو قرار گرفته و کشور ايران در اين راستا مرکزيت پيدا کند.

کشورهاى داراى ژئوپارک جهانى وشمار ژئوپارک هاى آن ها :

ايران (1) - ايتاليا (1) - کرواسى (1) - جمهورى چک (1) - چين(22)- ژاپن (3) - فرانسه(2) - يونان (2)  -مالزى (1)- جمهورى ايرلند(1) - انگلستان (7) - آلمان (6) - اتريش (2) - اسپانيا (4) - استراليا(1) - رومانى  (1) - پرتغال (2) - نروژ (1).

نويسنده : عليرضا امرى کاظمى